Θεσσαλονίκη: Στον πυρήνα του προβλήματος η πολιτική εκπροσώπηση, άρθρο στη VORIA στις 04/04/2026

Κάθισα να δω τη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου του δήμου Θεσσαλονίκης μιας και θα συζητούνταν το αίτημα διεξαγωγής τοπικού δημοψηφίσματος για το ζήτημα της ανάπλασης της ΔΕΘ. Το ζήτημα είναι κομβικό για την πόλη, για το παρόν και το μέλλον της, για την ποιότητα ζωής των πολιτών αλλά και για τις αναπτυξιακές προοπτικές της. Στο παρόν σημείωμα όμως δεν θέλω να ασχοληθώ με αυτό καθ’ αυτό το ζήτημα της ανάπλασης, αλλά με ένα με κάτι άλλο –πιο δομικό, πιο πολιτικό, μιας και εκεί εκτιμώ ότι βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος.

Για άλλη μια φορά επιβεβαιώθηκε δια της επανάληψης το βασικό μοτίβο εξελίξεων στη Θεσσαλονίκη. Η πόλη φαίνεται ότι μονίμως γκρινιάζει, αδικείται, υστερεί σε πολλά πεδία, κατατρώει τις σάρκες της, διχάζεται εύκολα. Παρουσιάζεται σαν το γαλατικό χωριό του Αστερίξ και οι Θεσσαλονικείς σαν Γαλάτες που δεν μπορούν να ομονοήσουν για να μπούνε τα πράγματα στη σειρά. Είναι όμως αυτή η αλήθεια; 

Για να δούμε μερικά σημεία, για να κατανοήσουμε την πραγματικότητα. Ποιο είναι το μοτίβο; Οι μεγάλες ιδέες της με τις οποίες πορεύεται η πόλη (κυρίως στο κομβικό ζήτημα των υποδομών) είναι χονδρικά των '80s και ίσως και πιο παλιές. Τη δεκαετία των '90s κάποια προχώρησαν και τα μεγάλα σχηματοποιήθηκαν. Μέχρι το 2004, άρα μέχρι το μέσον των '00s, η χώρα ζούσε στον πυρετό των Ολυμπιακών Αγώνων, plus 2-3 έργα εδώ και εκεί στην περιφέρεια για να μη γκρινιάζει η τελευταία. Μετά, και μέχρι την οικονομική κρίση, λίγα πράγματα. Στα '10s είχαμε μνημόνια και ριζική αναθεώρηση των αντικειμενικών δυνατοτήτων αλλά και προτεραιοτήτων. Στα '20s έχοντας βγει τυπικά -και όχι ουσιαστικά- από τις συνέπειες της χρεοκοπίας, αλλά με σημαντική δημοσιονομική δυνατότητα λόγω συγκυριών θα μπορούσαμε να δούμε επιλογές και να ιεραρχήσουμε τι χρειαζόμαστε πραγματικά, αλλά οι εκλογικοί κύκλοι και οι αντικειμενικές ανάγκες του κυβερνάν απαιτούν άλλους ρυθμούς. Συνολικά όμως, για να μη στρουθοκαμηλίζουμε, η Θεσσαλονίκη βγαίνει ηττημένη από έναν μεγάλο ιστορικό-πολιτικό-οικονομικό και γεωπολιτικό κύκλο. Αυτό δεν το αμφισβητεί κανείς, όπως και αν επιμερίζει τις ευθύνες.

Σήμερα ζητείται από τους Θεσσαλονικείς να αισθάνονται χαρά και ικανοποίηση για το γεγονός ότι υλοποιούνται κάποια από εκείνα που πρωτοσκεφτήκαμε στην πρώιμη μεταπολίτευση. Μα ο κόσμος από τότε άλλαξε όχι μία αλλά τέσσερις φορές. Διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση, κατέρρευσε το σιδηρούν παραπέτασμα, πλημμυρίσαμε με Βαλκάνιους μετανάστες και φτηνή ανάπτυξη, η ΕΟΚ έγινε ΕΕ, η Μακεδονία αποβιομηχανοποιήθηκε, η Ελλάδα χρεοκόπησε, το κλίμα άλλαξε επί τα χείρω και η περιβαλλοντική ατζέντα με την ανθεκτικότητα των πόλεων έγιναν must. Δημογραφικά η χώρα αλλά και η πόλη μικραίνει και γερνάει, οι γείτονές μας αναπτύχθηκαν και συνεχίζουν να το κάνουν, τα social media άλλαξαν τον τρόπο που συζητάμε και το AI σε λίγο θα αλλάξει τον τρόπο που εργαζόμαστε και παράγουμε. 

Σε αυτό λοιπόν το πολύ δυναμικό περιβάλλον η πόλη συζητά την ανάπλαση της ΔΕΘ, το Μετρό, τον προβλήτα 6 στο λιμάνι, το Σέιχ Σου, την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα (αυτό θα έπρεπε αλλά δεν το κάνει), το τραμ και τον προαστιακό, την ανάγκη αντιπλημμυρικής προστασίας, τη σχολική στέγη (όταν σε λίγα χρόνια θα κλείνουν σχολεία λόγω έλλειψης μαθητών), τις αναγκαίες θέσεις στάθμευσης, τη συγκοινωνία, τον αναγκαίο ελεύθερο δημόσιο χώρο και την έλλειψη πρασίνου.

Η ατζέντα αυτή είναι παλιά, έχει κουράσει, δεν έχει υλοποιηθεί στο σύνολό της. Και τα τρία ταυτόχρονα. Παλιά – κούρασε – δεν υλοποιήθηκε. Ακόμα και όσα έργα αυτής της ατζέντας υλοποιηθούν ή έχουν υλοποιηθεί ήδη, δεν κομίζουν σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο διότι ακριβώς μετράνε δεκαετίες πίσω τους. Ένα μπράβο το λένε όλοι αλλά κανείς δεν «σκίζει τα ρούχα του» γιατί ολοκληρώθηκε κάτι που πρωτοακούστηκε επί Κούβελα ή επί Τσοβόλα. 

Δείτε το παράδειγμα της ΔΕΘ –από παλιά μια ιδέα να φύγει εκτός πόλης. Μετά εν όψει της διεκδίκησης της EXPO 2008 πολιτική συμφωνία σε υψηλό -πρωθυπουργικό επίπεδο- για μια τέτοια εξέλιξη. Πιο μετά, εν μέσω κρίσης, νέα προσπάθεια το 2012 με διεθνή αξιολογότατο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό και νέο σχέδιο ανάπλασης στον χώρο που βρίσκεται σήμερα. Συμφωνούν όλοι –κόμματα, δήμος, κυβερνήσεις, κοινωνικοί φορείς, καθυστερήσεις, πληθωρισμός, άγονη χρηματοδοτικά και οικονομικά πραγματικότητα κ.ο.κ. Μια ωραία ιστορία 35 και πλέον ετών για να φτάσουμε σήμερα, Απρίλιο 2026, να είναι όλα στο μηδέν, όλα υπό συζήτηση, όλα υπό την αίρεση χρηματοδοτικών εργαλείων και αρχιτεκτονικών νέων προσεγγίσεων. Τα ίδια χονδρικά για το Μετρό, για την υποθαλάσσια, για τα στρατόπεδα του πολεοδομικού συγκροτήματος, τον προβλήτα, τις συνδέσεις και πάει λέγοντας. Ποια αξιοπιστία; Ποια εμπιστοσύνη; Ποιο κύρος θεσμών και πολιτικών; Όλα στον αέρα χαρτοπόλεμος –που λέει και το λαϊκό άσμα.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; 

Και εδώ ερχόμαστε στο κεντρικό ζήτημα, το οποίο δεν είναι άλλο από την πολιτική εκπροσώπηση του τόπου. Αυτό είναι στον πυρήνα του προβλήματος, αυτό παράγει την κακοδαιμονία και, αν δεν λυθεί αυτό, όλα τα άλλα θα μένουν εκκρεμή. Αν δεν κατανοήσουμε ότι το πρόβλημα είναι πολιτικό -με όλη τη σημασία και το βάθος της λέξης- και νομίζουμε ότι είναι διαχειριστικό/τεχνοκρατικό ή οικονομικό κάνουμε θεμελιώδες λάθος. Πολλοί παράγοντες της πόλης, πολιτικοί, opinion makers, αρθρογράφοι, εκπρόσωποι φορέων σε πολλές και διάφορες βαθμίδες, αποκηρύσσουν την πολιτική. Εκτρέπουν τη συζήτηση σε οτιδήποτε άλλο εκτός από την πολιτική. «Να μη διχαστούμε», «μη μαλώνετε», «όλοι μαζί κατά των προβλημάτων» ή, το άλλο, το πιο ρηχό όλων, «τα προβλήματα δεν έχουν χρώμα». Μα και βεβαίως έχουν χρώμα –έχουν το χρώμα εκείνου που τα προκάλεσε, εκείνου που δεν τα έλυσε, που δεν κινητοποίησε διανοητικούς -οικονομικούς -τεχνικούς πόρους για να λύσει, που δεν τα προτεραιοποίησε, δεν αντιπαρατέθηκε, δεν διεκδίκησε και δεν εργάστηκε επαρκώς. 

Όλα αυτά είναι η πιο σταθερή συνταγή αποτυχίας για κάθε οργανωμένη κοινωνία, για κάθε Πολιτεία αλλά και κάθε τοπική κοινωνία. Φυσικοποιούν την πραγματικότητα -τα προβλήματα ως φυσικά φαινόμενα- βροχή, χαλάζι κ.ο.κ. Δεν είναι έτσι και κάποια στιγμή αυτό πρέπει να σταματήσει. Αποσυνδέουν τις πολιτικές επιλογές από τα αποτελέσματά τους και αποδιοργανώνουν μέχρι αποδιάρθρωσης τη δημόσια σφαίρα. Υπονομεύουν δηλαδή το μοναδικό πεδίο που μπορεί να σχηματοποιήσει κάποιες λύσεις, δημοκρατικά και υπό προϋποθέσεις. 

Χρειαζόμαστε πολιτική εκπροσώπηση.

Όλα αυτά που απασχολούν την πόλη, την ευρύτερη περιοχή πρέπει να ακουστούν. Πρέπει να εκπροσωπηθούν, να οργανωθούν γύρω από αυτά πολιτικές. Αυτό είναι καθήκον του πολιτικού μας προσωπικού. Βουλευτές, υπουργοί, αυτοδιοικητικοί, πρόεδροι φορέων, θεσμικών κοινωνικών εταίρων κ.ο.κ. Βουλευτές -συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης- και υπουργοί πρέπει να αναβαθμίσουν την πολιτική τους παρουσία. Οι αυτοδιοικητικοί να αντιληφθούν ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι πολιτικό πεδίο –όχι μόνον διοικητικό ή διεκπεραιωτικό. Δεν είναι εύκολο ούτε απλό αλλά αυτό είναι γνωστό από την αρχή. Τα διλήμματα στην πολιτική είναι υπαρκτά και οι πολιτικοί κρίνονται από το πώς απαντούν σε αυτά. Οι αποφάσεις είναι δύσκολες, η σπάνη των πόρων δεδομένη. Η διαμάχη, η διαπάλη, όμως, είναι οξυγόνο. Η συμμετοχή των πολιτών είναι αναζωογονητική διαδικασία –είναι το πλεονέκτημα της δημοκρατίας έναντι του αυταρχισμού. Για αυτό είμαστε υπερήφανοι στη Δύση έναντι της Ανατολής. 

Η συνθετότητα της διακυβέρνησης στον 21ο αιώνα ορίζει ως στόχο αυτή να είναι πολυεπίπεδη. Δεν αρκεί η ψήφος μας μόνο στις εθνικές εκλογές. Αν αρκούσε θα εκλέγαμε κυβέρνηση και θα αφήναμε όλα τα ζητήματα -από τα μεγάλα μέχρι τα της γειτονιάς- σε αυτήν. Εμείς όμως λέμε ότι θέλουμε να έχουμε πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Και αν όσοι υπηρετούν σε άλλα, πιο χαμηλά από το κυβερνητικό επίπεδα διαπιστώνουν ότι δεν έχουν την αρμοδιότητα ή τα μέσα για να φέρουν εις πέρας την αποστολή τους, τότε πρέπει να το πουν, να διεκδικήσουν, να αντιπαρατεθούν. Πρέπει σε κάθε περίπτωση να ενεργήσουν δημόσια, να ονοματίσουν και να περιγράψουν το πρόβλημα και να διεκδικήσουν τη λύση. Και παράλληλα να εξηγήσουν τα πώς και τα γιατί στην κοινωνία. Να ενεργήσουν δηλαδή πολιτικά και όχι με όρους διευθέτησης, συναλλαγής και ανατολίτικου παζαριού. 

Η ευρύτερη περιοχή μας -συνολικά μάλλον η βόρεια Ελλάδα- έχει εκατοντάδες θέματα και ζητήματα που αθροιζόμενα δημιουργούν την εικόνα της υστέρησης. Αυτά τα ζητήματα πρέπει να αναδειχθούν –να πολιτικοποιηθούν εάν θέλουμε να ελπίζουμε ότι θα λυθούν. Και γράφω ότι πρέπει να πολιτικοποιηθούν γιατί είναι ο μόνος τρόπος στις δημοκρατίες για να επιτευχθεί μια άλλη προτεραιοποίηση και μια άλλη κατανομή των πόρων. Στην αντίθετη περίπτωση ενισχύεται ο κυνισμός της κοινωνίας, η αυτοαναφορικότητα του πολιτικού συστήματος, η στενότητα και η απομάκρυνσή του από την πραγματικότητα και ο καθεστωτισμός. 

Κλείνοντας, η υστέρηση σε υποδομές – ανάπτυξη – εισόδημα είναι απότοκος λανθασμένων επιλογών. Οι επιλογές είναι η πεμπτουσία της πολιτικής. Η πολιτική ασκείται από πρόσωπα και συλλογικά υποκείμενα που έχουν ονοματεπώνυμα. Αντίθετα, η πολιτική αναζωογονείται όταν συμμετέχουν στις διαδικασίες της -και όχι μόνον στις εθνικές εκλογές- οι πολίτες μαζικά. 

Πρέπει να συζητηθούν τα σημαντικά ζητήματα, όχι άλλο αναμάσημα δευτερευόντων. Πρέπει να υπάρχουν και διαφορετικές οπτικές –όχι τεχνητές ομοφωνίες. Πρέπει να υπάρξει διεκδίκηση και όπου χρειάζεται σύγκρουση. Η διευθέτηση δεν είναι πάντοτε η καλύτερη μέθοδος. Πρέπει να υπάρξει τόλμη –η πολιτική δεν μπορεί να είναι μόνο διαχείριση και σιγουριά. Πρέπει να υπάρξει ευθυγράμμιση με τη νέα ατζέντα, προετοιμασία, ανοιχτοί ορίζοντες, ανοιχτό μυαλό, διανοητικές δυνάμεις για αναστοχασμό και αναθεώρηση –όχι βεβαιότητες και ακαμψίες. Πρέπει να υπάρξει ανανέωση. Πρέπει να ξαναδημιουργηθεί μια πολιτική διαδικασία. Ένας τόπος, χώρος και χρόνος που η πολιτική θα μπορεί να βρει τον νέο τρόπο. 

Αν γίνουν αυτά, η εκπροσώπηση θα βελτιωθεί. Θα αντιστοιχηθεί με τις ανάγκες και τότε πολλά από αυτά που μας ταλανίζουν θα βρουν τον δρόμο της επίλυσης.