Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα διαιρετική τομή. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα διαιρετική τομή. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 24 Σεπτεμβρίου 2012

Μεταρρυθμιστικός χώρος και κεντροαριστερά ( άρθρο μου για την Θεσσαλονίκη της 24/09/2012)


Το τελευταίο διάστημα έχει αναπτυχθεί μια ευρεία συζήτηση για τον λεγόμενο μεταρρυθμιστικό χώρο ή την κεντροαριστερά στην Ελλάδα. Κινήσεις, πρωτοβουλίες, δράσεις, κόμματα, σύμβολα, παραδόσεις, άνθρωποι με τα δικά τους φορτία ο καθείς, συμμετέχουν σε μία προβληματική που αφορά τον ενδιάμεσο χώρο. Ο χώρος αυτός οριοθετείται. Ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία και το ΚΚΕ βρίσκεται το πεδίο για το οποίο γίνεται λόγος.

Αρχικά πρέπει να απαντηθεί ένα βασικό ερώτημα. Ταυτίζεται η κεντροαριστερά με τον μεταρρυθμιστικό χώρο; Ή διαφορετικά, μεταρρυθμιστικός χώρος και κεντροαριστερά είναι το ίδιο; Άποψή μου είναι πως όχι. Διότι μπορεί μεν η κεντροαριστερά να έχει μέλλον μόνον ως μεταρρυθμιστική δύναμη, δεν σημαίνει όμως πως όποιος έχει μεταρρυθμιστική ατζέντα είναι a priori κεντροαριστερός.

Η ανάγκη της συγκυρίας βέβαια είναι κατανοητή. Όταν ενυπάρχει μία μάχη, μία διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε πολλές άλλες, που φέρνει από την μια πλευρά όσους αντιλαμβάνονται την αδήριτη ανάγκη των μεταρρυθμίσεων και από την άλλη όσους πολεμούν κάθε τέτοια προοπτική, τότε τα πράγματα γίνονται πιο σύνθετα και μοιραία θολώνει το ιδεολογικό στίγμα του καθενός.

Επιπλέον υπάρχει ένα ακόμη ζήτημα  είτε γίνεται λόγος για τον λεγόμενο μεταρρυθμιστικό χώρο, είτε για τη νέα κεντροαριστερά. Παρά την αρτιότητα των επεξεργασιών, παρά την τεχνοκρατική προσέγγιση των ζητημάτων, παρά την επιστημονική επάρκεια των προσώπων, παρά τις καλές προθέσεις απουσιάζει η ευρεία λαϊκή στήριξη. Απουσιάζει η κοινωνία και αυτό είναι μείζον πρόβλημα. Η μάχη σε αυτό το πεδίο φαίνεται προς ώρας άνιση. Η καλύτερη ανάλυση, η καλύτερη πρόταση, το αρτιότερο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα δεν συγκινεί παρά υποπολλαπλάσιο κοινό μιας καφενειακής ατάκας ή ενός πληθωρικά βολονταριστή πολιτικού.

Σε αυτά τα πλαίσια υπάρχει έδαφος για πραγματικές προοδευτικές μεταρρυθμίσεις; Για μεταρρυθμίσεις που θα έχουν στίγμα; Για μεταρρυθμίσεις που θα αποτελέσουν τον βασικό πυρήνα της υπό διαμόρφωση νέας κεντροαριστεράς στην Ελλάδα; Εκτίμησή μου είναι πως υπάρχει, αρκεί να συντρέξει μία προϋπόθεση. Να έχει σωθεί η χώρα, να έχει αποφευχθεί η κατάρρευση, η χρεωκοπία. Άρα υπάρχει μια χρονολογική και λογική σειρά στις προτεραιότητες κάθε ενός που αυτοχαρακτηρίζεται κεντροαριστερός. Πρώτα και πάνω από όλα να σωθεί η χώρα. Ακολούθως η αποκατάσταση των αδικιών της προσπάθειας μέσα από την υλοποίηση του πολιτικού σχεδίου της κεντροαριστεράς.

Μεσοπρόθεσμα όμως αντίπαλος της κεντροαριστεράς δεν είναι τα προβλήματα. Στο βαθμό που είχε την ευθύνη της διακυβέρνησης και την έχει ακόμα λόγω της συμμετοχής κομμάτων στην κυβέρνηση συνεργασίας, η αποτελεσματική διαχείριση είναι εκ των ων ουκ άνευ. Δεν αποτελεί όμως αυτή εχέγγυο επιτυχίας. Αντίπαλος της κεντροαριστεράς είναι οι άλλες πολιτικές οικογένειες που επιδιώκουν την εφαρμογή των δικών τους πολιτικών σχεδίων.  

Τέλος, η νέα κεντροαριστερά πρέπει να κινηθεί υπερβατικά. Να ξεφύγει από το παράδειγμα του εκσυγχρονισμού της περιόδου Σημίτη, όχι διότι αξιολογικά ήταν αποτυχημένο αλλά διότι είναι ριζικά διαφορετικές οι συγκυρίες. Να μην συνθηκολογήσει με την εσωστρέφεια, την κακώς νοούμενη  νοικοκυροσύνη της δεξιάς και να επιδιώξει κάτι περισσότερο από ένα συμβόλαιο στατικής ισορροπίας των κοινωνικών δυνάμεων. Στόχος της ελληνικής κεντροαριστεράς τόσο στην κρίση όσο και μετέπειτα πρέπει να είναι η εντατική κινητοποίηση πόρων – με περισσότερο ή λιγότερο κράτος- σαν σε πολεμική προσπάθεια.

Δευτέρα 12 Μαρτίου 2012

Η χαμένη ευκαιρία της Δεξιάς


Για μια ακόμη φορά η Δεξιά παράταξη της χώρας φαίνεται ανίκανη να ηγεμονεύσει πολιτικά και ιδεολογικά. Κατατρέχεται από φοβικά σύνδρομα, παγιωμένες αντιλήψεις. Εμφανίζει στασιμότητα. Αδύναμη στελεχιακά, αποσυνδεδεμένη από παγκόσμια ρεύματα πολιτικής και οικονομικής σκέψης παραμένει λίγο πολύ αυτό που όλοι οι Έλληνες γνωρίζουν. Βέβαια η στρατηγική της ήττα στην Μεταπολίτευση την οδήγησε στο να απωλέσει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που θα της ήταν χρήσιμα στην παρούσα συνθήκη.

Ο Αντώνης Σαμαράς όταν διεκδίκησε την αρχηγία της Νέας Δημοκρατίας ακολούθησε μια στρατηγική αμφισβήτησης της κεντροαριστερής ηγεμονίας. Προσπάθησε να απενοχοποιήσει την λέξη «Δεξιά» που μετά τον Ανδρέα Παπανδρέου θεωρούνταν ύβρις. Συνεπικουρούμενος από την εκλογική κατάρρευση της Νέας Δημοκρατίας, απέδωσε τα αίτια της ήττας στο ιδεολόγημα του μεσαίου χώρου. Θέλησε να επαναφέρει στο προσκήνιο χαρακτηριστικά παράταξης νοικοκυραίων, συντηρητικά, εθνοκεντρικά. Κέρδισε την εσωκομματική μάχη, αναδείχθηκε πρόεδρος του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης και θεώρησε πως είχε χρόνο μπροστά του για να ξεδιπλώσει αυτή τη στρατηγική. Οι πολιτικές συνθήκες δεν επέτρεπαν σκέψεις για γρήγορη επιστροφή στην εξουσία το 2009.

Όμως η τροπή που πήραν τα πράγματα, η επί της ουσίας χρεωκοπία του νεοελληνικού κράτους, η προσφυγή μας στο ΔΝΤ και τους ευρωπαίους εταίρους άλλαξαν άρδην τα δεδομένα. Η αναγκαστική απομάκρυνση του ΠΑ.ΣΟ.Κ από το μεταπολιτευτικό πολιτεύεσθαι, το σπάσιμο του μεταπολιτευτικού κοινωνικού συμβολαίου, η επιβολή ενός πρωτοφανούς σε σκληρότητα προγράμματος δημοσιονομικής προσαρμογής, η επένδυσή του με ηθικολογικά επιχειρήματα, η καταδίκη της σπατάλης, η μετωπική με τον υπάρχοντα λαϊκισμό φάνταζαν το ιδανικό περιβάλλον για τον Αντώνη Σαμαρά. Με σχετικά εύκολο τρόπο, όντας ο ίδιος φορέας των δεξιών, συντηρητικών αρχών μπορούσε να κατακεραυνώσει το ΠΑ.ΣΟ.Κ, τα δομικά χαρακτηριστικά της Μεταπολίτευσης, τον κρατισμό, τα συνδικαλιστικά στηρίγματα, την αδυναμία εφαρμογής μεταρρυθμίσεων. Μπορούσε επίσης να αποδομήσει το ιδεολόγημα του μεσαίου χώρου, να επαναφέρει λογικές νοικοκυραίων και να προσπαθήσει να ανατρέψει την κεντροαριστερή ιδεολογική ηγεμονία, αλλάζοντας παράλληλα και το οικονομικό μοντέλο, πλαισιώνοντας την στροφή από καταναλωτικές δαπάνες σε επενδυτικές με αξιακά και ηθικολογικά επιχειρήματα, ακολουθώντας μια πιο φιλελεύθερη οικονομική πολιτική.

Δεν το έπραξε και καταψήφισε το πρώτο μνημόνιο. Κινήθηκε εντελώς μεταπολιτευτικά, υπό την προσδοκία εναλλαγής κομμάτων στην εξουσία. Δεν αντιλήφθηκε το βάθος της κρίσης, δεν αντιλήφθηκε πως υπάρχει τομή και όχι συνέχεια και επέλεξε καθαρά εργαλειακά να καταψηφίσει το πρώτο μνημόνιο. Καταψηφίζοντας το πρώτο μνημόνιο νομιμοποίησε τις αντιμνημονιακές προσεγγίσεις της Αριστεράς, πυροδότησε την κοινωνική ένταση, πίεσε το ούτως ή άλλως απρόθυμο ΠΑ.ΣΟ.Κ στο να μην προχωρήσει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, καθώς βρέθηκε βαλλόμενο τόσο από τα δεξιά του όσο και από τα αριστερά του και γενικά συνέβαλε με την στάση του στην αποτυχία του πρώτου προγράμματος. Το έκανε καθαρά εργαλειακά καθώς οι πάντες γνώριζαν πως δεν υπήρχε άλλη λύση συστημική πέραν της οδού που έδινε το μνημόνιο. Καταψήφισε ελπίζοντας πως θα αναδειχθεί πρωθυπουργός πριν προλάβει να τοποθετηθεί αποφασιστικά για το μέλλον της χώρας. Καιροσκοπικά, παλαιοκομματικά και ρηχά προσέγγισε το ζήτημα. Απέδειξε ότι είναι παιδί της Μεταπολίτευσης , του κρατισμού, της παλαιοκομματικής λογικής.

Αποτέλεσμα αυτής της τακτικής του η ενίσχυση της Αριστεράς, η κοινωνική αναταραχή, η συμβολή στη αποτυχία του πρώτου προγράμματος, η απώλεια κάθε ίχνους αξιοπιστίας μιας και αναγκάστηκε να προσυπογράψει πλήρως και χωρίς κανέναν ενδοιασμό τη δεύτερη σύμβαση, η απονομιμοποίηση κάθε μεταρρυθμιστικής προσπάθειας και η παγίωση μιας ατμόσφαιρας και ενός δημοσίου λόγου πολεμικού, ακραίου και επιθετικού. Το βασικότερο για τον ίδιο και την παράταξή του είναι πως απώλεσε μια χρυσή ευκαιρία να αντιστρέψει την κεντροαριστερή ηγεμονία, να συνδεθεί με την ευρωπαϊκή δεξιά, να αποδώσει στο ΠΑ.ΣΟ.Κ και τα δομικά χαρακτηριστικά της Μεταπολίτευσης και ανικανότητα μεταρρυθμιστική και να επηρεάσει καθοριστικά το νέο υπό διαμόρφωση αξιακό πλαίσιο. Έχασε την ευκαιρία να διαμορφώσει  ένα νέο οικονομικά φιλελεύθερο αξιακό πλαίσιο σε επίπεδο κοινωνίας. Επέμεινε σε μία εθνικιστική προσέγγιση εφόσον δεν τόλμησε να επέμβει στα ιερά και τα όσια της Μεταπολίτευσης σε οικονομικό και κοινωνικό τομέα. Μια προσέγγιση όμως ρηχή και εδώ καθώς μόνη της μια εθνική ατζέντα και ένα εθνικοπατριωτικό λεξιλόγιο δεν είναι ικανό να επιφέρουν τις μεγάλες εκείνες τομές.

Φαίνεται πως έχοντας αντιληφθεί το λάθος του επιχειρεί τελευταία να το διορθώσει. Επιτίθεται στην Αριστερά, στηρίζει κάποιες μεταρρυθμίσεις, συμφώνησε με τους ευρωπαίους ομόσταβλους αλλά το πλήγμα στην αξιοπιστία του είναι τεράστιο. Η ευκαιρία χάθηκε. Ακόμη και αν κερδίσει τις εκλογές, ακόμη και εάν παραμείνει για μερικά χρόνια ο μόνος ισχυρός πόλος εξουσίας δεν θα μπορέσει να αποκτήσει την ιδεολογική κυριαρχία. 

Τρίτη 31 Ιανουαρίου 2012

Νέα διαιρετική τομή

Ο ελληνικός 20ος αιώνας σημαδεύτηκε στο πολιτικό και κοινωνικό πεδίο από τρεις μεγάλες διαιρετικές τομές. Τρεις διαιρετικές τομές που καθόρισαν εν πολλοίς την πορεία της χώρας καθώς βάσει αυτών πάρθηκαν σχεδόν όλες οι μεγάλες αποφάσεις του λαού και του έθνους.

Η πρώτη διαιρετική τομή ήταν ο εθνικός διχασμός. Τοποθετείται χρονικά το στα μέσα της δεκαετίας του 1910 και δομήθηκε γύρω από τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον βενιζελισμό. Σίγουρα στον εθνικό αυτό διχασμό έπαιξε ρόλο η προσωπικότητα του Βενιζέλου, οι συνθήκες τις χώρας ( συνεχείς πολεμικές αναμετρήσεις) και οι επιλογές που έπρεπε να κάνει βάσει των διεθνών εξελίξεων, το πολιτειακό ζήτημα. Θα μπορούσαμε να ορίσουμε συμβατικά το 1936 ως έτος υποχώρησης αυτής της διαιρετικής τομής. Βέβαια ο βενιζελισμός ήταν ένα πολιτικό πρόγραμμα και πέραν όλων των άλλων είχε εσωτερική ατζέντα. Στηρίχθηκε από ορισμένα κοινωνικά στρώματα και από άλλα πολεμήθηκε. Προώθησε τον αστικό εκσυγχρονισμό της χώρας, την αγροτική μεταρρύθμιση, ρύθμιση εργατικών ζητημάτων μέσα από ένα πλαίσιο φιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής.

Αναμφισβήτητα χαρισματικός με αποτέλεσμα πολλοί να τον μισήσουν και άλλοι τόσοι να τον λατρέψουν. Με μεγάλες επιτυχίες αλλά και σκοτεινά σημεία στην πορεία του και με ένα αποτύπωμα στην ελληνική ιστορία αρκετά βαθύ. Οι αντίπαλοί του - αρχικά παλαιοκομματικοί μετά αντιβενιζελικοί/ φιλοβασιλικοί. Μπλοκ δυνάμεων με σαφείς κοινωνικές, ταξικές και γεωγραφικές αναφορές.

Η δεύτερη μεγάλη διαιρετική τομή είναι αυτή που προκαλείται με τον εμφύλιο. Δεξιά και Αριστερά. Εθνικόφρονες και "μιάσματα". Πόλεμος δύο κόσμων ενταγμένος στο νέο παγκόσμιο μεταπολεμικό σκηνικό του Ψυχρού Πολέμου. Πόλεμος δύο παραδόσεων, δύο προταγμάτων. Δύο στρατόπεδα, βαθιά πληγή.  

Από την μία οι αστικές δυνάμεις του τόπου με τη συνεργασία Άγγλων και μετέπειτα Αμερικάνων  από την άλλη η Αριστερά, το ΕΑΜ, με τη συνεργασία των Βαλκάνιων συντρόφων. Με το τέλος του πολέμου πέρασμα σε μια καχεκτική δημοκρατία, ελεγχόμενη. Με τους μισούς σχεδόν Έλληνες εκτός κοινωνικοπολιτικού συστήματος. Μία διαιρετική τομή όχι τόσο αλλά και ταξική, μια διαιρετική τομή που ακόμη και σήμερα είναι ορατή.

Τρίτη μεγάλη διαιρετική τομή με την Μεταπολίτευση. Αντιστροφή εννοιών. ''Μιάσματα'' πλέον οι δεξιοί και πρώην εθνικόφρονες και πατριώτες οι αριστεροί, δημοκράτες. Δεξιά και αντιδεξιά. ΠΑ.ΣΟ.Κ (συνισταμένη βενιζελικής παράδοσης και μη κομμουνιστικογεννούς αριστεράς) και Ανδρέας Παπανδρέου ( κεντροαριστερά). Αλλαγή. Ολοκλήρωση της πορείας που διακόπηκε βίαια στα τέλη της δεκαετίας του 1960 με την επιβολή της χούντας. Η ριζοσπαστικοποίηση των μαζών ( ανένδοτοι, νέα κοινωνικά κινήματα, αντιπολεμικό κίνημα, Μάης 68) τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως ολοκληρώνεται σε ότι αφορά τα εγχώρια με την ομαλή εναλλαγή του 1981.

Πολύ σύντομα - φλερτάροντας με τον ψόγο για κακή αποτύπωση των ιστορικών, πολιτικών και κοινωνικών διαιρετικών τομών προσπάθησα να παρουσιάσω τις τρεις μεγάλες διαιρετικές τομές στον 20ο αιώνα. Το κάνω αυτό διότι νιώθω ότι σήμερα - μετά την επί της ουσίας χρεοκοπία του ελληνικού κράτους - τίποτε δεν μπορεί να παραμείνει ίδιο. Όπως οι παλιές διαιρετικές τομές υποχώρησαν και έδωσαν τη θέση τους σε νέες ( δεν χάθηκαν - πάντα είναι παρούσες σε λανθάνουσα μορφή) έτσι και σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μία νέα διαιρετική τομή. Πώς θα ονοματοδοτηθεί αυτή, ποιοί θα στοιχηθούν με τους μεν και ποιοι με τους δε δεν το γνωρίζω. 

Θα αναρωτηθεί κανείς ποιοί οι μεν και ποιοι οι δε. Έτσι όπως το βλέπω εγώ από την μία όσοι σε πρώτη φάση αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να αλλάξουμε πολλά στη χώρα υπέρ μιας πιο ευρωπαϊκής κατεύθυνσης και από την άλλη όσοι δεν το αντιλαμβάνονται. Βέβαια αυτή η αλλαγή τι χαρακτηριστικά οφείλει να πάρει είναι ζητούμενο. Είναι όμως ήδη εδώ η νέα διαιρετική τομή. Το βλέπουμε στο εσωτερικό των κομμάτων ( σχεδόν όλων των κομμάτων και όχι μόνο της εξουσίας). Το βλέπουμε στο δημόσιο λόγο. Το βλέπουμε στα ΜΜΕ. Στο συνδικαλιστικό κίνημα.

Δεν έχουμε Λευτεράκη Βενιζέλο - καλό είναι να μην φαγωθούμε μεταξύ μας, μια νέα μεταπολίτευση είναι ευχή αλλά μας λέιπει και ο Ανδρέας Παπανδρέου - το άτομο που θα το κάνει και εμείς θα τον ακολουθήσουμε. Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Δεν υπάρχουν πλειοψηφικές συλλογικότητες που στοιχίζονται πίσω από πολιτικά προτάγματα. Άρα; 

Άρα μόνοι μας. Όσοι το πιστεύουν.