Παρασκευή, 1 Οκτωβρίου 2010

Σοσιαλισμός και «σοσιαλιστές». Για να βάζουμε τα πράγματα στη θέση τους.

Tο άρθρο είναι του Νικόλα Τζήμου και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της Κοζάνης Πρωινός Λόγος.

Η υπογραφή από την Ελλάδα της Δανειακής Σύμβασης  με την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, πέραν των κοινωνικών εντάσεων και της επώδυνης δημοσιονομικής προσαρμογής, ξεσήκωσε – για μία ακόμα φορά – συζήτηση για τον σοσιαλιστικό ή όχι χαρακτήρα του ΠΑΣΟΚ.
           Απο την εφημερίδα της Κοζάνης Πρωινός Λόγος,
 30 Σπετεμβρίου 2010
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά τόσο τους επιστημονικούς κύκλους, όσο την καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση, καθώς χρησιμοποιείται τόσο από «φίλους» όσο και από «εχθρούς», για να κατηγορήσουν την κυβέρνηση για προδοσία των καταστατικών αρχών του Κινήματος. Και εδώ ξεκινά το παράδοξο, να έχουν την ίδια αντίληψη περί σοσιαλισμού οι δεξιοί και αριστεροί (του ΚΚΕ εξαιρουμένου) αντίπαλοι του ΠΑΣΟΚ, αλλά και οι υποστηρικτές του.
Ποια είναι όμως αυτή η αντίληψη του σοσιαλισμού; Σύμφωνα, λοιπόν, με συνδικαλιστές, εργαζόμενους, την Αριστερά, αλλά και την Δεξιά ο σοσιαλισμός (με διαφορετικά φορτισμένες έννοιες) συνίσταται στην ισχυρή κρατική παρουσία στην οικονομία, στις οργανωμένες από το Κράτος σχέσεις εργασίας, στην επιδοματική κοινωνική πολιτική, τον «διεκδικητισμό» και μια συντεχνιακή αντίληψη για το επίπεδο των αμοιβών. Όλα αυτά συνδυάζονται με την «ελληνική μαγκιά» της φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής, της εισφοροδιαφυγής και της φοροκλοπής που νομιμοποιούνται ηθικά ως αντίδραση απέναντι σε ένα «κράτος που κλέβει». Η κατάσταση αυτή δεν αφορά βεβαίως τον κόσμο της εργασίας ως τέτοιο, αλλά αποτελεί ένα σύνολο συμπεριφορών που αφορά ατομικά ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας.
Ποια είναι η αλήθεια; Ακόμα και στο επίπεδο της ρητορικής, υπάρχει μια μετονομασία του επιθυμητού κοινωνικού καθεστώς, από σοσιαλδημοκρατικό κοινωνικό κράτος, σε σοσιαλισμό. Μετονομασία που προκύπτει από την μακρά θεώρηση της σοσιαλδημοκρατίας ως δεξιάς παρέκκλισης στον χώρο της Αριστεράς.
Έχει όμως σχέση η σοσιαλδημοκρατία με τον ελληνικό «σοσιαλισμό»; Τι είναι η σοσιαλδημοκρατία; Δύο είναι οι βασικές της αρχές: α) «ίση αμοιβή για ίδια εργασία» και β) «από τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητές του, στον καθένα ανάλογα με τις ανάγκες του». Οι δύο αυτές αρχές συμπληρώνονται από διαδικασίες, όπως οι ελεύθερες διαπραγματεύσεις συνδικάτων και εργοδοτικών οργανώσεων, χωρίς την παρέμβαση του κράτους, και μια κουλτούρα που εμπεριέχει την ταξική και την διαγενεακή αλληλεγγύη και εξειδικεύεται σε πολιτικής κοινωνικής συμπερίληψης για την αποφυγή δημιουργίας κοινωνίας δύο τρίτων.
Πάνω απ’ όλα όμως για να υπάρξει σοσιαλδημοκρατικό κοινωνικό κράτος πρέπει να υπάρχει καπιταλιστική οργάνωση της παραγωγής. Ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής συνδέεται με την σειρά του σύμφωνα με τον Max Weber με την προτεσταντική ηθική, δηλαδή την πίστη στην ατομικότητα και την αξιοσύνη. Στην Ελλάδα, της ορθόδοξης παράδοσης, δηλαδή της ιεραρχίας που δημιουργεί, τη μοιρολατρία μεταμορφωμένη στο σύνδρομο του «τζαμπατζή»,  και της ανάγκης για προστασία από μια πατρική φιγούρα (ηγέτη, κοτζαμπάση, ποιμενάρχη, βουλευτή), και του ιδιαίτερου ρόλου που απολάμβαναν – και συνεχίζουν να διατηρούν – τα οικογενειακά δίκτυα ως στρατηγική επιβίωσης και κοινωνικής ανέλιξης καθιστούν κάθε σκέψη για σοσιαλδημοκρατική ρύθμιση απαγορευτική.
Αν λοιπόν θέλουμε να μιλάμε για σοσιαλδημοκρατικό κοινωνικό κράτος, δυστυχώς ή ευτυχώς, ο μόνος δρόμος περνάει από την – ιδεοτυπική – αποδοχή της καπιταλιστικής οργάνωσης της παραγωγής.


2 σχόλια:

  1. Σοσιαλισμός-καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής-αστική δημοκρατία, είναι έννοιες αντίθετες. Δεν μπορούν να συνυπάρξουν.
    Η Σοσιαλδημοκρατία όπως τη γνωρίσαμε στις δεκαετίες του '80 και '90(ντυμένη με έντονο λαικισμό) δημιούργησε τα σημερινά παράδοξα της ελληνικής οικονομίας. Το ίδιο έχει συμβεί και σε άλλες ευρωπαικές χώρες(Γαλλία).
    Σοσιαλισμός είναι η βάση και σοσιαλδημοκρατία ενα "παραγωγό" του. Ενα παράγωγο, το οποίο συνδυαζόμενο με κακές πολιτικές πρωτοβουλίες, μας οδήγησε στη σημερινή οικονομική και κοινωνική χρεοκοπία.
    Είναι σαν να ξεκινά κανείς από την κλασική οικονομική θεωρία του Ανταμ Σμιθ και να καταλήγει στα ¨παράγωγα" της Goldman Sachs.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Μα η σοσιαλδημοκρατία είναι αυτό ακριβώς που συνδυάζει καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής με κάποιες σοσιαλιστικές αρχές και κυρίως με ένα κοινωνικό δίχτυ προστασίας 'από την κούνια μέχρι τον τάφο'.
    Ο αρθρογράφος επουδενί δεν ισχυρίζεται πως μπορεί να συνυπάρξει σοσιαλισμός και καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής, αλλά σοσιαλδημοκρατικό κοινωνικό μοντέλο με καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής γίνεται. Είναι εφικτό.
    Επίσης η κλασική σοσιαλδημοκρατία είναι ένα υπαρκτό κοινωνικό μοντέλο, βιωμένο πραγματικά τα χρόνια 1950-1980 σε ορισμένα σημεία της Ευρώπης. Δεν διακρίνονταν καθόλου από λαϊκισμό.
    Τέλος τίθεται πάντα το ερώτημα τι εννοούμε με την λέξη 'σοσιαλισμός' ... Πολλοί εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται με την λέξη αυτή ένα συγκεκριμένο μοντέλο οργάνωσης της παραγωγής και της κοινωνίας, παρεμφερές με τα σοβιετικά - με έντονο τον κρατικό παρεμβατισμό, τον κεντρικό σχεδιασμό της παραγωγής κ.ο.κ. Θεωρώ αυτήν την οπτική του 'σοσιαλισμού' ξεπερασμένη. Αδικεί το ιστορικό και εννοιολογικό βάθος της ίδιας της λέξης.
    Θα προτιμούσα - όπως και πολλοί σύγχρονοι διανοητές να εννοούμε ένα πλατύ ρεύμα ιδεών, πιο πολύχρωμο και ευρύ, με κοινή συνισταμένη την προσπάθεια εκδημοκρατισμού του καπιταλισμού και μια ευαισθησία σε θέματα ισότητας ( για το νεωτερικό δίπολο ελευθερία-ισότητα).

    ΑπάντησηΔιαγραφή