Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα μεταρρύθμιση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα μεταρρύθμιση. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 12 Ιανουαρίου 2026

Αγροτικές κινητοποιήσεις: Η ιστορία μιας διαρθρωτικής κρίσης που ξεκινά από παλιά, άρθρο στη VORIA στις 13/12/2025



Αν δούμε –και πάλι– τα μπλόκα των αγροτών ως στοιχεία ενός εσωτερικού παιγνίου κατανομής πόρων, ως καταλύτη επηρεασμού του εκλογικού κύκλου και ως μια αναγκαιότητα διευθετήσεων σε έναν τομέα της ελληνικής οικονομίας, θα χάσουμε ξανά την ευκαιρία να δούμε το ζήτημα στις πραγματικές του διαστάσεις. 

Κοινός παρονομαστής η αδυναμία προσαρμογής

Γιατί οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε ως χώρα μπορεί να διαφέρουν σε ένταση ή σε κοινωνική εμβέλεια, έχουν όμως μια κοινή συνισταμένη - τη διαχρονική αδυναμία μας να προσαρμοστούμε στις νέες συνθήκες ή να διαμορφώσουμε διαφοροποιημένα συστήματα διαχείρισης, πιο κοντά στα δικά μας δεδομένα, πλήρως όμως ενταγμένα στην παγκόσμια ροή των πραγμάτων. Είτε μιλήσουμε για το αγροτικό ζήτημα, είτε για τη βιομηχανία, είτε για την ενέργεια, είτε για την ανθεκτικότητα, το ερώτημα είναι πάντοτε το ίδιο. Με ποιον τρόπο καταφέρνουμε –ή προσπαθούμε– να προσαρμοστούμε. Η προσαρμογή είναι η λέξη κλειδί. Εναλλακτικά, η δημιουργία ενός δικού μας μοντέλου που θα «κουμπώνει» αρμονικά στα ευρωπαϊκά και διεθνή δεδομένα, υπερβαίνοντάς τα θετικά. Μια «προσαρμοσμένη εξαίρεση» θα ήταν το ιδανικό. Είναι όμως πολύ μακριά από τις σημερινές διανοητικές, οργανωσιακές, διοικητικές, πολιτικές και πολιτισμικές μας δυνατότητες. Ακολουθούμε ασθμαίνοντας, εξαναγκαζόμενοι και πληρώνοντας υψηλό κοινωνικό, οικονομικό και αναπτυξιακό κόστος. Ενίοτε αποτυγχάνουμε, μετακυλίοντας το κόστος της αποτυχίας λίγο πιο πέρα, στο μέλλον. Αυτή η αλυσίδα όμως πρέπει να σπάσει, γιατί το μέλλον έχει φτάσει. Σύντομα θα γίνει η σούμα.

Αγρότες στα μπλόκα – δεν είναι συγκυριακό, είναι δομικό

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις που εκδηλώνονται σήμερα σε ολόκληρη τη χώρα αποτελούν ένα ακόμη επεισόδιο σε ένα πολυετές σίριαλ που δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Δεν είναι απλώς μια συγκυριακή αντίδραση στο αυξημένο κόστος παραγωγής ή στις τιμές του πετρελαίου, αλλά η ορατή κορυφή ενός παγόβουνου που σχηματίζεται εδώ και δεκαετίες.

Πρόκειται για μια κρίση βαθιά διαρθρωτική και, στην ελληνική περίπτωση, και πολιτισμική. Μια κρίση που αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιληφθήκαμε την ανάπτυξη, το κράτος, την Ευρώπη και –τελικά– την ίδια την παραγωγή.
Η ελληνική γεωργία δεν μπορεί να λειτουργεί ως κλειστό, εθνοκρατικό σύστημα, όπως συνέβαινε σε προηγούμενες ιστορικές φάσεις του 20ού αιώνα. Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η Κοινή Αγροτική Πολιτική αποτέλεσαν αντικειμενικά μια ιστορική ευκαιρία. Οι ενισχύσεις βελτίωσαν το εισόδημα και σταθεροποίησαν κοινωνικά την ύπαιθρο – γεγονός που συνέβαλε στη συνοχή και στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου των αγροτών. Δεν οδήγησαν όμως στις αναγκαίες παραγωγικές και οργανωτικές αναδιαρθρώσεις. Η ευκαιρία αξιοποιήθηκε κυρίως ως μηχανισμός αναπλήρωσης εισοδήματος και όχι ως εργαλείο μετασχηματισμού.

Έτσι, η ελληνική γεωργία μπήκε στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά με χαμηλή παραγωγικότητα, μικρό και κατακερματισμένο κλήρο, αδύναμα συλλογικά σχήματα και περιορισμένη σύνδεση με τη μεταποίηση και την εξωστρέφεια. Το πρόβλημα δεν ήταν συγκυριακό ούτε κυκλικό. Ήταν –και παραμένει– δομικό. Όπως συνολικά η ελληνική κρίση, έτσι και το αγροτικό ζήτημα είναι προϊόν μακράς επώασης και όχι στιγμιαίας αστοχίας πολιτικής.

Έχει αξία να δούμε γιατί αποτύχαμε;

Η εξήγηση αυτής της αποτυχίας είναι δευτερευόντως θεσμική ή τεχνική. Είναι πρωτίστως πολιτική και πολιτισμική. Η Μεταπολίτευση υπήρξε μια περίοδος κατά την οποία, για ιστορικούς λόγους, υπερεκτιμήθηκαν οι δυνατότητες της πολιτικής και υποτιμήθηκαν οι περιορισμοί της οικονομίας. Το κράτος νοήθηκε ως μόνιμος μηχανισμός αναπλήρωσης απωλειών και όχι ως στρατηγικός σχεδιαστής. Η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα υποχώρησαν μπροστά στη διεύρυνση δικαιωμάτων και παροχών, χωρίς αντίστοιχη μέριμνα για τη βιωσιμότητα του μοντέλου. Ανάγκες μεταπολεμικές καλύφθηκαν μεταπολιτευτικά, με υψηλό οικονομικό κόστος.
Στον αγροτικό τομέα, αυτή η κουλτούρα μεταφράστηκε σε μια ιδιότυπη σχέση με τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις. Οι ενισχύσεις δεν λειτούργησαν ως μοχλός εξορθολογισμού και αναδιάρθρωσης, αλλά ενσωματώθηκαν στο συλλογικό φαντασιακό ως κεκτημένο. Δημιουργήθηκαν ισχυρές κοινωνικές και πολιτικές αντιστάσεις σε κάθε απόπειρα αλλαγής. Το ευρώ και η ευρωπαϊκή ένταξη, αντί να λειτουργήσουν ως σταθεροποιητές, επιτάχυναν τις ανισορροπίες ενός ήδη εύθραυστου παραγωγικού οικοδομήματος.

Η διεθνής συγκυρία ή προϋπάρχουσα τάση;

Τα τελευταία χρόνια, η διεθνής συγκυρία επιτάχυνε την προϋπάρχουσα τάση. Η πανδημία, οι γεωπολιτικές εντάσεις και η κλιματική κρίση ανέδειξαν την επισιτιστική ασφάλεια ως παράγοντα ισχύος και ανθεκτικότητας. Η αγροτική παραγωγή επανήλθε στο κέντρο της παγκόσμιας ατζέντας, όχι απλώς ως πεδίο εκσυγχρονισμού, αλλά ως στρατηγικό πεδίο που θα καθορίσει τον 21ο αιώνα. Αναδεικνύεται με τον τρόπο αυτό ένας σκληρός μηχανισμός - η στρατηγική συγκέντρωσης γης, παραγωγής και επιδοτήσεων. Πρόκειται για μια παγκόσμια αναδιάρθρωση. 
Αν πρέπει να τραφούν δέκα δισεκατομμύρια άνθρωποι με λογικό κόστος και χωρίς την πλήρη καταστροφή του πλανήτη, η συγκέντρωση, η εκβιομηχάνιση και οι μεγάλες κλίμακες αναδεικνύονται ως μία λύση και επιλογή. 

Οι επιλογές είναι πολιτικές (και το ανάποδο)

Η θεσμική αρχιτεκτονική έχει διαμορφωθεί εκ των πραγμάτων με τρόπο που ανταμείβει τη μεγάλη κλίμακα, τη διαχειριστική επάρκεια και την πρόσβαση σε κεφάλαιο. Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική, ιδίως μετά το 2019, κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Οι επιδοτήσεις ανά στρέμμα και τα οικολογικά προτάγματα προϋποθέτουν οικονομική αντοχή και οργανωμένη διαχείριση, στοιχεία που ο μικρός αγρότης συχνά δεν διαθέτει. 

Παράλληλα, το κόστος παραγωγής έχει αυξηθεί δραστικά – ιδίως λόγω ενέργειας, λιπασμάτων και ζωοτροφών – με εκτιμήσεις που φτάνουν σε πολλές περιπτώσεις το 30% έως 50%. Η αστάθεια των τιμών παραγωγού, τα χρέη και τα κόκκινα δάνεια επιτείνουν την πίεση, οδηγώντας σε απώλεια γης και σε μια αθόρυβη αλλαγή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος στην ύπαιθρο. Σε όλα αυτά προστίθεται η κλιματική κρίση και η απουσία σοβαρών υποδομών πρόληψης, ασφάλισης και αποκατάστασης ζημιών. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες και τα σούπερ μάρκετ επιβάλλουν όρους που ευνοούν λίγους, μεγάλους και τυποποιημένους προμηθευτές. Ο μικρός παραγωγός είτε μετατρέπεται σε εξαρτημένο υπεργολάβο είτε εγκαταλείπει την παραγωγή. Και μαζί του αποδιαρθρώνεται κοινωνικά και οικονομικά η ύπαιθρος.
Είναι, κατά κάποιον τρόπο, μια σοβιετική στρατηγική και επιλογή 100 χρόνια μετά. Εκμηχάνιση, διάλυση του μικρού κλήρου, μεγάλες κλίμακες και προλεταριοποίηση του αγρότη. Τότε απέτυχε. Το αν πετύχει τώρα, δεν το γνωρίζουμε. Τότε ήταν κομμουνιστική συνταγή· σήμερα καπιταλιστική.

Το ελληνικό ερώτημα και οι ιδιαιτερότητες

Αν ξεφύγουμε λίγο από τα μεγάλα και δούμε τα δεδομένα στη χώρα μας, θα πρέπει και εδώ, να παραθέσουμε μια σειρά σημείων που συναρθρωμένα μας δίνουν ένα σημαντικό πλαίσιο κατανόησης. Η ελληνική γεωργία παραμένει αντιμέτωπη με βαθιά προβλήματα ανταγωνιστικότητας, χαμηλής παραγωγικότητας, μικρό κλήρο και απουσία συνεργατισμού. Αυτές είναι διαρθρωτικές πληγές και παραμένουν ανοικτές. Κάθε τέτοια επιλογή απλώς αναπαράγει την ίδια πολιτική κουλτούρα που μας οδήγησε εδώ. Το πραγματικό διακύβευμα είναι η αλλαγή παραγωγικού και πολιτισμικού υποδείγματος.

Στοιχεία που χειροτερεύουν τη δική μας περίπτωση είναι η δημογραφία, η περιφερειακή ανισότητα, η χαμηλή εξειδίκευση των αγροτών, η απουσία δομών και διαδικασιών εκπαίδευσής τους,  η υστέρηση των βασικών υποδομών και δικτύων, ο υπαρκτός πελατειασμός και η διαφθορά πολλών συστημάτων, η έντονη ολιγοπωλιακή διάρθρωση της αγοράς και βέβαια το γεγονός ότι βρισκόμαστε λόγω γεωγραφικής θέσης στην προμετωπίδα των κρατών που θα αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.
Το ερώτημα είναι ένα. Αν η τάση παγκοσμίως είναι συγκεκριμένη τότε μπορούμε εμείς να κινηθούμε στην αντίθετη κατεύθυνση; Αν οι κλίμακες πρέπει να είναι μεγάλες, μπορούμε εμείς να διατηρήσουμε μια ελληνική εξαίρεση μικρού και πολυτεμαχισμένου κλήρου; Με άλλα λόγια μπορεί ένας Έλληνας αγρότης των 100 ή και λιγότερων στρεμμάτων να έχει μέλλον;

Ας δούμε πετυχημένα παραδείγματα

Εδώ υπάρχει ζουμί – εδώ πρέπει να σταθούμε. Υπάρχουν επιτυχημένα παραδείγματα που μπορούμε να αντιγράψουμε ή να ενσωματώσουμε πρακτικές τους στα δικά μας δεδομένα; Ναι, αλλά είναι δύσκολο. Δύσκολο, γιατί τα καλά αυτά παραδείγματα που είναι κοντά στα δικά μας πληθυσμιακά και χωρικά δεδομένα, πατούν σε άλλες πολιτικές και παραγωγικές κουλτούρες. Δείτε το Ισραήλ, τη Δανία ( κτηνοτροφικά), την Ολλανδία, και την πολύ κοντινή μας Πορτογαλία. Έχουν γίνει μικρά θαύματα – άρα είναι εφικτό να το κάνουμε και εμείς. Στη Δανία, οι συνεταιρισμοί (π.χ. στην κτηνοτροφία) ελέγχουν τη μεταποίηση και την εφοδιαστική αλυσίδα, εξασφαλίζοντας την υπεραξία για τον παραγωγό. Στο Ισραήλ, η παραγωγή βασίζεται στην υψηλή τεχνολογία (στάγδην άρδευση, έξυπνες λύσεις) ως στρατηγική επιβίωσης, ανεξαρτήτως μεγέθους κλήρου. Στην Ολλανδία, η εξειδίκευση σε προϊόντα υψηλής αξίας (π.χ. θερμοκήπια) και η εξωστρέφεια αποτελούν τον κανόνα, ενώ στην Πορτογαλία η επιτυχία βασίστηκε σε στοχευμένες θεσμικές παρεμβάσεις για τη συγκέντρωση και τον εκσυγχρονισμό. Αυτός ο παραγωγικός και πολιτισμικός κώδικας είναι που μας λείπει.

Μην κοιτάτε τώρα συγκριτικά τις στρεμματικές αποδόσεις – κοιτάξτε να βελτιώσουμε άμεσα τα βασικά. Τα πολύ βασικά. Να ενισχύσουμε και να πολλαπλασιάσουμε τα επιτυχημένα παραδείγματα. Να στήσουμε εκπαιδευτικές δομές για τον αγρότη του 21ου αιώνα. Να επενδύσουμε στις υποδομές – νερό, ενέργεια, δίκτυα. Αν μπορέσουμε να στήσουμε και μια κάποια μεταποίηση ακόμα καλύτερα. Είμαστε τόσο πίσω που οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια θα δείξει γρήγορα τα θετικά αποτελέσματα. Τα μεγέθη μας δεν μας επιτρέπουν να γίνουμε ούτε ουκρανικός σιτοβολώνας, ούτε κινεζικός ορυζώνας, ούτε σοβιετικός στρεμματικός γίγαντας, ούτε καλιφορνέζικο τεχνολογικά πρωτοπόρο καλλιεργητικό υπόδειγμα. Αν θέλουμε να διατηρήσουμε τον μικρό κλήρο και τον μικρό παραγωγό ενεργό, να μένει στον τόπο του, να κάνει εκεί οικογένεια και να αξιοποιεί τα χωράφια του πρέπει η ελληνική γεωργία να γίνει ξανά κεντρικό ζήτημα εθνικής σημασίας. Όχι μόνο για λόγους εισοδήματος, αλλά και για λόγους επισιτιστικής ασφάλειας, η οποία είναι πλέον παγκόσμιος παράγοντας ισχύος. Η αλλαγή δεν είναι υπόθεση μόνο μιας κυβέρνησης, αλλά αποτέλεσμα κοινωνικών συσχετισμών, συλλογικών συνηθειών και της ανοχής στο πελατειακό σύστημα. 

Ο παλιός κύκλος πρέπει να σπάσει. Αυτό απαιτεί ριζική ρήξη με την κουλτούρα της εύκολης ανάπτυξης και μετάβαση σε ένα μοντέλο που θα δίνει προτεραιότητα στη βιωσιμότητα, την παραγωγικότητα και την ανεξαρτησία του μικρού και μεσαίου παραγωγού, αναγνωρίζοντας τη συμβολή του στην κοινωνική συνοχή και την εθνική επάρκεια. Ο 21ος αιώνας δεν θα μας ρωτήσει αν «μας βγαίνει» η αλλαγή. Θα μας ρωτήσει αν μπορούμε να υπάρξουμε χωρίς αυτήν. Αν απαντήσουμε πάλι με τον γνωστό τρόπο – με αναβολές, εύκολες λύσεις και μικρές διευθετήσεις – τότε το ερώτημα που θέτουμε σήμερα («μπορεί ένας Έλληνας αγρότης των 100 στρεμμάτων να έχει μέλλον;») θα απαντηθεί μόνο του. Και δεν θα μας αρέσει η απάντηση.

Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 2025

Οι προκλήσεις για τη Νέα Δημοκρατία είναι μεγαλύτερες από τις φοροελαφρύνσεις της Δ.Ε.Θ, άρθρο στον ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΤΥΠΟ της 19/9/2025

 



Η ομιλία του πρωθυπουργού στη Δ.Ε.Θ και οι εξαγγελίες ορισμένων σημαντικών φοροελαφρύνσεων της δίνουν μια πολιτική ανάσα, καθώς εδώ και αρκετό καιρό παρατηρείται μια υφέρπουσα δυσαρέσκεια σε τμήματα της ελληνικής κοινωνίας. Η πραγματικότητα που αποτυπώνεται δημοσκοπικά εδράζεται κατά κύριο λόγο στο αυξημένο κόστος ζωής της μέσης ελληνικής οικογένειας και στα φαινόμενα αδιαφάνειας που κατά καιρούς απασχολούν τη δημοσιότητα. Σε κάθε περίπτωση η Νέα Δημοκρατία έπρεπε και πρέπει να επιδιώξει μια επανατοποθέτηση στα πράγματα.

Αυτό που λείπει από την κυβέρνηση – ειδικά σε αυτήν την δεύτερη τετραετία της- είναι ένα συνολικό αφήγημα. Μία εξιστόρηση, μια ιστορία με κεντρικό άξονα την απάντηση σε ένα βασικό ερώτημα. «Που θέλουμε να φτάσουμε – ποιος είναι ο στόχος – και με ποια βήματα θα το πετύχουμε». Στην πρώτη τετραετία αρκούσε η απαλλαγή από τον ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ, η τεχνοκρατική – μεταρρυθμιστική υπόσχεση και η συντεταγμένη αντιμετώπιση κρίσεων. Τα ελληνοτουρκικά εκείνης της περιόδου, ο επανεξοπλισμός της χώρας, η στάση στα σύνορα του Έβρου, η πανδημία και η αρτιότητα του εμβολιαστικού προγράμματος και η εμπροσθοβαρής ψηφιοποίηση του κράτους  δημιούργησαν την αίσθηση ότι η χώρα κινείται στα άνω όρια της φέρουσας ικανότητάς της και ότι μπορεί να κάνει το αναγκαίο άλμα προς τα εμπρός. Ακόμη και αυτό το δυστύχημα των Τεμπών δεν επηρέασε καθοριστικά την εκλογική της επιρροή όπως φάνηκε την βραδιά των εκλογών. Σε αυτήν την ανάλυση θα ήταν λάθος να μην συνυπολογίσει κανείς και την οικονομική πραγματικότητα εκείνων των ετών. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας βρέθηκε σε μια διαφορετική δημοσιονομική συνθήκη σε σχέση με τις προηγούμενες κυβερνήσεις. Η οικονομία είχε περάσει σε αναιμική έστω αναπτυξιακή τροχιά, οι τυπικοί μνημονιακοί περιορισμοί ήταν πίσω μας ενώ οι παγκόσμιες κρίσεις άλλαξαν τον τρόπο που προσέγγιζε τα ζητήματα η Ε.Ε, παρέχοντας αφειδώς πόρους για την αντιμετώπισή τους.

Σήμερα όμως η πραγματικότητα είναι μεικτή. Η χώρα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή της οικονομικής και κοινωνικής της πορείας, ενώ το διεθνές περιβάλλον δεν έχει στοιχεία σταθερότητας, γεγονός που αυξάνει τις ανησυχίες. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι οι μακρο-οικονομικοί δείκτες φανερώνουν θετική πορεία. Η ανεργία μειώθηκε, το ΑΕΠ αυξάνεται, το δημόσιο χρέος μειώνεται, τα ονομαστικά εισοδήματα ενισχύονται. Από την άλλη όμως αυτή η ανάπτυξη δεν φτάνει σε όλους. Υπάρχει επίμονη φτώχεια, σημαντικές ανισότητες, διογκούμενη περιφερειακή αναπτυξιακή ανισορροπία. Η ακρίβεια, το κόστος στέγης, οι δαπάνες υγείας και παιδείας είναι υψηλές συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ εγείρονται σιγά σιγά και ζητήματα του χαρακτήρα της ανάπτυξης. Πολύ real estate, πολύς τουρισμός, υποτίμηση περιβαλλοντικών παραμέτρων, χαμηλή ποιότητα εργασίας, υψηλά ποσοστά επισφάλειας, μερικής απασχόλησης και περιορισμένες ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης.

Εδώ λοιπόν χρειάζεται το νέο αφήγημα και όχι η επιμονή σε μια επικοινωνιακού τύπου προβολή των πρώτων δεδομένων έναντι των δεύτερων. Μια γενναία παραδοχή της αληθινής διακύβευσης για το μέλλον θα συνιστούσε ένα πρώτο μεγάλο βήμα. Οικονομική μεγέθυνση με όρους κοινωνικής συνοχής – αυτό είναι το στοίχημα. Αυτό ήταν πάντοτε – μεταπολιτευτικά τουλάχιστον- το ζητούμενο. Η Νέα Δημοκρατία ιστορικά ήταν ένα μεγάλο λαϊκό κόμμα με διευρυμένη κοινωνική απήχηση. Οι λέξεις, τα νοήματα, οι αξίες που διακηρυκτικά πρέσβευε έχουν σημασία. Πρέπει σε έναν κάποιο βαθμό να επανασυνδεθεί με αυτά και να μην επενδύσει μόνον στους θετικούς οικονομικούς δείκτες. Μια ματιά στο τι συμβαίνει πολιτικά σε πολλές χώρες της Δύσης, φανερώνει μεγάλα υπαρκτά χάσματα. Οικονομικά αλλά και αξιακά. Αυτά πρέπει να γεφυρώσει ξεκινώντας από τον επίσημο κυβερνητικό της λόγο.



 

Δευτέρα 7 Απριλίου 2025

ΠΑ.ΣΟ.Κ και δημοσκοπήσεις, από άλλη ματιά

 


Η δημοσκοπική άνοδος ''αντισυστημικών'' κομμάτων και η στασιμότητα - ελαφρά πτώση του ΠΑ.ΣΟ.Κ δεν οφείλεται στο γεγονός ότι το τελευταίο φλέρταρε με τον αντισυστημισμό ή λόγω της στάσης του στο ζήτημα των Τεμπών. Οφείλεται στο ότι το ΠΑ.ΣΟ.Κ δεν καταφέρνει να συνομιλήσει με ακροατήρια που έχουν ριζοσπαστικοποιηθεί εδώ και 15 χρόνια. Αυτός ο κόσμος ( ας τον πούμε σχηματικά και με πολλές αναλογίες και συμβάσεις ) του ΟΧΙ του 2015, είναι υπαρκτός και αναζητά έκφραση. Προφανώς όχι ενιαία και συνολική - υπάρχουν και σε αυτό το σύμπαν εμφανείς διαφοροποιήσεις μιας και πέρασαν και 10 χρόνια και πολλές αλλαγές έχουν γίνει ήδη.

Τα Τέμπη ήταν η ευκαιρία ανάδειξης μίας ακόμη μορφής που μπορεί αυθεντικά να γίνει αποδέκτης ενός ποσοστού αυτού του κόσμου. Συσπειρώνει ένα υποσύνολο αυτών και ανεβαίνει δημοσκοπικά.

Το έργο του ΠΑ.ΣΟ.Κ είναι αντικειμενικά πιο δύσκολο διότι ναι μεν έχει έναν κορμό σταθερών ψηφοφόρων περί το 10% που έχουν συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά και στάσεις που διαμορφώθηκαν στην περίοδο της κρίσης ( σταθερότητα, σοβαρότητα, κεντρώες παραστάσεις και προτάγματα) ΑΛΛΑ ταυτόχρονα πρέπει να απευθυνθεί και σε ακροατήρια με διαφορετικές προσδοκίες και στάσεις. Ο συγκερασμός αυτός είναι δύσκολος, αλλά κατά την άποψή μου μονόδρομος. 

Για να το πούμε αλλιώς - αν το ΠΑ.ΣΟ.Κ για τα Τέμπη πετούσε χαρταετό, θα εξαερωνόταν ή θα επέστρεφε στο 6-7%. Από την άλλη, αν το επόμενο διάστημα δεν καταφέρει αυτόν τον συγκερασμό με πρωτοβουλίες και πολιτικό λόγο που να σχηματοποιεί αυτήν την νέα - επιθυμητή- για το ΠΑ.ΣΟ.Κ συμμαχία, πάλι θα έχει πρόβλημα. Για το κόμμα αυτό δεν υπάρχει η επιλογή της ακινησίας, εάν θέλει να μετασχηματιστεί σε κόμμα εξουσίας ή σε κόμμα κορμό μιας άλλης διακυβέρνησης.

Μια μείζονος σημασίας παρανόηση πολλών, σοβαρών και έγκριτων αναλυτών που κριτικάρουν το ΠΑ.ΣΟ.Κ υποστηρίζοντας ότι λαμβάνει διαζύγιο από την παρακαταθήκη του αυτή της σοβαρότητας και του προασπιστή της σταθερότητας (2012 - 2016) είναι η εξής. Το όλον ΠΑ.ΣΟ.Κ, με πολιτικούς - ιστορικούς - παραταξιακούς όρους ΔΕΝ ΗΤΑΝ μόνον αυτό της περιόδου 2012 - 2016. Αυτή είναι μια παράδοση έκτακτης συνθήκης, επειγοντικού χαρακτήρα την οποία εννοείται ότι μπορεί και πρέπει να την αξιοποιήσει. Το γεγονός ότι ο πυρήνας των υποστηρικτών του, ένα 5-10% έχει αυτές τις θύμισες και τις προτεραιότητες δεν πρέπει να βαραίνει περισσότερο από τις θύμισες και τις πολιτικές του ΠΑ.ΣΟ.Κ του 48%. Και τα δύο ΠΑ.ΣΟ.Κ ήταν, από πολίτες υπερψηφίστηκαν.

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ όμως γεννήθηκε - από τα μέσα της δεκαετίας του 60 -  τυπικά το 1974 και εξελίχθηκε έχοντας μονίμως δύο ψυχές. Την εκσυγχρονιστική και την λαϊκοδημοκρατική ή όπως αλλιώς θέλετε ονοματίστε τις. Αν προκρίνει την μία έναντι της άλλης γίνεται ή ΠΟΤΑΜΙ, ή Πλεύση. Δεν πρέπει να θέλει να γίνει τίποτε από τα δύο, παρά μόνον παράταξη - πόλος. Και επειδή το εγχείρημα είναι αντικειμενικά δύσκολο, δυσκολεύεται. Δεν έχει όμως κανένα νόημα να γίνει κάτι από τα προαναφερθέντα. 

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ οφείλει να ενσωματώσει στοιχεία ριζοσπαστισμού, οφείλει να συνομιλήσει με εκείνα τα κοινωνικά στρώματα που δεν είναι ικανοποιημένα και θέλουν αλλαγές. Οφείλει να ακούσει τον ωκεανό των μη προνομιούχων και να τους ''τραβήξει'' σε μια πρόταση πιο ρεαλιστική, πιο στέρεη, στη βάση μιας σοσιαλδημοκρατικής προγραμματικής πρότασης ΠΟΥ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ θα πρέπει κάτι να αλλάζει στην κατανομή πλούτου και βαρών. Άρα να συνομιλήσει - να τους ακούσει - να τους πείσει ΑΛΛΑ και να τους εκφράσει, να μετασχηματίσει τις αγωνίες τους σε πολιτικό πρόγραμμα αλλαγών.

Τρίτη 23 Ιανουαρίου 2024

Μορατόριουμ συμφερόντων για να πάει μπροστά η Θεσσαλονίκη: Από τις φορτοεκφορτώσεις στο μέλλον της πόλης άρθρο στη Voria.gr

 


Μορατόριουμ, ουδέτερο άκλιτο (σημαίνει) η συμφωνημένη προσωρινή αναστολή ενεργειών που θα επέφεραν επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ δύο πλευρών. Ας πάρουμε αυτόν τον απλό ορισμό και όχι την ακριβή μετάφραση της λέξης που θα μας πήγαινε στην ελληνική λέξη «δικαιοστάσιο». Γιατί ξεκινάμε με αυτή τη λέξη; Τί θέλει να πει ο ποιητής;

Ας τα πιάσουμε με μία λογική σειρά τα πράγματα, μήπως και καταφέρουμε να βρούμε μια δομική λύση για μια χαμηλής ποιότητας κακοδαιμονία που μας ταλαιπωρεί όσους μένουμε στο πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης. Και επειδή είναι χαμηλής ποιότητας κακοδαιμονία είναι ακόμη πιο εκνευριστικό το γεγονός ότι δεν μπορούμε να απαλλαχθούμε από αυτήν. Σαν να μας καταράστηκε κάποιος να στριφογυρνάμε γύρω από την ουρά μας και να μην κάνουμε το απολύτως εφικτό άλμα προς τα εμπρός. Και αντί να γίνουμε Βαρκελώνη, Τελ Αβίβ ή έστω Σαλονικάρα, τρώμε τις σάρκες μας μποτιλιαρισμένοι σε 5 δρόμους και μαλώνουμε για τον -λιγοστό πράγματι – δημόσιο χώρο.

Όπως περιγράψαμε σε προηγούμενο άρθρο (βλ. Γιατί η πορεία της Θεσσαλονίκης θα δείξει το μέλλον της χώρας) η λύση και η λύτρωση θα έρθει για την πόλη μας μόνον εάν καταφέρει να εντάξει τα δίκαια αιτήματά της σε μία άλλη, μεγάλη, εθνική αφήγηση. «Πρέπει με κάθε τρόπο, από κάθε δίοδο, από κάθε διαδρομή να πειστεί το πολιτικό προσωπικό της χώρας ότι τυχόν επιτυχία της πόλης θα οδηγήσει σε επιτυχία την Ελλάδα. Ότι δηλαδή ισχυρή Θεσσαλονίκη θα σημάνει περιφερειακή ανάπτυξη, γεωπολιτική αναβάθμιση, εξωστρέφεια, ίσως καλύτερη δημογραφία. Συνδέστε λοιπόν το μέλλον της πόλης με το μέλλον της χώρας – αναβαθμίστε το στοίχημα για όλους». Αυτά γράφαμε σε ό,τι αφορά την μεγάλη εικόνα.

Ούτε βήμα λοιπόν πίσω από τις διεκδικήσεις μας – με άλλο, σοβαρό και έξυπνο τρόπο. Από εκεί και πέρα όμως για να γίνει ακόμα πιο πειστική αυτή η προσπάθεια θα πρέπει να επιδείξουμε και εμείς εδώ μεγαλύτερη ωριμότητα. Αν δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε και να λύσουμε 2-3 βασικά ζητήματα τότε είμαστε άξιοι της μοίρας μας.

Η κατασκευή του Fly Over είναι ένας καταλύτης για τα πράγματα της Θεσσαλονίκης. Μας αναγκάζει όλους να δούμε ξανά τον τρόπο σκέψης και λειτουργίας μας, τις συνήθειες μας αλλά και το βεληνεκές – το εύρος της πολιτικής μας δυνατότητας. Αφήνω έξω την κουβέντα αν είναι έργο χρήσιμο, αν σχεδιάστηκε σωστά, αν έπρεπε να προηγηθούν άλλα κ.ο.κ Αυτή είναι μια καλή και μεγάλη συζήτηση. Εγώ θέλω με αφορμή το Fly Over και τις επιπτώσεις του να σκύψουμε και να δούμε μια σειρά άλλων παραμέτρων που καταδυναστεύουν την λειτουργία της πόλης. Να ξεκινήσουμε από το κυκλοφοριακό που πράγματι έχει επιβαρυνθεί από το έργο - παρά το γεγονός ότι ήταν στα κόκκινα πολύ πριν από την έναρξη εργασιών – αλλά να δούμε και μερικά ακόμη πεδία.

Το βασικό, βαθιά πολιτικό και σχεδόν φιλοσοφικό ζήτημα είναι αν μπορούμε και με ποιον τρόπο να επαναφέρουμε το δημόσιο συμφέρον, το κοινό καλό που λέμε, πάνω από την μερικότητα. Για όλους ή για τους λίγους και ισχυρούς; Για όλους ή για τους συντεχνιακά οργανωμένους που μπορούν να επηρεάσουν; Για όλους ή για τον κλάδο μας; Για την πόλη ή για την τσέπη μας; Αν το αφήσουμε στη διακριτική ευχέρεια των υποκειμένων, των συμφερόντων, αν δεχθούμε να γίνουμε τροχονόμοι συμφερόντων, αν πιστέψουμε στην αυτορρύθμιση της δημοκρατίας και της αγοράς, τότε ετοιμαστείτε μάλλον για το κακό σενάριο. Πρέπει με κάθε τρόπο – πειθώ ή δημοκρατικό εξαναγκασμό – τα πράγματα να αλλάξουν δομικά. Και δομικά σημαίνει σε πρώτο επίπεδο «συμμόρφωση με τους κανόνες» αλλά σε δεύτερο «κατανόηση και σεβασμός σε αυτούς».

Σημείο 1ο : ο χώρος είναι πεπερασμένος, η Θεσσαλονίκη μονοκεντρική πόλη και οι χρήσεις είναι μεικτές σχεδόν σε όλον τον αστικό ιστό. Άρα αυτό το ωραίο, πολύβουο, δημιουργικό και ζωντανό μπουγιουρντί θέλει κανόνες. Κανόνες απολύτως συγκεκριμένους, κανόνες που θα τηρούνται, θα ελέγχεται η συμμόρφωση και θα τιμωρείται η παραβίαση. Η επιλογή είναι διλημματική και εδώ που έχουν φτάσει τα πράγματα σχεδόν τελεσιγραφική. Θέλουμε πόλη ευρωπαϊκή ή τριτοκοσμική; Θέλουμε να ζήσουμε σαν Ευρωπαίοι, σαν ανεπτυγμένοι Ασιάτες ή σαν Ινδοί και Αφγανοί του 1980; Σήμερα, ειδικά σε ζητήματα κυκλοφορίας μοιάζουμε με κάτι βίντεο στο youtube με το Νέο Δελχή ή το Κάιρο που όλοι κινούνται χαοτικά, κορνάρουν, μαρσάρουν και οι εξατμίσεις τους ξερνάνε μαύρα ντουμάνια. Αν είχαμε οι Έλληνες οδηγοί και δασύτριχα στήθη με χρυσές αλυσίδες και μουστάκια παχιά θα είμασταν τάλε κουάλε.

Σημείο 2ο : Στην ταμπακιέρα αυτό σημαίνει α. ωράριο και σημεία φορτοεκφορτώσεων, β. ωράριο αποκομιδής, γ. πασαλάκια παντού, δ. κανείς στις λεοφορειολωρίδες (αρκεί να κυκλοφορούν και οχήματα – καμία 500αριά όχι 200 λεωφορεία), ε. σοβαρότερες συγκοινωνίες, στ. έξυπνα φανάρια, στ. παρουσία τροχονόμων, ζ. κυκλοφοριακή αγωγή οδηγών και πεζών, η. σεβασμός του δημοσίου χώρου, θ. συντήρηση του δημοσίου χώρου, ι. ισόρροπη και βιώσιμη διαχείριση του αστικού περιβάλλοντος.

Σημείο 3ο : Τα ανωτέρω έχουν γραφτεί 1000 φορές – άλλη μία από μένα 1001. Όλοι θα πούμε «που είναι το κράτος, που είναι ο Δήμος, έτσι είναι στην Ελλάδα» και αμέσως μετά θα διπλοπαρκάρουμε να πάρουμε φρέντο εσπρέσσο με μαύρη ζάχαρη, ο θείος μου ο ταξιτζής θα συνεχίσει να μπαίνει στη λεοφορειολωρίδα και ο φίλος στην εστίαση να απλώνει 1-2 τραπεζάκια παραπάνω. Οι μεγάλοι ξενοδοχειακοί όμιλοι και τα σούπερ μάρκετ να παράγουν τόνους σκουπιδιών καθημερινά και η ζωή συνεχίζεται.

Σημείο 4ο : Μορατόριουμ συμφερόντων. Όλοι ένα βήμα πίσω από το συντεχνιακό – κλαδικό – επαγγελματικό συμφέρον προς όφελος της πόλης. Τα μέτρα του 2ου σημείου έχουν κόστος. Το να ξεφορτώνεις βράδια τα εμπορεύματα και να παραλαμβάνεις βράδυ εμπορεύματα είναι ακριβό. Το να μαζεύεις σκουπίδια βράδυ είναι ακριβό. Το να κάνεις στάση μόνο σε πιάτσα ταξί είναι δύσκολο, το να περιορίζεις τα τραπεζοκαθίσματά σου στα νόμιμα όρια έχει κόστος. Το να προσφέρεις στην πόλη ανταποδοτικά κανέναν έξτρα κάδο, να οργανώνεις εσωτερικά την ανακύκλωσή σου και την διαχείριση των απορριμμάτων σου ως μεγάλο ξενοδοχείο έχει κόστος. Το να μην γίνεται όμως τίποτε από αυτά έχει επίσης κόστος. Κόστος πολλαπλάσιο. Κόστος που διαχέεται στο κοινωνικό σύνολο και υπονομεύει αργά και σταθερά το επόμενο βήμα. Και αυτή ακριβώς η διάχυση του κόστους το καθιστά όχι αόρατο – είναι απολύτως ορατό – αλλά δύσκολο να το υπερασπιστεί κανείς. Το μερικό, το συντεχνιακό, το κλαδικό το υπερασπίζονται οι άμεσα ενδιαφερόμενοι με νύχια και με δόντια. Το γενικό συμφέρον αντίθετα είναι υπόθεση της πολιτικής ηγεσίας, του πολιτικού προσωπικού και της πολιτικής με την ευρύτερη της λέξης σημασία.

Σημείο 5ο : Πρέπει λοιπόν να έρθει η πολιτική ( και οι πολιτικοί ) και με απλά λόγια να πούνε το εξής. «Κοιτάξτε να δείτε, ο τουρισμός πάει καλά, η εστίαση πάει καλά, οι κρατήσεις και οι διαμονές πάνε καλά, τα σούπερ μάρκετ έχουν δυσθεώρητα κέρδη – σας αναγκάζω μέσα από τις ρυθμίσεις που επιβάλλω να δώσετε κάτι πίσω στην κοινωνία αλλιώς βουλιάζουμε. Αλλιώς δεν πάμε πουθενά». Μα θα σου πούνε «άσε μας να ρεφάρουμε, τώρα θα δουλέψουμε» κλπ. Όχι. Είναι μια κατάπτυστη μετακύλιση κόστους σε ανθρώπους που δεν έχουν φωνή, δεν έχουν δύναμη και περνάνε κάτω από το ραντάρ του πολιτικού συστήματος. Όχι, γιατί με τον δικό σας τρόπο υποσκάπτεται η δυνατότητα της πόλης αφενός να βελτιωθεί και να γίνει ανθρώπινη και αφετέρου να εξελιχθεί προς όφελος όλων.

Σημείο 6ο: Προσέξτε -ακόμη και αυτό είναι υποχώρηση από το ιδανικό γιατί συσχετίζει τους κανόνες με τους τζίρους αλλά εδώ θέλουμε να είμαστε ρεαλιστές. Να λέμε πράγματα εφικτά και όχι ιδεατά. Αν θέλετε μια αναλογία είναι το ίδιο με αυτό που μας έλεγαν και λέγαμε πολλοί για την οικονομική κρίση προ 15ετίας. Τις μεταρρυθμίσεις, τις αλλαγές και τους δομικούς εκσυγχρονισμούς τις κάνεις τα καλά χρόνια που κυλάει το «χρηματάκι», όχι όταν αυτό κόβεται. Τις κάνεις τα καλά χρόνια και όχι τα δύσκολα. Αν τις κάνεις τα καλά χρόνια ίσως μάλιστα αποφύγεις και τον ερχομό των δύσκολων. Αν δεν τις κάνεις επιταχύνεις τον ερχομό των κακών ετών όπου και οι αντιστάσεις θα είναι πανίσχυρες.

Σε όλα αυτά που λέμε υπάρχει και μια ιστορική, πολιτική και κοινωνιολογική εξήγηση που σχετίζεται με το κατά πόσο η Ελλάδα είναι κοινωνία ή κοινότητα. Είναι και τα δύο.

Άρα κλείνοντας τι χρειαζόμαστε;

Χρειαζόμαστε κατανόηση των θεμάτων. Σαφή προσδιορισμό του δημοσίου συμφέροντος και του γενικού καλού. Σαφή προσδιορισμό όσων πλήττουν το γενικό συμφέρον για χάρη του ειδικού (τους), ενεργή κοινωνία των πολιτών και μια κάπως πεφωτισμένη πολιτική ηγεσία. Και κάτι για τους πολιτικούς. Το άθροισμα των μερικών συμφερόντων δεν είναι φέρνει εκλογικά οφέλη μεγαλύτερα από την υπεράσπιση του γενικού συμφέροντος. Το πρώτο είναι συνταγή αποτυχίας, συνταγή χρεοκοπίας. Το δεύτερο – ακόμη και αν δεν επιτευχθεί πλήρως σου δίνει μία καλή σελίδα στο βιβλίο όσων προσπάθησαν και τους θυμόμαστε για αυτό. 

 το άρθρο δημοσιεύτηκε 21/01/2024 στη Voria.gr

Πέμπτη 4 Ιανουαρίου 2024

Προκλήσεις για το 2024 στον πλανήτη, στην Ελλάδα και στην Θεσσαλονίκη, άρθρο στη Voria.gr

 


Κάθε τέλος χρονιάς, εκεί λίγο πριν τα εορταστικά τραπέζια, είθισται να διαβάζουμε άρθρα που είτε ανακεφαλαιώνουν όσα ζήσαμε αποτιμώντας τα, είτε «προβλέπουν» τις προκλήσεις του μέλλοντος ψηλαφίζοντας και αναλύοντας τις δυναμικές που διαμορφώνονται. Πιστός σε αυτήν την παράδοση, παρουσιάζω κάποιες δικές μου για το επόμενο έτος με σημεία αναφοράς την παγκόσμια κοινότητα, την Ελλάδα αλλά και την Θεσσαλονίκη.

1.    Κλιματική κρίση. Πανταχού παρούσα, μας απασχολεί αλλά δεν καθορίζει δυστυχώς τις επιλογές μας. Τη συζητάμε σε συνέδρια και ημερίδες αλλά οι υποδομές ανθεκτικότητας ακόμη αναζητούνται και οι χρηματοδοτήσεις παγίως κατευθύνονται σε άλλους τομείς. Το οικονομικό κόστος των συνεπειών της προϋπολογίζεται τεράστιο αν δεν σχεδιάσεις έγκαιρα και δεν υλοποιήσεις συστηματικά. Ιδιαίτερα για χώρες σαν και εμάς, στη εύκρατη ζώνη, στη Μεσόγειο και με δομική υστέρηση υποδομών, τα νέα είναι δυσοίωνα. Πως το είχε πει μια ψυχή παλαιότερα με άλλη αφορμή; «Ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε». Για την ώρα το δεύτερο. Ταμεία Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης και λοιπά χρηματοδοτικά εργαλεία υπηρετούν και πάλι έναν εσωστρεφή στρεβλό κορπορατισμό και βλέπουμε. Αν δεν δείτε τις πόλεις μας να αλλάζουν – κυρίως Αθήνα και Θεσσαλονίκη, μην «αγοράσετε» καμία προσαρμογή στα νέα δεδομένα. Ό,τι είναι να γίνει πρέπει να γίνει στα μεγάλα μητροπολιτικά αστικά κέντρα της χώρας. Εκεί θα παιχτεί η υπόθεση της κλιματικής κρίσης. Εκεί και σε μεγάλα έργα υποδομής και δικτύων.

2.    Δύση – Ανατολή, Η.Π.Α και Ε.Ε – Κίνα και Ρωσία, πολυπολιτικότητα και πλανητική κυριαρχία. Εμείς οι δυτικοί μάθαμε τον κόσμο μέσα από τα δικά μας εκπαιδευτικά συστήματα, τα δικά μας βιβλία και τις δικές μας ιδεολογίες. Λογικό αφού από το 1600μ.Χ μέχρι και σήμερα η Δύση κυριαρχεί. Θα είναι όμως έτσι ο κόσμος που ξημερώνει; Ο 21ος αιώνας δίνει γρήγορα μάλλον αρνητικές απαντήσεις. Η άνοδος της Κίνας, η ανθεκτικότητα της Ρωσίας, η δημογραφία της Ινδίας αλλά και της Αφρικής αλλάζουν το κέντρο βάρους σε πλανητικό επίπεδο. Για τους Κινέζους αυτή η εξέλιξη είναι η επαναφορά στην «φυσική τάξη των πραγμάτων» γιατί θεωρούν την δυτική κυριαρχία μια ιστορική παραφωνία που κλείνει τον κύκλο της. Οι άλλοι παγκόσμιοι παίκτες έχουν υπέρ τους τη δημογραφία, αποκτούν την τεχνολογία, έχουν παραγωγικές δομές, συγκεντρωτική και συνήθως αυταρχική ηγεσία, αδύναμες κοινωνίες των πολιτών, ισχυρή κρατική εθνική ιδεολογία και μια διαφορετική αντίληψη του χρόνου υπέρ του μακρού χρόνου και όχι του εφήμερου. Από την άλλη εμείς, ιδιαίτερα η Ε.Ε ως η σοσιαλδημοκρατική εκδοχή της Δύσης έχουμε έλλειμα ηγεσίας και στρατηγικής. Φαίνεται σαν να περπατάμε όταν οι άλλοι τρέχουν.



3.      Δημογραφία. Γερνάμε ολοταχώς και μάλλον όχι επιτυχώς. Όλη η Δύση έχει θέμα αλλά εμείς και πάλι βρισκόμαστε στην πρωτοπορία. 44 έτη η διάμεσος ηλικία με ανοδικές τάσεις – 1,3 παιδιά ανά γυναίκα. Το δημογραφικό προφίλ της Ελλάδας είναι τραγικό και αυτό δύσκολα ανατάσσεται. Η δημογραφική κρίση ως αποτέλεσμα τουλάχιστον δύο μέγα- παραγόντων δεν είναι εύκολο να ανατραπεί. Αξίζει όμως – αφού το έχουμε διαπιστώσει το πρόβλημα – να προσπαθήσουμε να το λύσουμε. Αφενός το σύγχρονο πολιτισμικό πρότυπο του δυτικού ανθρώπου – οι αξίες, οι προτεραιότητες, ο ατομοκεντρισμός- και αφετέρου η οικονομική δυσπραγία μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας ( ή η απόσταση από το επιθυμητό βιοτικό επίπεδο) καθιστούν την τεκνοποιία ενδεχομένως ασύμφορο οικονομικά βάρος έως αδιανόητη επιλογή. Όμως για εμάς είναι μονόδρομος η προσπάθεια βελτίωσης των δεικτών. Με μια πρόταση πρέπει με ένα πλέγμα δημοσίων πολιτικών να εναρμονίζουμε την σύγχρονη κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα με την οικογενειακή ζωή. Επιδόματα, γονικές άδειες, σχολεία, παιδικοί σταθμοί, χρηματικές μεταβιβάσεις, κίνητρα και αντικίνητρα – όλα πρέπει να επιστρατευτούν με ορίζοντα 50ετίας και με ευρεία πολιτική και κοινωνική συναίνεση αν δεν θέλουμε να μετατραπούμε σε κράτος – έθνος παρίας της περιοχής που θα φθίνει συνεχώς μέχρις αφανισμού.

4.  Βγήκαμε από την οικονομική κρίση; Όλα βαίνουν καλώς; Είναι πίσω μας οι μαύρες μέρες της χρεοκοπίας; Αν δει κανείς εστιατόρια, καταλύματα, ταβέρνες και πωλήσεις αυτοκινήτων θα πει ότι στην Ελλάδα έχουμε αλλάξει κατηγορία, έχουμε επιστρέψει σε μια ευρωπαϊκή -καταναλωτική – κανονικότητα και πως το μέλλον μας διαγράφεται ευοίωνο. Είναι όμως έτσι; Μια πρώτη παρατήρηση είναι πως αυτό το σκηνικό – αναλογικά- το ζήσαμε πολύ καλά εκεί στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Τότε δεν έβρισκες άδειο δωμάτιο πουθενά και όλες οι αντιπροσωπείες ακριβών αυτοκινήτων είχαν ξεπουλήσει. 2 χρόνια μετά η χώρα χρεοκόπησε. Ελεώ και πανδημίας η Ελλάδα δανείστηκε ξανά τεράστια ποσά, τμήμα αυτών πέρασε στην κατανάλωση, η οικονομία υπερθερμάνθηκε, δημιουργήθηκαν νέες θέσεις εργασίας όμως στα βασικά είμαστε και πάλι έκθετοι. Το παραγωγικό μοντέλο δεν άλλαξε, η δημόσια διοίκηση δεν εκσυγχρονίστηκε όσο έπρεπε, η δικαιοσύνη είναι τριτοκοσμική, το πολιτικό σύστημα έχεις τις ίδιες και απαράλλακτες παθογένειες – μαύρο πολιτικό χρήμα, αδύναμοι θεσμοί, συγκέντρωση εξουσιών, εξωθεσμικά κέντρα αποφάσεων κοκ. Άρα; Άρα έχουμε ξανά όλα τα υλικά που μας οδήγησαν στην κρίση του 2008 και στη χρεοκοπία του 2010 ξανά πάνω στο τραπέζι παρά την τεράστια και οδυνηρή υπερδεκαετή «δημοσιονομική διόρθωση». Στην παλίρροια επιπλέουμε – στην άμπωτη τσακιζόμαστε. Συνυπολογίστε όμως μια σημαντική διαφορά. Η πολιτική – οικονομική οικογένεια της Δύσης το 2010 είχε άλλες δυνατότητες και λιγότερες προκλήσεις από αυτή του 2025.

5.  Υπάρχει Ελλάδα έξω από την Αθήνα (άντε Αττική); Αν τα δει κάποιος ψυχρά τα δεδομένα θα απαντήσει «μάλλον όχι». Υπερβολή; Μπορεί. Περιγράφει όμως μια πραγματικότητα που ναρκοθετεί την ίδια τη χώρα. Τώρα γιατί αυτό το διατυπώνουμε ρητά και απερίφραστα εμείς οι Θεσσαλονικείς έχει να κάνει με το δικό μας ιστορικό φορτίο. 2300 χρόνια ήμαστε πάντοτε πόλη και διατηρούμε ίσως αυτές τις σκιές του παρελθόντος στο νου μας. Όταν όμως κάθε χρόνο στην Αθήνα προστίθεται χιλιομετρικά ένα Μετρό Θεσσαλονίκης ενώ στο βορρά μετά από 18 χρόνια ακόμα περιμένουμε – κάτι πάει στραβά. Και αν αυτό συμβαίνει στη Θεσσαλονίκη, αξιολογείστε τί γίνεται στην υπόλοιπη ελληνική περιφέρεια. Η Ελλάδα το 2020 εμφάνιζε το 9 ο υψηλότερο επίπεδο περιφερειακών ανισοτήτων ως προς το κατά κεφαλήν ΑΕΠ μεταξύ των 30 χωρών του ΟΟΣΑ. Τα τελευταία χρόνια που παρατηρείται μεγέθυνση της οικονομίας η γενικότερη αίσθηση είναι πως και πάλι η Αττική και η Αθήνα ανοίγουν την ψαλίδα – με εξαίρεση κάποιες τουριστικές περιοχές. Πιθανά να χάνεται δηλαδή η ευκαιρία – και πάλι- της ισόρροπης περιφερειακής ανάπτυξης.



6.    Θεσσαλονίκη : αέναη μάχη προοπτικών και προβλημάτων. Η πόλη έχει δυναμική, έχει προοπτικές και ταυτόχρονα μάχεται με τους δικούς της δαίμονες. Τα προβλήματά της είναι δομικά, μεγάλα και πολλά από αυτά σχεδόν διαχρονικά. Δεν μπορούν να λυθούν σε κανένα άλλο επίπεδο πέραν του κυβερνητικού. Απαιτούνται σημαντικοί πόροι, σοβαρό σχέδιο – κατά καιρούς υπήρξε – με προτεραιότητες και ιεραρχήσεις. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η πόλη ως πολεοδομικό συγκρότημα απαιτούν εδώ και τώρα μητροπολιτική διαχείριση. Απορρίμματα, βιώσιμη αστική κινητικότητα, υποδομές και υποδομές ανθεκτικότητας, ασφάλεια, ποιότητα ατμοσφαιρικού αέρα, προστασία δύο οικοσυστημάτων, πρωτοβάθμια υγεία, ανάπτυξη, χωροταξία, επενδύσεις και λειτουργίες πόλης δεν μπορούν να περιορίζονται στα διοικητικά όρια ενός δήμου του πολεοδομικού συγκροτήματος – ακόμα και αν αυτός είναι ο κεντρικός. Στεγαστικό, ρύθμιση τουριστικών δραστηριοτήτων, συγκοινωνίες και υποδομές πρέπει να είναι στον πυρήνα κάθε προσπάθειας. Σε κάθε περίπτωση η εξέλιξη του στοιχήματος που λέγεται Θεσσαλονίκη θα είναι ενδεικτική της πορείας της χώρας. Πετυχαίνει η πόλη; Σημαίνει ότι μοιράζονται διαφορετικά οι εθνικοί και ευρωπαϊκοί πόροι, ότι η πέραν της Αττικής Ελλάδα δίνει σημάδια ζωής, ότι βαθαίνει το ελληνικό ΑΕΠ και μπορούμε να παίξουμε έναν ρόλο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αποτυγχάνει η Θεσσαλονίκη; Σημαίνει αυτά που ήδη ξέρουμε και ένα ταβάνι χαμηλών εθνικών προσδοκιών. Η Θεσσαλονίκη δηλαδή ως δείκτης.

Ας ευχηθούμε το 2024 να είναι ένα έτος ωριμότητας – προσωπικής και συλλογικής και να προχωρήσουμε μερικά αποφασιστικά βήματα παρακάτω, πάντα προς τη σωστή κατεύθυνση. Η αλληλουχία των κρίσεων από την μία μας κάνει πιο «σοφούς» και από την άλλη πιο ευάλωτους στην αναζήτηση της ευτυχίας ή ευζωίας. Η μάχη αυτών των δύο τάσεων θα κρίνει το που θα βρισκόμαστε σε 10- 20 χρόνια από σήμερα. Ας κάνουμε τις σωστές επιλογές

το άρθρο δημοσιεύτηκε 01/01/2024 στη Voria.gr

Παρασκευή 5 Φεβρουαρίου 2021

Αλλαγές στον εκλογικό νόμο της τοπικής αυτοδιοίκησης και εθνικές προτεραιότητες,


Οι προτεραιότητες της χώρας είναι λίγο πολύ αντιληπτές και αφορούν στην επόμενη της πανδημίας ημέρα. Η Ελλάδα βγαίνοντας από μία υπερδεκαετή οικονομική κρίση είχε την ευκαιρία μέσα από μεγάλες και μικρότερες αλλαγές σε κράτος και οικονομία να καλύψει το χαμένο έδαφος και με συντεταγμένο τρόπο να προσπαθήσει εντός δεκαετίας να ανακτήσει το απολεσθέν εθνικό εισόδημα.

Η πανδημία όμως ανέτρεψε αυτή τη γραμμική – αν και όχι τόσο σίγουρη- εξέλιξη και μας αναγκάζει να εξετάσουμε τα δεδομένα και τις προτεραιότητες ξανά από τη αρχή. Οι επιπτώσεις της πανδημίας στην οικονομία είναι γεγονός. Οι βραχυπρόθεσμες πρέπει να αντιμετωπιστούν σε πρώτο χρόνο διότι αφορούν την επιβίωση εργαζομένων και επιχειρήσεων. Όμως οι μέσο-μακροπρόθεσμες είναι εξίσου σημαντικές και απαιτείται σχεδιασμός. Μια εύθραυστη, ασθενική ανάπτυξη που θα βασίζεται μόνον στην κατανάλωση και σε δαπάνες του δημοσίου δεν είναι αποδεκτή ούτε θα μας πάει μακριά.Για να είμαστε δε απόλυτα ειλικρινείς η υπέρβαση της οικονομικής κρίσης είναι μία προσχηματική παραδοχή καθώς όλες οι δομικές αιτίες που οδήγησαν στη χρεοκοπία είναι εδώ παρούσες και η ροπή πολιτικού συστήματος αλλά και κοινωνίας προς τις λάθος κατευθύνσεις δεδομένη -εξαιρουμένων μικρών θυλάκων σε κόμματα και κοινωνία.

Παρόλα αυτά, ακόμα και στο δυσκίνητο και γραφειοκρατικό ευρωπαϊκό πλαίσιο υπάρχει μία ακόμη ιστορική ευκαιρία για την Ελλάδα. Εντός του πλαισίου δημοσιονομικής χαλάρωσης και αφειδούς χρηματοδότησης λόγω συνεπειών της πανδημίας, έχουμε τη δυνατότητα να αξιοποιήσουμε τη συνθήκη και να πετύχουμε διπλό όφελος. Από τη μία να στηρίξουμε οικονομία και κοινωνία αλλά ταυτόχρονα να προχωρήσουμε μεταρρυθμίσεις και αλλαγές που δεν υλοποιήσαμε την προηγούμενη δεκαετία.

Σε αυτήν την πραγματικότητα έρχεται ο νέος εκλογικός νόμος της Ελληνικής Κυβέρνησης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και αλλάζει βασικές παραμέτρους από τον προηγούμενο του ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ. Η κατεύθυνση που δίνει είναι συγκεκριμένη και ενδεχομένως αντανακλά σε εθνικές προτεραιότητες. Εξηγούμαι. Σε όλον τον ανεπτυγμένο κόσμο ο ρόλος των πόλεων διευρύνεται συνεχώς. Αποτελούν πόλους ανάπτυξης του τριτογενούς τομέα και παραγωγής καινοτομίας και μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Υποδέχονται προνομιακά πλέον επιχειρηματικές δραστηριότητες και επενδυτικές πρωτοβουλίες κυρίως του τριτογενούς τομέα.

Για να πετύχουμε αυτούς τους στόχους χρειαζόμαστε συμπαγείς διοικήσεις στο τιμόνι των δήμων, που θα διακρίνονται από προγραμματική συνοχή – όχι κατ’ ανάγκη κομματική, αυτό είναι ξεπερασμένο – από κοινές αντιλήψεις για τις προτεραιότητες και τις ιεραρχήσεις κάθε τόπου και μία όσο το δυνατόν πιο συγκεκριμένη ατζέντα πόλης. Η ύπαρξη πλαφόν εισόδου στο Δημοτικό Συμβούλιο αποτρέπει τη μοναχική κάθοδο στις εκλογές, την πολυδιάσπαση και την κακώς νοούμενη πολυφωνία που ισοδυναμεί με αδυναμία άρθρωσης και παρακολούθησης πολιτικού λόγου. Αποφεύγεται επίσης το φαινόμενο πληθώρας εκλεγμένων μονάδων και μιας εικόνας συνονθυλεύματος στα συμβούλια. Απομειώνεται ο ρόλος των προσωπικών στρατηγικών και στοχεύσεων υπέρ τη πολιτικής και προγραμματικής συγκρότησης. Παύει ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης να είναι δέσμιος ορισμένων vetoplayersκαι με τρόπο λειτουργικό και σαφή ανακτά τη δυνατότητα λειτουργικής «διακυβέρνησης».

Η επαναφορά της πενταετούς θητείας που είχε εφαρμοστεί το 2010 κατά τη διοικητική μεταρρύθμιση του Καλλικράτη είναι επίσης μία σωστή ρύθμιση καθώς δίνει τη δυνατότητα στις διοικήσεις τόσο να σχεδιάσουν αλλά και να υλοποιήσουν πολιτικές εντός ενός εκλογικού κύκλου. Εναρμονίζει κατά κάποιο τρόπο τον πραγματικό και αναγκαίο χρόνο για μια διοίκηση με τον πολιτικό και εκλογικό χρόνο.

Τέλος, η εκλογή από την πρώτη Κυριακή με 43% δίνει την πολιτική νομιμοποίηση σε μία εμφανή εκλογική πλειοψηφία να αναδείξει αφενός νέα διοίκηση αλλά να στηρίξει αφετέρου στη συνέχεια τις επιλογές της. Δημιουργεί δηλαδή μία κρίσιμη πολιτική και εκλογική μάζα με διακριτά πολιτικά χαρακτηριστικά η οποία μπορεί να αποτελέσει τον κορμό των όποιων αλλαγών και πρωτοβουλιών.

Συμπερασματικά μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποκτά επιχειρησιακή δυνατότητα καθώς λύνονται τα χέρια και πριμοδοτείται η πολιτική συνοχή με στόχο τις καλύτερες επιδόσεις. Πρέπει τα επόμενα χρόνια να αξιοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι ευρ. πόροι, να κλείσει το παραγωγικό χάσμα, να ενισχυθούν οι υποδομές – πεδίο στο οποίο υπολειπόμαστε σημαντικά και να μετεξελίξουμε τον τόπο μας με τεχνολογικά έξυπνες και περιβαλλοντικά ισόρροπες δημόσιες πολιτικές. Δεν μπορούμε να αναλώσουμε χρόνο και χρήμα σε ατέρμονες, διαδικαστικές και διοικητικές αβελτηρίες.

το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στο site OTA365.gr

Σάββατο 30 Ιανουαρίου 2021

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ μπροστά σε μία ιστορική ευκαιρία




Μπορεί ο χώρος της σοσιαλδημοκρατίας να ισχυροποιηθεί εκλογικά και να αυξήσει την πολιτική του επιρροή στο σύγχρονο περιβάλλον έτσι όπως αυτό διαμορφώνεται στη χώρα;

Μια απλή θετική απάντηση βασισμένη στον βολονταρισμό ή σε ευχολόγια δεν έχει να προσθέσει τίποτε. Αντίθετα μία προσεκτική ανάλυση ορισμένων δεδομένων θα ήταν μία πολύ καλή βάση εκκίνησης.

Σημείο 1ο : Η δραματική έως εκκωφαντική αδυναμία του ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ να μετεξελιχθεί, να μετατοπιστεί και να επανατοποθετηθεί στα πράγματα είναι πασιφανής και μάλλον αμετάκλητη εάν το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν προβεί σε ριζοσπαστικές αλλαγές. Αλλαγές που επιβάλλουν απομάκρυνση από την αντιμνημονιακή πολιτική μήτρα που τον γέννησε και τον γιγάντωσε, οργανωτική αναδιάρθρωση, στελεχιακή επάνδρωση και νέα προγραμματική προσέγγιση. Το γεγονός αυτό αφήνει κάποιο ζωτικό πολιτικό χώρο στο ΠΑ.ΣΟ.Κ και παρά τον δικομματισμό υπάρχει πεδίο προσέγγισης μέρους του εκλογικού ακροατηρίου.

Σημείο 2ο : Το όρια της Νέας Δημοκρατίας, πολιτικά, προγραμματικά αλλά και κοινωνικά είναι απολύτως ορατά. Είναι εμφανές ότι το κυβερνών κόμμα έχει τουλάχιστον δύο ταχύτητες με τον πρωθυπουργό και μετρημένους υπουργούς να παράγουν έργο αλλά το υπόλοιπο υπουργικό συμβούλιο και το κομματικό σώμα να μην θέλουν ή μπορούν να ακολουθήσουν. Προωθείται σε αρκετά πεδία ένας λειτουργικός εκσυγχρονισμός δομών και υποδομών όμως οι επιδόσεις δεν μπορούν να καλύψουν τις απαιτήσεις της χώρας. Παραμένει γεγονός η συγκριτική υπεροχή έναντι του ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ που στο δικομματικό πλαίσιο αποκρυσταλλώνεται ως αδιαμφισβήτητο πλεονέκτημα. Χωρίς να υποτιμάται η προσπάθεια που γίνεται, είναι αλήθεια να υποστηριχθεί πως ότι υλοποιείται πατά πάνω σε επεξεργασίες της ατζέντας του ΠΑΣΟΚ του 2009 και των μνημονίων μετέπειτα. Δεν έχει παρουσιάσει ένα πολιτικό και προγραμματικό σχέδιο αξιώσεων για το μέλλον, με την εξαίρεση του σχεδίου «Πισσαρίδη». Ο τελευταίος δε ανασχηματισμός φανερώνει άλλες – απολύτως λογικές- κομματικές και εκλογικές στοχεύσεις και όχι διακυβερνητική αναβάθμιση.

Σημείο 3ο : Η παγκόσμια οικονομική ορθοδοξία που μεταβάλλεται από το 2008 και εδώ, σταδιακά και βαθμιαία προς την κατεύθυνση της επαναφοράς του κράτους, της κρατικής παρέμβασης, της ρύθμισης έναντι της απορρύθμισης και της επαναξιολόγησης της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης. Αυτή είναι μία εξέλιξη απολύτως συμβατή με τον ιδεολογικό οπλοστάσιο της σοσιαλδημοκρατίας, στην οποία έγκειται απλά η σημαντική υποχρέωση «υπερεθνικοποίησης» των εργαλείων της παράλληλα με την οργάνωση της επαναφοράς του κράτους σε εθνικό επίπεδο. Η χώρα μας βέβαια έχει σημαντικές ιδιαιτερότητες που την καθιστούν ξεχωριστή περίπτωση καθώς η δομή και η διάρθρωση της οικονομίας αλλά και της δημόσιας διοίκησης είναι προβληματικές. Οι επιπτώσεις της πανδημίας όμως είναι ένας απρόβλεπτος εξωτερικός καταναγκασμός που έρχεται να επιταχύνει και να μεταβάλει τον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας, ενώ παροδικά φέρνει μια αίσθηση ισότητας –αντιμετωπίζουμε έναν κοινό αόρατο εχθρό- που οδηγεί στη χαλάρωση των δημοσιονομικών μέτρων και στόχων. Μας δίνεται η δυνατότητα έστω και με καθυστέρηση ετών να οργανώσουμε την ανάκαμψή μας και παράλληλα να διορθώσουμε δομικές αδυναμίες που μας ταλανίζουν και αποτύχαμε να ξεπεράσουμε παρά τα τρία μνημονιακά προγράμματα.


Το ΠΑ.ΣΟ.Κ σε αυτό το περιβάλλον είναι σίγουρο ότι δεν μπορεί να συνεχίσει ως έχει. Έχει ακόμη και σήμερα τη θεσμική μνήμη του κόμματος εξουσίας που διαμόρφωσε την Γ’ Ελληνική Δημοκρατία, έχει τη δυνατότητα να κινητοποιήσει ανθρώπινους πόρους και να ξεφύγει από την προγραμματική του οκνηρία. Μπορεί να μετεξελιχθεί από κόμμα γερόντων και περιφέρειας σε σύγχρονο προοδευτικό κόμμα αλλαγών, χωρίς να απολέσει τα κοινωνικά του ερείσματα αλλά και χωρίς να θυσιάσει τη νέα γενιά και τον αναγκαίο λόγο περί αλλαγών για τη διατήρησή τους. Χωρίς τις δεσμεύσεις του κόμματος εξουσίας μπορεί να μιλήσει ξανά στον ελληνικό λαό για τα κομβικά ζητήματα.

Μπορεί και πρέπει να μιλήσει για την ανάγκη διαφορετικής κατανομής των πόρων – από την ασφάλιση στην παραγωγή, από τις συντάξεις στους μισθούς του ιδιωτικού τομέα, από την κατανάλωση στην επέν

Για την ανάγκη σαρωτικής αλλαγής στη δημόσια διοίκηση που αποδεικνύεται τροχοπέδη της ανάπτυξης. Για την κωδικοποίηση του δικαίου, για την δημιουργία ενός διαφορετικού τραπεζικού συστήματος που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα χρηματοδοτεί την ελληνική οικονομία και δεν θα επωφελείται μόνον το ίδιο από τους ευρωπαϊκούς πόρους.

Έχει τη δυνατότητα να αλλάξει τους πολιτικούς συσχετισμούς στον πέραν της δεξιάς χώρο και σε δεύτερο στάδιο να επιδιώξει την ανατροπή τους. Δεν ξέρω εάν έχει το χρόνο και τη θέληση.

Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στο TheCaller.gr

Κυριακή 6 Δεκεμβρίου 2020

Η τέλεια καταιγίδα, οι δυσκολίες και το στοίχημα, άρθρο στη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ 06/12/2020


 

Δε χωρά καμία αμφιβολία ότι η πανδημία θα φέρει μεγάλες ανακατατάξεις  στην πορεία των πραγμάτων και σίγουρα μεγάλες οικονομικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Η Ελλάδα σε αυτό το πλαίσιο είναι δεδομένο ότι θα αντιμετωπίσει ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα καθώς  η ήδη δυσχερής της θέση με το μεγάλο δημόσιο χρέος και η διάρθρωση της σχετικά (μη) ανταγωνιστικής και διεθνώς (μη) εμπορεύσιμης οικονομίας της είναι βραχνάς που ίσως αποδειχθεί βρόγχος. Οι οικονομικές επιπτώσεις προδιαγράφονται ήδη στον ορίζοντα και αναθεωρούνται επί τα χείρω οι προβλέψεις της ύφεσης και της μελλοντικής ανάκαμψης.

Σε αυτή τη συνθήκη που βρισκόμαστε έχουμε στοιχεία που μας κάνουν απαισιόδοξους και κάποια λιγότερα αισιόδοξους. Απαισιοδοξία για το μέλλον φέρνει η αδυναμία του πολιτικού συστήματος -πλην ορισμένων θυλάκων- να επεξεργαστούν ένα σχέδιο ανάταξης της οικονομίας και της χώρας. Πολλές φορές κατά την ιστορία μας κατατέθηκαν σχέδια στη δημόσια σφαίρα. Το «σχέδιο Πισσαρίδη» σήμερα, όπως παλιότερα το «Μνημόνιο» είναι ολοκληρωμένες δέσμες δημόσιων πολιτικών, με δομή, στόχευση, συμπεράσματα και προτάσεις. Κάποιοι συμφωνούν, άλλοι διαφωνούν - ιδεολογικές παράμετροι πάντα υπάρχουν σε τέτοια κείμενα, όμως το μείζον είναι αλλού. Γιατί το πολιτικό σύστημα - τα κόμματα κυρίως -δεν καταθέτουν δικό τους σχέδιο. Σχέδιο την ιδιοκτησία του οποίου θα έχουν τα ίδια, όπως και τη δέσμευση εφαρμογής.

Η συγκρατημένη αισιοδοξία εδράζεται στην ευχή και εκτίμηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιδράσει με τρόπο πιο αποτελεσματικό συγκριτικά με την κρίση χρέους και δανεισμού της προηγούμενης δεκαετίας, ότι ο λαϊκισμός ως μοντέλο διαχείρισης βρίσκεται σε κάμψη και ότι μία κρίσιμη κοινωνική μάζα έχει μετατοπιστεί προς πιο ορθολογικές θέσεις. Η συναίνεση της ακινησίας ήταν πρόβλημα και το 2010 είναι και το 2020. Δεν θέλουμε να αλλάξουμε. Αλλάζουμε λίγο -τόσο όσο να μην μας εκπαραθυρώσουν από τον ανεπτυγμένο κόσμο. Αυτή τη φορά όμως δεν μπορούμε και δεν πρέπει να συνεχίζουμε έτσι. Η στρατηγική του «κουτσά – στραβά κάτι κάνουμε, κάπως σώζουμε την παρτίδα» έχει εξαντλήσει τα καύσιμά της.

Η «τέλεια καταιγίδα» που ζούμε, οι επάλληλες και εφαπτόμενες κρίσεις, οι προκλήσεις του μέλλοντος, οι παγκόσμιες ανακατατάξεις, η ανάδυση ενός νέου κόσμου πραγματικά πολυπολικού και σίγουρα όχι δυτικοκεντρικού πρέπει να μας αφυπνίσει. Στα υπαρκτά και πλήρως εντοπισμένα δικά μας προβλήματα, στις δικές μας χρόνιες υστερήσεις έρχονται να προστεθούν νέες προκλήσεις. Το μείγμα μπορεί να γίνει εκρηκτικό για μία μικρή χώρα με αδυναμίες όπως η Ελλάδα. Ταυτόχρονα όμως θα ήταν ψέμα να αποκρύψουμε το παράθυρο ευκαιρίας που έχουμε.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας στην αυγή της 4ης βιομηχανικής επανάστασης, τα big data, το πλεόνασμα επιστημονικού προσωπικού, η δυνατότητά μας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αμφισβήτηση λόγω πανδημίας των μεγάλων μονάδων παραγωγής φορντικού τύπου και έντασης εργασίας έναντι της αποκεντρωμένης παραγωγής μικρότερης κλίμακας ίσως είναι στοιχεία που μπορεί να μας ευνοήσουν. 

Η αμφισβήτηση των πλανητικών εφοδιαστικών αλυσίδων ίσως αναδείξει τη σημασία της τοπικότητας. Ακόμη και οι εμφανώς μικρότερες πόλεις μας αν και υστερούν σε υποδομές μπορούν με μία νέα πολεοδομική και χωροτακτική προσέγγιση μετασχηματιστούν σε προορισμούς τηλε-εργαζομένων, σε τόπους εγκατάστασης μικρών επιχειρήσεων καινοτομίας και παραγωγής προϊόντων προστιθέμενης αξίας. Το παραγωγικό κενό της ελληνικής οικονομίας είναι παρόν εδώ και μία δεκαετία και χρειαζόμαστε νέες και έξυπνες ιδέες για να το καλύψουμε.

Αν μπορέσουμε να μετατρέψουμε τον ιδιόμορφο ελληνικό καπιταλισμό από μειονέκτημα σε πλεονέκτημα ίσως κερδίσουμε το στοίχημα. Δεν είναι εύκολο, θα υπάρξουν αντιστάσεις. Οι insiders δεν θα παραδώσουν τα προνόμιά τους ιδιαίτερα σε μία εποχή αβεβαιότητας, manual διακυβέρνησης που οδηγούν σε ασφαλή ύδατα δεν υπάρχουν καθώς η καταιγίδα μαίνεται και δεν είναι όλες οι ιδιομορφίες του συστήματός μας αξιοποιήσιμες στη νέα εποχή. 

Ίσως ο πιο κρίσιμος παράγοντας σε αυτή την προσπάθεια είναι τα κόμματα. Πρέπει από κόμματα των 70s να φτιάξουμε κόμματα του 21ου αιώνα γιατί το κράτος θα έχει σίγουρα μεγαλύτερο ρόλο στις δεκαετίες που έρχονται.

Κυριακή 22 Σεπτεμβρίου 2019

Τι μπορεί να υπάρξει αριστερότερα της Νέας Δημοκρατίας με αξιώσεις και προοπτική;, άρθρο στη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ 22/9/2019



Το ερώτημα φαίνεται να απασχολεί τον κόσμο της πάλαι ποτέ προοδευτικής παράταξης που με ανησυχία βλέπει τα κόμματα που δραστηριοποιούνται στο ευρύτερο πολιτικό και ιδεολογικό χώρο να κινούνται μεταξύ σφύρας και άκμονος.

Η αδυναμία μετεξέλιξης και μετασχηματισμού του ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ, η παράλληλη καχεξία του ΚΙΝ.ΑΛ η ταυτόχρονη, λογική και αναμενόμενη σχέση ανταγωνισμού μεταξύ των δύο, δημιουργούν ένα πολιτικό τοπίο στο οποίο η ανανεωμένη Νέα Δημοκρατία μπορεί να κυριαρχήσει για πολλά χρόνια.

Πολλοί σπεύδουν να λύσουν αυτήν την πολιτική εξίσωση κάνοντας μία απλή πρόσθεση ποσοστών. Αθροίζουν τα ποσοστά του ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ και του ΚΙΝ.ΑΛ και διαπιστώνουν πως η κεντροαριστερά δεν υστερεί αριθμητικά από την κεντροδεξιά, ακόμη και μετά από μία μεγάλη ήττα του κύριου φορέα της στην εθνική κάλπη.

Ακόμα όμως και εάν σε ένα υποθετικό σενάριο δεχθούμε πως ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ και ΚΙΝ.ΑΛ συμπορεύονται και σχηματίζουν έναν ενιαίο ή συμμαχικό κομματικό φορέα, είμαστε σίγουροι ότι αυτός μπορεί να είναι ελκυστικός στα μάτια των Ελλήνων ψηφοφόρων; Αρκεί δηλαδή μία συμπόρευση, μία συμμαχία ώστε να αθροιστούν τα ποσοστά και να οδηγήσουν την ενιαία κεντροαριστερά σε μία νίκη σε τέσσερα χρόνια;

Θα είναι αυτό το κόμμα ή ο σχηματισμός κομμάτων ικανό να οδηγήσει την Ελλάδα στο δεύτερο τέταρτο του 21ου αιώνα; Έχει ο χώρος αυτός τις επεξεργασίες ή τη δυνατότητα παραγωγής πολιτικών και προγραμματικών θέσεων που θα απαντούν στα νέα ερωτήματα που προκύπτουν αλλά και θα προκύψουν τν επόμενη δεκαετία; Μπορούν να εντάξει στην πολιτική συλλογιστική του τις ραγδαίες αλλαγές που θα φέρει η αυγή της 4ης βιομηχανικής επανάστασης και να καθοδηγήσουν οικονομία και κοινωνία προς μία σαφή και ασφαλή κατεύθυνση δίνοντας στη χώρα μία νέα ισχυρή θέση στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας;

Συνεχίζοντας τα ερωτήματα, μπορεί η – υποθετικά ενιαία – κεντροαριστερά να ξεφύγει από τον κρατισμό, τον εσωστρεφή κορπορατισμό, τα διευρυμένα πελατειακά δίκτυα και τον εναγκαλισμό των insiders της Μεταπολίτευσης ώστε να διερευνήσει άλλη προοπτική;

Η απάντηση ως έχουν τα πράγματα είναι εμφατικά αρνητική. Το δυστύχημα είναι πως οι κομματικές ηγεσίες αμφότερων των κομμάτων δεν ασχολούνται διόλου με αυτήν την ατζέντα και ενεργούν λαμβάνοντας υπόψη βεβαιότητες των μέσων του 20ου αιώνα τη στιγμή που τα ερωτήματα του 21ου – και κυρίως οι προκλήσεις-  αυξάνονται.

Καμία αναζήτηση για το εκπαιδευτικό σύστημα, για το νέο παραγωγικό μοντέλο, για την πρόκληση της δημογραφίας και τα νέα δεδομένα που δημιουργεί στον πυρήνα του κοινωνικού κράτους, δηλαδή κυρίως στο ασφαλιστικό σύστημα. Καμία σοβαρή διερεύνηση νέων μορφών οργάνωσης του κομματικού φαινομένου, καμία συστηματική προσπάθεια παρακολούθησης των εξελίξεων.

Το δράμα έρχεται να εντείνει το γεγονός πως στο πρόσφατο παρελθόν υπήρχαν και πιθανώς ακόμη υπάρχουν οι ανθρώπινοι πόροι που μπορούσαν να παρακολουθήσουν αυτές τις εξελίξεις και να την μετουσιώσουν σε πολιτικό και προγραμματικό κείμενο και ακολούθως σε δημόσιες πολιτικές, όμως δεν ασχολούνται. Άλλωστε αυτή ήταν η παρακαταθήκη της Μεταπολίτευσης που έδωσε στην κεντροαριστερά ένα σαφές προβάδισμα. Σήμερα όμως είναι η κεντροδεξιά αυτή που διεκδικεί την εκπροσώπηση αυτών των πολιτικών, είναι η κεντροδεξιά που διεκδικεί και εκφέρει εκσυγχρονιστικό μεταρρυθμιστικό λόγο, είναι η κεντροδεξιά που ανοίγει – έστω δειλά – την κουβέντα για την Ελλάδα του 2030. Και βέβαια αυτή η ανατροπή θα έχει επιπτώσεις και στο δυνάμει στελεχιακό δυναμικό των κομμάτων που σε δεύτερο χρόνο θα ανατροφοδοτήσει την ιδεολογική και πολιτική ηγεμονία.

Κυριακή 25 Αυγούστου 2019

Περιδίνηση ανάμεσα σε δύο αιώνες, άρθρο στη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ 25/8/2019




Ο λόγος του υπουργού ψηφιακής πολιτικής, κ. Πιερρακάκη στο κοινοβούλιο με εξέπληξε ευχάριστα. Όχι γιατί ήταν πρωτάκουστος, ούτε γιατί εμπεριείχε νοήματα πυκνά και καινοτόμα, όσο κυρίως διότι δομούνταν γύρω από ένα βασικό πρόταγμα. Η χώρα πρέπει να αλλάξει αιώνα και πρέπει να το πράξει τώρα, σήμερα. Τα ευχάριστο της έκπληξης ήταν πως στο ελληνικό κοινοβούλιο δεν έχουμε συνηθίσει να ακούμε λόγους με δομή, παραδείγματα και επιχειρήματα που να πλαισιώνονται από ένα σύστημα αξιών και να διαρθρώνονται γύρω από συγκεκριμένες δράσεις, από πραγματικά βήματα. Ο νέος υπουργός, με κεντροαριστερές πολιτικές καταβολές, είτε μίλησε για την ψηφιακή μετάβαση, είτε για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, είτε για τα ΚΕΠ, μετέδωσε το ίδιο κεντρικό μήνυμα μέσα από πολλαπλά κανάλια. Πρέπει να αλλάξουμε, να προχωρήσουμε μπροστά, να εκσυγχρονιστούμε, να προλάβουμε όλες τις παγκόσμιες εξελίξεις.

Τη στιγμή που στην Ελλάδα το 2019 ο δημόσιος διάλογος και η πολιτική ατζέντα έχουν στο επίκεντρό τους το «πανεπιστημιακό άσυλο» και τη σύνδεση των νησιών μας μέσω ακτοπλοΐας, σε άλλα μέρη της γης συντελούνται καθημερινές επαναστατικές αλλαγές που σε πολύ λίγα χρόνια θα μεταβάλλουν άρδην ό,τι έχουμε γνωρίσει. Την ώρα που εμείς αντιπαρατιθέμεθα για τον ΕΦΚΑ, για την αποκομιδή των σκουπιδιών, για τον ΟΑΣΘ κάπου στην γη ετοιμάζεται πυρετωδώς η είσοδος των ρομπότ ακόμη και στην καθημερινότητα των ανθρώπων – όχι μόνο στη βιομηχανία. Η ζήτηση για παροχή φροντίδας ηλικιωμένων για παράδειγμα, στην Ιαπωνία είναι μεγάλη και παράλληλα η δημογραφία περιοριστική. Σε 10 με 15 χρόνια ας μην μας φανεί περίεργο εάν τους ηλικιωμένους Ιάπωνες γηροκομούν ρομπότ εφόσον το νέο ηλικιακά εργατικό δυναμικό δεν θα επαρκεί. Την ώρα που εμείς δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε ένα σχετικά σταθερό και αναπτυξιακό φορολογικό σύστημα σε κάποιες χώρες εμπνευσμένοι επιστήμονες και επιχειρηματίες δημιουργούν καινοτομίες που αλλάζουν το χάρτη της παραγωγής, της κατανάλωσης, της υγείας.  Υπάρχουν παραδείγματα αξιοποίησης της κινητής τηλεφωνίας στην ιατρική που δίνουν λύση στην υστέρηση που παρατηρείται στην αφρικανική ήπειρο. Περνώντας σε άλλο παράδειγμα, η ανάπτυξη της γονιδιωματικής θα επιφέρει τρομακτικές αλλαγές στην ιατρική, στον προσδοκώμενο χρόνο ζωής, στην ποιότητα ζωής.

Η επόμενη εικοσαετία της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης σχεδιάζεται ήδη σε κάποια Πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα ανά τον κόσμο αλλά σίγουρα όχι στης Ελλάδας. Και πως αλλιώς να γίνει όταν το πολιτικό και κομματικό σύστημα της χώρας που εν πολλοίς διαμορφώνει το θεσμικό οικοδόμημά της δεν είναι ικανό να παρακολουθήσει σχεδόν καμία ανάλογη εξέλιξη. Το 2019 στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται αμέτρητα κόμματα που ομνύουν σε παραλλαγές ιδεολογιών του 19ου αιώνα και άλλα τόσα που έχουν πρότυπα οργάνωσης της κοινωνίας και της οικονομίας των αρχών του 20ου. 

Οι προκλήσεις της χώρας είναι τεράστιες και δεν περιορίζονται μόνο στην οικονομία. Ακόμη και αν η οικονομία καταφέρει να ξεκολλήσει και δημιουργηθεί νέος πλούτος αυτό δεν συνεπάγεται αυτόματα επίλυση ή ικανοποιητική απάντηση στις προκλήσεις. Δυστυχώς η κρίση δεν μετέβαλλε ουσιαστικά τον σκληρό πυρήνα των αντιλήψεων και των έξεων μας. Η χώρα βρίσκεται σε μία ιδιότυπη κατάσταση ισορροπίας. Κόμματα του 1970, οικονομία του 1990, κοινωνικές – πολιτικές αντιλήψεις και ιδεότυποι των αρχών του 20ου αιώνα, κατανάλωση και απαιτήσεις του 21ου. Αυτή η παραδοξότητα με κάποιον τρόπο πρέπει να περιοριστεί και να αντιστοιχηθούν οι παραγωγικές δυνατότητές μας με τις καταναλωτικές μέσα από μία ωρίμανση των κοινωνικών πεποιθήσεων και αντιλήψεων.

Οπότε, επανερχόμενοι στο νέο υπουργό, κάθε φωνή που περιγράφει το πρόβλημα, το κατανοεί σε βάθος και έχει μία πρόταση για να φτάσουμε στη λύση είναι ευπρόσδεκτή. Νέοι πολιτικοί, νέες αντιλήψεις, νέοι τρόποι και βλέμμα στο μέλλον.

Δευτέρα 12 Αυγούστου 2019

ΚΙΝ.ΑΛ: Ανανέωση ή παρακμή, αλλαγή γενιάς ή τέλος, άρθρο στη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της ΚΥΡΙΑΚΗΣ 11/8/2019



Το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει το ΚΙΝ.ΑΛ είναι πασιφανές για όποιον μπορεί να αναγνώσει στοιχειωδώς την πολιτική πραγματικότητα της χώρας. Δεν είναι μόνο το κατώτερο των προσδοκιών αποτέλεσμα στις εθνικές εκλογές όσο το γεγονός πως δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα καμία ικανή συνθήκη που να οδηγήσει στην ανασύνταξη και την επανεκκίνηση.

Το παράθυρο ευκαιρίας για τον ιδεολογικοπολιτικό χώρο αυτόν άνοιξε δύο φορές μέσα στην κρίση μετά την κατάρρευση του κραταιού ΠΑ.ΣΟ.Κ αλλά και οι δύο σπαταλήθηκαν με περισσή ευκολία και απερισκεψία. Θυμίζω ότι το 2012-2014 το άθροισμα ΠΑ.ΣΟ.Κ – ΔΗΜ.ΑΡ ήταν στο 20% και το 2017 στις εσωκομματικές διαδικασίες του ΚΙΝ.ΑΛ προσήλθαν στις κάλπες περισσότεροι από 200.000 πολίτες για να λάβουν μέρος επιλέγοντας τη νέα ηγεσία. Τα «παράθυρα» αυτά ανοίγουν αλλά κάποια στιγμή κλείνουν – δεν μένουν για πάντα ανοιχτά ούτε περιμένουν άτολμες ηγεσίες και φοβικές κοινοβουλευτικές ομάδες να τα διαβούν.

Οι πρόσφατες εθνικές εκλογές παγίωσαν έναν απολύτως αρνητικό συσχετισμό δυνάμεων για το ΚΙΝ.ΑΛ καθώς ο ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ παρά την κατά κοινή ομολογία κάκιστη διακυβέρνηση της χώρας κατάφερε να συγκρατήσει τις εκλογικές του δυνάμεις. Αλλά τα προβλήματα δεν σταματάνε εκεί. Αν αυτή είναι η κατάσταση στο «αριστερό μέτωπο» του ΚΙΝ.ΑΛ, στο «δεξιό» του γίνεται μια επανάσταση του αυτονόητου με την ατζέντα μάλιστα που επί σειρά ετών προωθούσε ο χώρος – τόσο επί Κώστα Σημίτη όσο και επί Γιώργου Παπανδρέου. Η ανανεωμένη Νέα Δημοκρατία δεν μεταγράφει μόνο στελέχη του ΠΑ.ΣΟ.Κ – όπως άλλωστε έκανε και ο ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ σε πρότερο χρόνο – αλλά  προωθεί και την εκσυγχρονιστική και μεταρρυθμιστική ατζέντα με τρόπο προς ώρας αρκετά πειστικό.

Τι μένει λοιπόν στο ΚΙΝ.ΑΛ να κάνει εάν δεν επιθυμεί την εξαφάνιση ή την απορρόφηση από τους δύο μεγάλους πόλους; Σχεδόν όλα έχουν ειπωθεί και γραφεί αλλά οι φωνές δεν φτάνουν στα γραφεία της Χαριλάου Τρικούπη. Ίσως διότι ένα μερίδιο ευθύνης και μάλιστα μεγάλο έχει η ίδια η ηγεσία. Στη σειρά λαθών, αβαθούς στρατηγικής, προγραμματικής οκνηρίας και επικοινωνιακής αφλογιστίας έρχεται να προστεθεί η λόγω αδυναμίας εκχώρηση όλης της μεταρρυθμιστικής εκσυγχρονιστικής ατζέντας στους αντιπάλους. Έργα του ΠΑ.ΣΟ.Κ, εμβληματικές μεταρρυθμίσεις, τομεακοί εκσυγχρονισμοί δομών και λειτουργιών της προηγούμενης μόλις δεκαετίας δεν αποδίδονται πλέον στο ΚΙΝ.ΑΛ καθώς με το σημερινό του λόγο δεν μπορεί να συνδεθεί με αυτές παρά αναμασά συνθήματα της δεκαετίας του 1980. Για παράδειγμα ενώ το 2011 το ΠΑ.ΣΟ.Κ έφερε το νόμο Διαμαντοπούλου για την τριτοβάθμια εκπαίδευση που ήταν προοδευτικός και συγχρόνιζε την εκπαίδευση της χώρας με αυτές των προηγμένων κρατών σήμερα κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τι υποστηρίζει η ηγεσία του. Ακόμα δε χειρότερα, λίγοι ενδιαφέρονται.

Για να αλλάξει ρότα όμως το κόμμα αυτό χρειάζεται αλλαγή γενιάς. Ο Αλέξης Τσίπρας από καιρό έχει προωθήσει 35ρηδες και 40ρηδες σε κομβικές θέσεις σε κυβέρνηση και κόμμα και το ίδιο πράττει και ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Λένε πολλοί ότι η ηλικιακή ανανέωση δεν ταυτίζεται με την πολιτική ανανέωση, όμως αυτό δεν ισχύει. Νέα μυαλά, νέα πρόσωπα, νέες αντιλήψεις, νέες ιδέες, φυσικές και πολιτικές δυνάμεις είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την διεκδίκηση της ανάκαμψης.

Τα υπολείμματα της παλιάς νομενκλατούρας του ΠΑ.ΣΟ.Κ δυστυχώς για το ΚΙΝ.ΑΛ δεν θέλουν και μάλλον δεν μπορούν. Άλλωστε δεν ήταν ποτέ και θιασώτες του μεταρρυθμισμού. Δεν θέλουν αλλά κυρίως δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις

Κυριακή 21 Ιουλίου 2019

Αισιοδοξία τη στιγμή της εναλλαγής, άρθρο στην Κυριακάτικη Μακεδονία 21/7/2019




Κάθε κυβερνητική εναλλαγή κομμάτων στην εξουσία είναι αναμενόμενο να δημιουργεί ένα αίσθημα αισιοδοξίας. Η νωπή λαϊκή εντολή, οι προσδοκίες, τα νέα πρόσωπα και οι διακηρύξεις δημιουργούν ένα κλίμα ευφορίας και θετικής αναμονής. Σκεφτείτε μόνο το 2015 με την άνοδο το υ ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία πως είχε διαμορφωθεί το σκηνικό. ¨Ένα μικρό κόμμα της Αριστεράς είχε καταφέρει να γίνει κυβέρνηση κουβαλώντας το διαχρονικό «ηθικό πλεονέκτημα», υποσχόμενο άμεση επαναφορά στην κατάσταση προ κρίσης, με νέα πρόσωπα και ορμή, αγκαλιάζοντας και προωθώντας το οριζόντιο αίτημα για κάποιου είδους «αντίστασης στους ξένους». Η μετεκλογική αποδοχή του έγγιζε το 80% και για τους πρώτους τουλάχιστον μήνες δεν ακούγονταν καμία άλλη φωνή.

Με τη Νέα Δημοκρατία το 2019 δεν είναι έτσι τα πράγματα – και ορθώς. Παρόλα αυτά υπάρχει όπως προείπαμε μια διάχυτη αισιοδοξία καθώς τουλάχιστον η ηγεσία της φαίνεται να θεραπεύει όλες τις αδυναμίες της προηγούμενης κυβέρνησης, γεγονός που σίγουρα καθόρισε και την ψήφο στις εκλογές. Γίνεται ένας συνειδητός διαχωρισμός ανάμεσα στην ηγεσία και το σώμα του κυβερνώντος κόμματος καθώς η πρώτη είναι φορέας αλλαγών, μεταρρυθμισμού και βούλησης για αλλαγές ενώ το δεύτερο μάλλον μία σταθερά που ακολουθεί ασθμαίνοντας και πολλές φορές αντιστεκόμενη.

Η Νέα Δημοκρατία κέρδισε τις εκλογές με μία μεγάλη και καθαρή διαφορά που της δίνει αναμφίβολά την πρωτοβουλία των κινήσεων και αέρα δεύτερης τετραετίας πλην απροόπτων. Δε νίκησε με μία διαφορά τέτοια που φημολογούνταν καθώς δεν κατάφερε να ξεπεράσει το 40% και ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε να συγκεντρώσει ένα υψηλό για τα δεδομένα της περιόδου ποσοστό περί το 32%. Αυτό σημαίνει πως η μεγάλη της νίκη δεν ήταν στρατηγική άμα το αποτέλεσμα. Μία νίκη με 10%-15% θα δημιουργούσε μία πρωτόγνωρη δυναμική που θα αμφισβητούσε τις Μεταπολιτευτικές σταθερές  και θα αποτύπωνε μία νέα ιδεολογική ηγεμονία των δυνάμεων της κεντροδεξιάς.

Με τα εκλογικά ποσοστά δεδομένα αυτό που μπορεί να ισχυριστεί κανείς είναι πως η Νέα Δημοκρατία μπορεί να μην πέτυχε να μετακινήσει δραστικά τον άξονα υπέρ των δικών της πολιτικών και ιδεολογικών προταγμάτων όμως έχει μπροστά της κάθε δυνατότητα να το πράξει. Το ίδιο το εκλογικό αποτέλεσμα διέπεται από μία μοναδική σοφία καθώς δεν της δίνει λευκή επιταγή και παντοδυναμία όπως μια μεγαλύτερη διαφορά θα έκανε, αλλά την προκαλεί να εργαστεί στη διακυβέρνηση για να την πετύχει.

Η νέα κυβέρνηση αντιμετωπίζει μία βασική πρόκληση και αυτή δεν είναι άλλη από την οικονομία. Το πεδίο είναι τόσο μεγάλο που για να έρθουν τα καλά αποτελέσματα χρειάζονται αλλαγές και παρεμβάσεις σε πάρα πολλά σημεία. Από το φορολογικό σύστημα, τη δημόσια διοίκηση, τη γραφειοκρατία και τον ρυθμιστικό πληθωρισμό μέχρι το ανύπαρκτο τραπεζικό σύστημα, τα σωρευμένα χρέη και την δημοσιονομική στενότητα, όλα συμμετέχουν στην πορεία της οικονομίας.
Αν η Νέα Δημοκρατία καταφέρει να οδηγήσει σε μπαράζ αναπτυξιακών ετών και δημιουργήσει νέο πλούτο, τότε θα κυριαρχήσει πολιτικά τα επόμενα χρόνια. Αν καταφέρει να συνδυάσει ανάπτυξη με θέσεις εργασίας και κοινωνικό κράτος τότε αφαιρεί ερείσματα από την αντιπολίτευση. Δείχνει στους Έλληνες ότι ο δρόμος της ευημερίας περνά μέσα από μία φιλελευθεροποίηση των δομών της οικονομίας και τότε αρχίζει να μετακινεί το πολιτικό εκκρεμές προς την δική της πλευρά. Αν δηλαδή εν τοις πράγμασι και εκ του αποτελέσματος ο Έλληνας δει πως η φιλελεύθερη συνταγή οδηγεί σε καλύτερα αποτελέσματα από την κρατικιστική.

Ας κρατήσουμε ως σημαντική της απουσία μίας σύγχρονης σοσιαλδημοκρατικής μεταρρυθμιστικής πρότασης που διευκολύνει τόσο τη Νέα Δημοκρατία όσο όμως και τον ΣΥΡΙΖΑ.