Μετά από αυτήν την εισαγωγή, περνώ στο σημερινό θέμα του σημειώματος υπό τη μορφή ερωτήματος. Γιατί «πρέπει» να είμαστε και να δηλώνουμε όλοι κουρασμένοι; Γιατί δεν υπερασπιζόμαστε το δικαίωμά μας στην ξεκούραση, στη σχόλη; Είναι πια τόσο κακό το να ζει κανείς μια ζωή με τις προδιαγραφές όχι του 1950 αλλά του 2000; Είμαστε όλοι τόσο πολυάσχολοι, ωσάν τους CEO που «τρέχουν» κολοσσούς, και πρέπει να λογοδοτούμε σε όλους για τον όποιο ελεύθερο χρόνο μας; Και το χειρότερο όλων ξέρετε ποιο είναι; Ότι όταν τον έχουμε τον ελεύθερο χρόνο, είτε δεν ξέρουμε να τον αξιοποιήσουμε είτε νιώθουμε ενοχές για αυτό.
Ξυπνάς
Πριν καν ανοίξεις τα μάτια, πριν πιεις ένα ποτήρι καφέ, νιώθεις ήδη ηττημένος. Κοιτάς τις ειδοποιήσεις, το ημερολόγιο και τα email. Η μέρα δεν ξεκίνησε καν και εσύ είσαι ήδη «πίσω». Αυτό είναι σύνδρομο, η πεποίθηση δηλαδή ότι η αξία σου ως άνθρωπος ισούται με το output της ημέρας σου. Αν δεν παρήγαγες κάτι, αν δεν τσέκαρες μια εκκρεμότητα, αν δεν «πρόσθεσες αξία», τότε η ύπαρξή σου για το τελευταίο 24ωρο ήταν περιττή. Η παραγωγικότητα έπαψε να είναι το μέσο για να κερδίσουμε χρόνο. Έγινε ο ίδιος ο σκοπός της ζωής.
Social Media, tool, apps και notifications
Περιφερόμαστε στα social media επιδεικνύοντας την εξάντλησή μας σαν παράσημο ανδρείας. Το "burn-out" έγινε το νέο status symbol. Story με ανοιχτά λάπτοπ στις 11 το βράδυ, λεζάντες για τον πέμπτο καφέ της ημέρας που «σε κρατάει ζωντανό» και μια διάχυτη ρομαντικοποίηση της εξαθλίωσης. Γιατί; Γιατί αν δηλώσεις ξεκούραστος, κινδυνεύεις να θεωρηθείς άσχετος, ασήμαντος ή -ακόμα χειρότερα- τεμπέλης. Μετατρέψαμε την κούραση σε απόδειξη κοινωνικής αναγκαιότητας. «Είμαι πτώμα, άρα υπάρχω». Ξοδεύουμε ατελείωτες ώρες στο να οργανώνουμε τη δουλειά, αντί να την κάνουμε. Εφαρμογές για focus, planners και to-do lists. Κυνηγάμε την τυραννία του βελτιστοποιημένου εαυτού, λες και είμαστε λογισμικό που χρειάζεται καθημερινά updates. Το optimization της καθημερινότητας μας στέρησε την ίδια την καθημερινότητα. Καταλήξαμε να είμαστε λογιστές των ίδιων μας των λεπτών, φοβούμενοι μην τυχόν και υπάρξει ένα «κενό» στο σύστημα.
Άγχος του κενού χρόνου – ηθική απαξία της ξεκούρασης
Το πιο παράδοξο όμως δεν είναι ότι δουλεύουμε πολύ - οι άνθρωποι δούλευαν πάντα πολύ. Το παράδοξο είναι ότι δεν αντέχουμε να μην δουλεύουμε. Ότι η παύση μας προκαλεί άγχος. Ότι το να κάτσεις στον καναπέ χωρίς συγκεκριμένο σκοπό μοιάζει σχεδόν ανήθικο. Δεν μπορείς να δεις μια ταινία χωρίς να σκέφτεσαι ότι «θα έπρεπε να βλέπω ένα ppt για τη δουλειά». Δεν μπορείς να πας μια βόλτα χωρίς να ακούς ένα podcast για το πώς να γίνεις πιο αποδοτικός. Η απλή, άσκοπη σχόλη έχει γίνει κοινωνικό ταμπού. Η σχόλη — αυτή η λέξη που γέννησε τη «σχολή», τη μάθηση, τη φιλοσοφία — έγινε ύποπτη. Αν δεν μετατρέπεται σε αυτοβελτίωση, σε networking, σε side project, σε «κάτι χρήσιμο», θεωρείται χαμένος χρόνος. Ο χρόνος πρέπει να αποδίδει, να πολλαπλασιάζεται, να φέρνει υπεραξία. Ακόμη και η ξεκούραση πρέπει να είναι «ποιοτική», να έχει mindfulness, εφαρμογή αναπνοών, podcast παραγωγικότητας.
Νομίζεις ότι αυτό δεν είναι πολιτική;
Αν νομίζεις ότι όλα τα ανωτέρω δεν είναι πολιτική, ότι δεν είναι πολιτικό ζήτημα, ότι είναι απλά ένα πολιτισμικό φαινόμενο και μετασχηματισμός της κουλτούρας κάνεις λάθος. Είναι βαθιά πολιτικό ζήτημα –τόσο βαθιά που αγγίζει τον πυρήνα της. Με βάση αυτήν την εμπειρία λοιπόν, αντί να εξετάσουμε, αντί να αξιολογήσουμε και αντί να αναρωτηθούμε για το πλαίσιο, αυξάνουμε την ένταση. Δουλεύουμε περισσότερο, πιέζουμε και αυτοενοχοποιούμαστε. Αν δεν τα καταφέρνουμε, φταίμε εμείς - δεν βελτιστοποιηθήκαμε αρκετά.
Toxic productivity
Η «toxic productivity» είναι μηχανισμός μετατόπισης ευθύνης. Αντί να συζητάμε για τις δομές της εργασίας, μιλάμε για time management. Αντί να μιλάμε για εργασιακή ανασφάλεια, μιλάμε για personal branding. Αντί να μιλάμε για κοινωνική κινητικότητα που μπλοκάρει, μιλάμε για hustle. Η παραγωγικότητα της εργασίας έχει μετατραπεί σε ατομικό ζήτημα -σε προσωπική απόδοση- σε δέσμευση με τον στόχο ενώ παλαιότερα ήταν ζήτημα υποδομών, επενδύσεων, κινήτρων, συλλογικών διαπραγματεύσεων και ενσωμάτωσης τεχνολογιών. Αν δεν είναι η εργασία παραγωγική φταίει ο εργαζόμενος –όχι η δομή.
Όλη αυτή η διαδικασία είναι μια πολιτική μετατόπιση. Πείσαμε τους εαυτούς μας ότι πρέπει να λειτουργούμε ως «ατομικές επιχειρήσεις». Ο εργαζόμενος δεν διεκδικεί πια καλύτερες συνθήκες από τον εργοδότη, αλλά τιμωρεί τον ίδιο του τον εαυτό γιατί δεν «απέδωσε» αρκετά. Το Hustle Culture είναι ο τέλειος μηχανισμός ελέγχου. Όταν νιώθεις ενοχές επειδή ξεκουράζεσαι, δεν χρειάζεσαι κανέναν επιστάτη πάνω από το κεφάλι σου. Είσαι ο ίδιος ο δεσμοφύλακας του εαυτού σου. «Socialism never took root in America because the poor see themselves not as an exploited proletariat but as temporarily embarrassed millionaires» είχε πει ο John Steinbeck («Ο σοσιαλισμός δεν ρίζωσε ποτέ στην Αμερική, γιατί οι φτωχοί δεν βλέπουν τον εαυτό τους ως ένα εκμεταλλευόμενο προλεταριάτο, αλλά ως προσωρινά αποτυχημένους εκατομμυριούχους»).
Όχι υπέρ της τεμπελιάς
Δεν προτείνω την αποθέωση της τεμπελιάς ούτε την άρνηση της προσπάθειας. Η εργασία είναι δημιουργική δύναμη. Δίνει νόημα, ρυθμό, προοπτική. Η εργασιακή ηθική είναι πυλώνας της προόδου ιστορικά. Το πρόβλημα αρχίζει όταν γίνεται το μοναδικό μέτρο της ανθρώπινης αξίας. Ίσως η πιο ριζοσπαστική πράξη σήμερα να μην είναι το να δουλέψεις περισσότερο. Ίσως να είναι το να ξεκουραστείς χωρίς να απολογηθείς. Να πεις «σήμερα δεν έκανα τίποτα» και να μη νιώσεις ότι χρωστάς εξηγήσεις.
Το ζήτημα αυτό -αν το τραβήξουμε πολύ παραπάνω- φτάνει τις περισσότερες φορές στους καναπέδες των ψυχολόγων και σε αγωνιώδεις συνομιλίες με τα μοντέλα AI. Όλοι όμως το βιώνουμε μόνοι και αυτό είναι ένδειξη αλλά και επιβεβαίωση του προβλήματος. Σε κάθε περίπτωση να κάνεις ό,τι επιλέγεις αλλά να έχεις τη γνώση και την αντίληψη να συσχετίσεις τα γεγονότα, τις νόρμες, τις επιλογές. Να έχεις ταυτόχρονα και μια πολιτική αυτογνωσία, να μπορείς να δεις το πλαίσιο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου