Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα γεωπολιτική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα γεωπολιτική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 12 Απριλίου 2026

Ποια εξωτερική πολιτική θέλουμε; Οι Patriot στη Σαουδική Αραβία, ο Μητσοτάκης και το μεταπολιτευτικό consensus, άρθρο στη VORIA στις 21/03/2026



Ζούμε σε καιρούς ενδιαφέροντες. Όπου ενδιαφέροντες σημαίνει επικίνδυνους, ανατρεπτικούς, δύσκολους και αβέβαιους. Βγήκαμε από μια οικονομική κρίση όπου δεν χάσαμε μόνο το 30% του ΑΕΠ μας – πολεμική απώλεια – αλλά και πολλά από όσα θεωρούσαμε δεδομένα. Στη συνέχεια η πανδημία ως ένας παγκόσμιος μαύρος κύκνος μας θύμισε βίαια τα βιοπολιτικά όριά μας, τα όρια των παγκοσμιοποιημένων ονείρων μας και την οργανωσιακή και λειτουργική υστέρησή μας έναντι άλλων προηγμένων κρατών. Και μαζί με τη δική μας εμπεδωμένη υστέρηση αρχίσαμε να κατανοούμε και την υστέρηση των μέχρι πρότινος Ευρωπαίων δανειστών μας έναντι άλλων αναδυόμενων ασιατικών κυρίως δυνάμεων. Αυτός είναι και θα είναι ο 21ος αιώνας – αιώνας των πολυκρίσεων. Όποιος το καταλάβει έγκαιρα και προσαρμοστεί επιτυχώς θα τα καταφέρει.

Αυτή είναι μια εισαγωγή για να περάσουμε στο ερώτημα του τίτλου. Ποια εξωτερική πολιτική θέλουμε; Βέβαια για να είμαστε δίκαιοι, το ερώτημα στην πλήρη έκτασή του φτάνει να αφορά όλη τη χώρα, το παρόν και το μέλλον της – ποια Ελλάδα θέλουμε. Αυτό θα ήταν το σωστό, αλλά συνάμα θα ήθελε πολλές σελίδες για να περιγραφτεί. Με αφορμή όμως τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και λίγο πιο πριν στην Ουκρανία, υπό το πρίσμα της αξιοποίησης ελληνικής συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, γεννιέται το ερώτημα του τίτλου. Ερώτημα πολιτικής φύσης. 

Ο πυρήνας του διλήμματος

Για να μην το κουράσουμε με μακροσκελείς αναλύσεις το ερώτημα είναι ένα. Θέλουμε η χώρα να είναι ισότιμο μέλος εδραιωμένων ή υπό σύσταση συμμαχιών; Να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η θέση της και τα συμφέροντά της; Να κάθεται στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων και να είναι παρούσα στις διευθετήσεις; Εάν ναι, πρέπει να ξέρουμε ότι αυτό έχει ένα κάποιο κόστος. Σταθμισμένο, υπολογισμένο, ελεγχόμενο ή μη, κόστος υπάρχει. Προτάσσουμε μια ισορροπιστική προσέγγιση πολλαπλών ρόλων και διευρυμένων καλών σχέσεων, ως μη δρώντες ή ως δρώντες σε δευτερεύοντα πεδία; Δευτερεύοντα θα είναι και τα οφέλη μας. 

Προσωπικά δεν αξιολογώ τις δυο αυτές – χονδροειδώς παρουσιασμένες από εμένα εδώ – στρατηγικές. Δεν έχω το γνωστικό και επιστημονικό βάθος να τις προσεγγίσω συστηματικά και επισταμένως. Μπορώ όμως να αναδείξω μερικά σημεία που πρέπει να έχουμε κατά νου στον δημόσιο πολιτικό διάλογο. Το σχήμα «πίτα ολάκερη και σκύλος χορτάτος» δεν είναι αποδεκτό, τουλάχιστον από επίσημους θεσμικούς παίκτες όπως για παράδειγμα τα ελληνικά κόμματα και το πολιτικό τους προσωπικό. 

Επί του συγκεκριμένου

Περί της συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία – και γιατί καλό είναι να είμαστε λίγο πιο συνεπείς, στη δημόσια συζήτηση. Πρώτον, η συστοιχία δεν πήγε χθες. Βρίσκεται εκεί από το 2021. Δεύτερον, η απόφαση αυτή δεν ήταν μονοκομματική επιλογή. Υπερψηφίστηκε από ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ. Τρίτον – και ίσως το πιο βασικό – ένα οπλικό σύστημα τέτοιου τύπου δεν μεταφέρεται για λόγους συμβολικούς. Δεν πάει «για παρουσία», ούτε για παρέλαση. Πάει για να χρησιμοποιηθεί. Τα Patriot είναι ένα υβριδικό σύστημα άμυνας που λειτουργεί και ως αντιαεροπορικό (για αεροπλάνα, ελικόπτερα, drones) και ως αντιβαλλιστικό (για πυραύλους κρουζ και βαλλιστικούς), αποτελώντας μια «ψηφιακή ομπρέλα» υψηλής ακρίβειας. Στην ουσία, είναι ο ακριβότερος και πιο αξιόπιστος «φύλακας-άγγελος» του εναέριου χώρου απέναντι σε κάθε σύγχρονη υπερηχητική απειλή.

Άρα, αν θέλουμε να μιλάμε με όρους σοβαρότητας και όχι εντυπώσεων, η απάντηση είναι απλή. Καλώς αναχαίτισαν πυραύλους – για αυτόν ακριβώς τον λόγο είχαν τοποθετηθεί εκεί. Φαντάζεστε να ήταν εκεί αφού αυτό αποφασίσαμε και ή να μην αξιοποιούνταν ή να αποτύγχαναν; Από εκεί και πέρα, υπάρχουν πολιτικές στάσεις. Και αυτές είναι απολύτως θεμιτές. Αλλά πρέπει να είναι καθαρές. 

– Αν κάποιος διαφωνούσε εξαρχής με την αποστολή της συστοιχίας το 2021, η θέση του είναι απολύτως συνεπής. Μπορεί να συνεχίσει να διαφωνεί και σήμερα.

– Αν κάποιος δεν διαφώνησε τότε, δεν μπορεί να ανακαλύπτει εκ των υστέρων πρόβλημα μόνο και μόνο επειδή το σύστημα έκανε αυτό για το οποίο στάλθηκε.

– Αν κάποιος, λόγω της εξέλιξης των γεγονότων, αλλάζει θέση, επίσης θεμιτό. Αλλά αυτό απαιτεί μια στοιχειώδη πολιτική εντιμότητα - να πει ξεκάθαρα «αναθεωρώ» και να προτείνει τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα.

Γιατί αλλιώς, δεν μιλάμε για εξωτερική πολιτική, αλλά για πολιτική ευκολία. Και σε ένα περιβάλλον πολυκρίσεων, όπου η χώρα καλείται να αποφασίσει αν θέλει να είναι παρούσα ή απλώς ουδέτερη παρατηρήτρια, το τελευταίο που χρειαζόμαστε είναι εύκολες θέσεις χωρίς κόστος. Η εξωτερική πολιτική δεν είναι πεδίο ανέξοδων δηλώσεων. Είναι πεδίο επιλογών – και συνεπειών.

Ο Μητσοτάκης και το μεταπολιτευτικό consensus 

Και πάμε τώρα σε κάτι πιο δομικό. Από τη Μεταπολίτευση και μετά, η ελληνική εξωτερική πολιτική απέκτησε έναν σαφή χαρακτήρα - ήταν διακηρυκτικά πολυδιάστατη, ισορροπιστική και – εν τέλει – επιλεκτικά ευθυγραμμισμένη. Ναι στη Δύση, αλλά όχι άκριτα και παντού. Συμμετοχή, αλλά με δίκαιες ενστάσεις. Συμμαχίες, αλλά με περιθώρια ελιγμών. Το καταγωγικό τραύμα της Μεταπολίτευσης,  η Κυπριακή τραγωδία, αλλά και η αναδιάταξη των διαιρετικών τομών της μεταπολεμικής περιόδου, οδήγησαν σε ένα νέο μείγμα. Ουσιαστικό ή υφολογικά διαφοροποιημένο, αυτή είναι μια άλλη συζήτηση. 

Σε κάθε περίπτωση η Ελλάδα διατηρούσε σχέσεις με το ανατολικό μπλοκ, με τον αραβικό κόσμο, με τους αδέσμευτους. Δεν ήταν ποτέ μονοδιάστατη ή δεν ήθελε να φαίνεται τέτοια. Ήταν μια χώρα που προσπαθούσε να «παίζει σε πολλά ταμπλό», κρατώντας ανοιχτούς διαύλους σχεδόν με όλους. Αυτή η στρατηγική θεμελιώθηκε από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και αναβαθμίστηκε πολιτικά και υφολογικά από τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος της έδωσε και έναν πιο έντονο, σχεδόν αυτοτελή, γεωπολιτικό λόγο. Αργότερα, η ένταξη στην ευρωπαϊκή οικογένεια έδωσε ένα σταθερό πλαίσιο. Ένα «γήπεδο» στο οποίο μπορούσαμε να κινούμαστε με κανόνες, να θέτουμε στόχους και να διεκδικούμε. Και υπήρξαν αποτελέσματα. Η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε., η Ελληνική Προεδρία του 2003, η άρνηση συμμετοχής στον πόλεμο στο Ιράκ, μαζί με την προσπάθεια του Κώστα Σημίτη για μια ενιαία ευρωπαϊκή στάση, είναι σημεία που δείχνουν ότι αυτή η προσέγγιση μπορούσε να παράγει αποτέλεσμα. Ακόμη και η περίοδος του Κώστα Καραμανλή κινήθηκε στο ίδιο μήκος κύματος — με ανοίγματα προς τη Ρωσία, ενεργειακές συνεργασίες και μια λογική σχετικής αυτονομίας εντός του δυτικού πλαισίου. Ήταν, με λίγα λόγια, μια εξωτερική πολιτική ισορροπιών. 

Όμως εκείνη η περίοδος είχε ένα βασικό χαρακτηριστικό. Ήταν πιο προβλέψιμη. Μέχρι το 1991 ήταν σχεδόν στατική σε έναν διπολικό κόσμο. Αργότερα, οι γραμμές ήταν πιο καθαρές, οι εντάσεις πιο ελεγχόμενες. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιλέγει κάτι διαφορετικό. Μια πιο καθαρή, πιο ευδιάκριτη τοποθέτηση της χώρας. Όχι «λίγο με όλους», αλλά συγκεκριμένα με κάποιους. Είναι μια πιο ενεργητική, αλλά και πιο εκτεθειμένη επιλογή. Μπαίνεις στο πεδίο. Παίρνεις θέση. Αναλαμβάνεις ρίσκο. Αν το αποτέλεσμα είναι θετικό, διεκδικείς μερίδιο. Αν όχι, μένεις εκτεθειμένος. 
Καλό ή κακό; Δεν απαντάται θεωρητικά. Θα κριθεί εκ του αποτελέσματος. Αυτό που σίγουρα συμβαίνει είναι ότι σπάει ένα μεταπολιτευτικό consensus. Και αυτό είναι που ξενίζει — όχι μόνο πολιτικά, αλλά και ψυχολογικά.

Δόσεις ειλικρίνειας

Οι δύο ανωτέρω διακριτές – για την οικονομία της συζήτησης- στρατηγικές έχουν όρια. Έχουν θετικά και αρνητικά σημεία. Ταιριάζουν ή δεν ταιριάζουν σε χώρες. Εμείς όμως πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας. Γιατί δεν γίνεται, από τη μία, να «θαυμάζουμε» την τουρκική αεικινησία — την παρουσία της σε κάθε μέτωπο, τη συμμετοχή της σε κάθε διαπραγμάτευση, τη διαρκή της εμπλοκή σε κρίσεις και εξελίξεις — και από την άλλη να αναρωτιόμαστε γιατί η Ελλάδα δεν βρίσκεται στα ίδια τραπέζια. Δεν γίνεται να παραπονιόμαστε ότι δεν μας υπολογίζουν, ότι δεν μας καλούν, ότι δεν συμμετέχουμε στις διευθετήσεις και ταυτόχρονα να υπερασπιζόμαστε μια στάση «με όλους και με κανέναν». Τη δεδομένη στιγμή, η Ελλάδα με στρατιωτικούς όρους είναι ευρωπαϊκή υπερδύναμη, όσο και αν δεν το κατανοούμε επαρκώς, γιατί συγκρινόμαστε με τους εξ ανατολών γείτονές μας. Επιχειρησιακά – με κόστος σίγουρα – μπορούμε να κάνουμε κάτι, μπορούμε να έχουμε παρουσία, μπορούμε να παίξουμε το χαρτί της στρατιωτικής ισχύος. Αν θέλεις να σε υπολογίζουν πρέπει πού και πού να δείχνεις ότι κάτι μπορείς να βάλεις και εσύ στο τραπέζι. Patriot, πρωτοβουλίες ειρήνης, φρεγάτες, ξενοδοχεία για διαπραγματεύσεις και θέρετρα ως backround συνομιλιών; Κάτι. Αν δεν θέλεις, πάλι έχει καλώς. Είναι δύο διαφορετικές στρατηγικές – θα το λέμε μέχρι τέλους. Επιλέγουμε. 

Μια ιστορική υπενθύμιση

Πολλά από αυτά που ζούμε, δεν είναι πρωτοφανή. Η Ιστορία είναι εκεί και διδάσκει, αρκεί να την διαβάζεις, να την κατανοείς και να μπορείς να κάνεις τις δικές σου επίκαιρες αναγωγές. Η Ελλάδα δεν ήταν πάντοτε χώρα ισορροπιών. Υπήρξε περίοδος που βρισκόταν στην προμετωπίδα των εξελίξεων. Που δεν περίμενε να δει τι θα γίνει, αλλά έμπαινε με φόρα σε συγκρούσεις που έκρινε ότι την αφορούν ή ότι μπορούν να διαμορφώσουν το μέλλον της. Ακόμη και στην Ουκρανία κατά των Μπολσεβίκων πολέμησε το 1919. Μια επιλογή βαθιά ενταγμένη στη στρατηγική της εποχής, αλλά και με συνέπειες - καθώς λίγα χρόνια μετά, οι Σοβιετικοί θα στηρίξουν τον Κεμάλ. 

Ήταν μια περίοδος που η Ελλάδα ρίσκαρε. Και όπως συμβαίνει πάντα όταν ρισκάρεις, γνώρισε και νίκες και ήττες. Θριάμβους, αλλά και καταστροφές. Αυτή ήταν η Ελλάδα του Ελευθερίου Βενιζέλου. Μια Ελλάδα που δεν φοβόταν να εμπλακεί, που επεδίωκε ρόλο και επιρροή, ακόμη και αν αυτό σήμαινε κόστος. Τι δείχνουν όλα αυτά; Ότι η Ελλάδα έχει ιστορικά κινηθεί και με έναν άλλο τρόπο - όχι ως παρατηρητής, αλλά ως δρών. Με αυτοπεποίθηση, ρίσκο, κόστος. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν αυτό είναι «ξένο» προς την παράδοσή μας. Το έχουμε ξανακάνει. Το ερώτημα είναι αν σήμερα είμαστε διατεθειμένοι να το κάνουμε συνειδητά - και να αναλάβουμε τις συνέπειες. 

Κλείνοντας

Όταν λέμε ότι καταρρέει η μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας, η όποια ισχύς του Διεθνούς Δικαίου και της θεσμικής επίλυσης διαφορών, ακριβώς εκεί φτάνουμε ιστορικά – στον μεσοπόλεμο. Εξέλιξη κακή για τον κόσμο. Κανείς δεν θέλει τον πόλεμο. Κάθε απόφαση, κάθε επιλογή έχει κόστος. Κάθε στρατηγική έχει θετικά – αρνητικά. Αυτό που πρέπει να απαιτήσουμε από τα κόμματα και το πολιτικό μας προσωπικό είναι να παρουσιάσουν θέσεις με επιχειρήματα, συνοχή, δεδομένα, αναλύσεις και εκτιμήσεις. Βρισκόμαστε σε ένα χρονικό και ποιοτικό σημείο που δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με ρηχότητες. Χρειαζόμαστε βάθος γιατί είναι βαθιές οι επιλογές που πρέπει να γίνουν.

Σάββατο 30 Νοεμβρίου 2024

Η νίκη Τραμπ και οι νέες προτεραιότητες για την ΕΕ, άρθρο στην Huffigtonpost


Η νίκη του Ντόναλτ Τραμπ είναι πλέον χρονικά πίσω μας – οι επιπτώσεις όμως είναι μπροστά μας. Χωρίς πολλούς και μεγάλους αξιολογικούς ισχυρισμούς, η νίκη αυτή (μας) προδιαθέτει για σημαντικές αλλαγές σε πλείστα όσα πεδία απασχολούν τις δυτικές κοινωνίες,  την παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας, την ασθμαίνουσα ήδη παγκοσμιοποίηση και την οικονομική ορθοδοξία Οι αλλαγές αυτές όμως αφορούν και επηρεάζουν κυρίαρχα και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αναλύσεις για τις αιτίες του συγκεκριμένου εκλογικού αποτελέσματος είναι εκ των πραγμάτων σύνθετες και παρά περί τις αντιθέτου διακηρύξεις, ενέχουν στοιχεία υποκειμενικότητας. Τους επόμενους μήνες σίγουρα θα υπάρξουν πιο συστηματικές επεξεργασίες που θα ρίχνουν φως και θα συμπληρώσουν με επάρκεια (ή θα ανατρέπουν) τις αρχικές εκτιμήσεις.

Για εμάς στην άλλη πλευρά του ατλαντικού, στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα πράγματα είναι κάπως πιο ξεκάθαρα και σε αυτό συμφωνούν όλοι – ακόμα και όσοι διαφωνούν στην προσέγγιση του εκλογικού αποτελέσματος των Η.Π.Α. Όλοι συμφωνούν ότι ως έχει, η Ε.Ε δεν μπορεί να προχωρήσει – εκτός αν και διακηρυκτικά αποδεχθεί την παγκόσμια υποβάθμισή της και έναν ρόλο τριτοτέταρτου παίκτη στην πλανητική σκακιέρα. Διακηρυκτικά, γιατί ουσιωδώς φαίνεται ότι την έχει αποδεχθεί. Αυτή βέβαια η συζήτηση και ο προβληματισμός μόνο νέα δεν είναι, καθώς τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια τείνει να μετατραπεί σε μία σταθερά όσων μιλούν ακόμα για την Ευρώπη.

Όλοι το νιώθουν, το αισθάνονται, το καταλαβαίνουν και προβληματίζονται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποχωρεί.  Σωρεία στατιστικών δεδομένων, οικονομικών δεικτών αλλά και διάφορες εξελίξεις το πιστοποιούν. Εσχάτως ο προβληματισμός αυτός παίρνει και την μορφή Εκθέσεων και Εισηγητικών Κειμένων προς την Ε.Ε από τις πλέον συστημικές φωνές, με τεχνοκρατικό backround αλλά και βαθιά ιστορικοπολιτική αίσθηση του χρόνου και των μεγεθών. Αναφέρομαι στην Έκθεση Ντάγκι στις αρχές του φθινοπώρου και λίγο νωρίτερα στην αντίστοιχη Έκθεση Λέττα – και οι δύο Ιταλοί, από τον ευρωπαϊκό νότο και αυτό ίσως έχει μια σημασία.

Όλοι λοιπόν το βλέπουν, συμφωνούν στη διάγνωση, διάφορες θεραπείες τίθενται και κατατίθενται αλλά γιατρός δεν υπάρχει. Μάλλον πιο σωστά αυτός που πρέπει να παίξει τον ρόλο του γιατρού – οι ευρωπαϊκές ηγεσίες δηλαδή – ή δεν θέλουν, ή δεν μπορούν.

Θα αλλάξει η κατάσταση στην Ευρώπη αν αλλάξει κατεύθυνση η πολιτική των Η.Π.Α λόγω του νέου προέδρου; Συνιστά αυτή η πιθανολογούμενη μεταβολή ισχυρή αφορμή και πρόκριμα αλλαγών; Κατά πόσο μπορούν οι πολιτισμικοί δεσμοί των δύο πλευρών του Ατλαντικού που προϊόντος του χρόνου μετασχηματίστηκαν σε ένα  θεσμικό οικοδόμημα πλανητικής εμβέλειας να διατηρηθούν αλώβητοι εάν ένα μέρος – το ισχυρότερο – αλλάξει ρότα;

Αλλά ακόμα και αν οι Η.Π.Α δεν αλλάξουν πλεύση, αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη μπορεί να παραμείνει ως έχει;  Από το 95% της παραγωγικότητας των Η.Π.Α προ 30ετίας πέσαμε στο 80%. Το ΑΕΠ της Ε.Ε το 2008 ήταν οριακά μεγαλύτερο των Η.Π.Α και σήμερα η οικονομία τους είναι σχεδόν 50% μεγαλύτερη από την ευρωπαϊκή (χωρίς το Ηνωμένο Βασίλειο). Η οικονομία της ευρωζώνης αναπτύχθηκε περίπου 6% τα τελευταία 15 χρόνια, σε όρους δολαρίου, σε σύγκριση με το 82% για τις ΗΠΑ. Το ευρωπαϊκό τεχνολογικό τοπίο κυριαρχείται από αμερικανικές εταιρείες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκτιμήσει ότι η Ευρώπη θα χρειάζεται 620 δισ. ευρώ σε ιδιωτικές κυρίως επενδύσεις κάθε χρόνο έως το 2030 και περαιτέρω 125 δισ. ευρώ δισ. ευρώ ετησίως στη συνέχεια έως το 2040 ώστε να κλείσει το τεχνολογικό χάσμα με τις ΗΠΑ και να γίνει η Ευρώπη πιο «αυτοδύναμη». Στην πανδημία οικονομικά οι Η.Π.Α τα πήγαν καλύτερα όπου τα δημοσιονομικά μέτρα ανήλθαν σε περίπου 25% του ΑΕΠ στις ΗΠΑ, σε σύγκριση με το 11% κατά μέσον όρο στις μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αφαίρεσε την επιλογή φθηνής ενέργειας καθότι είμαστε καθαρός εισαγωγέας ενώ οι απέναντι όχι.

Νέες προτεραιότητες – ισχυρή πολιτική βούληση – ηγεσία.

Αυτό είναι το τρίπτυχο που πρέπει να εμπεριέχεται στην όποια αντίδρασή μας. Έχουμε λόγους να είμαστε ανήσυχοι αλλά και αισιόδοξοι, αρκεί αυτή μας η αισιοδοξία να μην μετατραπεί σε εφησυχασμό. Η ιστορία μας έχει δείξει ότι η Ε.Ε μαθαίνει από τις κρίσεις και βελτιώνεται. Η πρόκληση αυτή τη φόρα – και όχι λόγω Τραμπ – είναι ιστορικών μεγεθών. Χρειαζόμαστε τεράστιες επενδύσεις σε συγκεκριμένους κλάδους, μεγάλη οικονομική ενοποίηση σε κεφαλαιαγορές και χρηματαγορές, ενοποίηση βιομηχανικής πολιτικής και αμυντικής βιομηχανίας,  κοινό χρέος (ευρωομόλογα) και μια σειρά τέτοιας κλίμακας και στόχων πολιτικές. Για το τέλος παραθέτω μια φράση συζήτησης με φίλο από Βρυξέλες : «Η επόμενη μεγάλη μάχη είναι να ανακτήσει η πολιτική τα ηνία γιατί μου φαίνεται ότι η Ε.Ε είναι staff driven». Ας ελπίσουμε δηλαδή να μην μετατραπεί η πολιτική διεύθυνση της Ένωσης σε ένα Κ.Κ.Σ.Ε και να μπορεί να διαβάσει καλύτερα τους καιρούς και την ιστορική ανάγκη.


Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Huffigtonpost στις 20/11/2024 : ΕΔΩ
 

Σάββατο 6 Ιανουαρίου 2024

Γιατί η πορεία της Θεσσαλονίκης θα δείξει το μέλλον της χώρας, άρθρο στη Voria.gr



Διαβάζοντας κανείς τον τίτλο του άρθρου μπορεί αυθόρμητα να θεωρήσει ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι υπερβολικός.

Από πού και ως πού η Θεσσαλονίκη γίνεται δείκτης της πορείας της χώρας; Ποιο είναι το σκεπτικό αυτού του συλλογισμού;

Πάμε να δούμε λίγο πιο αναλυτικά μερικές σκέψεις, που ακροθιγώς παρουσιάσαμε στο προηγούμενο άρθρο την πρωτοχρονιά (βλ. Προκλήσεις για το 2024 στον πλανήτη, την Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη) με μια λογική σειρά και με μια συνοπτική δομή παρουσίασης.

Σημείο 1ο : Πρώτα και πάνω από όλα πρέπει να συμφωνήσουμε ότι είναι τουλάχιστον προβληματικό για κάθε κράτος, κάθε έθνος, η υπερσυγκέντρωση ανθρώπων, πόρων, υποδομών, ευκαιριών σε ένα μόνο αστικό κέντρο ακόμη και αν αυτό είναι το εθνικό κέντρο. Αυτό που απαντάται στην Ελλάδα είναι μοναδικά αρνητικό και υπονομεύει τόσο τις δυνατότητες και τις προοπτικές της Ελλάδας όσο όμως και της ίδιας της Αττικής και της Αθήνας. Μια γρήγορη ματιά σε πληθώρα χωρών της Ευρώπης, της Δύσης – και όχι μόνο – θα φανερώσει πως σε κάθε μία υπάρχουν τουλάχιστον δύο μεγάλα αστικά κέντρα, με διαφορετικά χαρακτηριστικά που παίζουν έναν άτυπο ρόλο πόλου ανάπτυξης. Μπορεί να είναι αληθές το γεγονός πως στην Ελλάδα ιστορικοί, γεωμορφολογικοί πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες έχουν συντελέσει σε μια σημαντική περιφερειακή ανισότητα και ανισορροπία, αυτό όμως δεν είναι αποδεκτό, δεν είναι αναπτυξιακό, δεν είναι δίκαιο και εν τέλει πρέπει να γίνει κατανοητό και σαφές ότι δεν είναι εθνικά επωφελές.

Σημείο 2ο : Αν και δύσκολα θα διαφωνήσει κανείς με την γενική διαπίστωση του πρώτου σημείου, στον δημόσιο διάλογο, στην κεντρική ατζέντα του, παραδόξως και ίσως σκοπίμως, δεν συμπεριλαμβάνεται αυτό το ζήτημα. Και άντε από το 2008 έως το 2022 είχαμε πολύ σημαντικές προκλήσεις – οικονομική κρίση και πανδημία – που αναμενόμενα κυριάρχησαν. Το να μην τίθεται όμως το ζήτημα της ισόρροπης περιφερειακής ανάπτυξης μετ’ επιτάσεως σήμερα, στον πολιτικό και προγραμματικό πολιτικό και κομματικό λόγο είναι μια σημαντική υστέρηση. Και όταν λέμε «να τίθεται», όχι ως συμπλήρωμα λεκτικών περικοκλάδων τυποποιημένων χαιρετισμών αλλά να επηρεάζει αποφασιστικά τις δημόσιες πολιτικές που ασκούνται. Σήμερα που υπάρχουν πόροι, υπάρχουν χρηματοδοτικά εργαλεία ( πχ Ταμείο Ανθεκτικότητας και Ανάπτυξης) και μια συγκυριακά πιο χαλαρή δημοσιονομική πραγματικότητα θα έπρεπε να εκμεταλλευτούμε το momentum να ανατάξουμε την πέραν της Αττικής Ελλάδα.

Σημείο 3ο : Αλλαγή αναπτυξιακού μοντέλου (θα έπρεπε να) σημαίνει αλλαγή κατανομής εθνικών και ευρωπαϊκών πόρων, αξιοποίηση των κατά τόπους πλεονεκτημάτων, εθνική στρατηγική που θα διαρθρώνεται και θα απλώνεται σε όλη την επικράτεια και θα βασίζεται, θα λαμβάνει υπόψη και θα υπολογίζει τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες. Πόσο καλύτερα θα ήταν τα πράγματα αν αντί για μια Αττική 5 εκατομμυρίων κατοίκων είχαμε στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη αντί για 562.000 κατοίκους 850.000, αν είχαμε στη Δυτική Μακεδονία αντί για 264.000 κατοίκους 450.000, στην Ήπειρο αντί για 320.000 κατοίκους 500.000, στη Θεσσαλία αντί για 690.000 κατοίκους 1 εκατομμύριο και αντίστοιχα στο Βόρειο και Νότιο Αιγαίο. Βέβαια μια τέτοια πληθυσμιακή κατανομή σημαίνει ότι επενδύεις σε υποδομές, δημιουργείς προϋποθέσεις ανάπτυξης και θέσεων εργασίας, αποκεντρώνεις και ενισχύεις είτε διεθνώς εμπορεύσιμους τομείς της οικονομίας είτε άλλους που υποκαθιστούν τις εισαγωγές. Βελτιώνεις με τον τρόπο αυτό το μονίμως προβληματικό εμπορικό ισοζύγιο και προχωράς γνωρίζοντας ότι έχεις βιώσιμη και διατηρήσιμη ανάπτυξη.

Σημείο 4ο : Και η Θεσσαλονίκη; Αν όλα τα ανωτέρω μοιάζουν με σενάριο επιστημονικής φαντασίας με βάση την σημερινή πραγματικότητα ή ακόμη ακόμη ένα ανέφικτο πολιτικό και οικονομικό σχέδιο βάσει των αντικειμενικών μας δυνατοτήτων, πρέπει να βρούμε έναν άλλο τρόπο – έναν άλλο δρόμο. Έναν δρόμο που αν μας οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα μπορεί να καταστεί παράδειγμα και οδοδείκτης. Παράδειγμα εθνικής εμβέλειας. Εδώ λοιπόν έρχεται η Θεσσαλονίκη. Η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας – για πολλούς λόγους που θα παραθέσουμε – μπορεί να παίξει έναν τέτοιο ρόλο. Η Θεσσαλονίκη είναι από ιδρύσεως πόλη – ποτέ δεν εξέπεσε σε χωριό ή πολίχνη. Πάντα αστικό κέντρο και πάντα με σημαίνοντα ρόλο. Λιμάνι και κόμβος γειτνιάζει, επηρεάζει και επηρεάζεται από περιοχές με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Βρίσκεται στο κέντρο μιας γεωγραφικής ενότητας που συγκεντρώνει ποικίλες οικονομικές δραστηριότητες. Δεν είναι αναπτυξιακά μονοθεματική. Αγροδιατροφή, τουρισμός, ενέργεια, βιομηχανία, βιοτεχνία, εκπαίδευση, τεχνολογία και καινοτομία, διαμετακόμιση και εμπόριο – με λίγη ή περισσότερη προσπάθεια όλα μπορεί να τα «σηκώσει» η κεντρική Μακεδονία και το κέντρο της η Θεσσαλονίκη. Μια τέτοια εξέλιξη θα έδινε βάθος στο ΑΕΠ της χώρας και θα φανέρωνε τα πλεονεκτήματα αυτής της εθνικής στρατηγικής και θα υποχρέωνε τους πάντες να ξανασκεφτούν. Από εκεί που ο ορίζοντας του πολιτικού συστήματος και προσωπικού είναι η Πλατεία Συντάγματος ξαφνικά θα μιλούσαμε με το βλέμμα μας στραμμένο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Θα βλέπαμε τις εθνικές παραγωγικές μας δυνατότητες, όχι από το Κολωνάκι αλλά από την Αριστοτέλους. Όχι γιατί «της το χρωστάει η Ιστορία της Θεσσαλονίκης», όχι γιατί «το δικαιούται έναντι του αθηνοκεντρικού κράτους» αλλά γιατί ο δρόμος για την παραγωγική ανασυγκρότηση, και την εθνική αναγέννηση περνά από τον Βαρδάρη.

Σημείο 5ο : Η ίδια η πόλη με μια σειρά παρεμβάσεων μπορεί και πρέπει όχι μόνο να παίξει αυτόν τον ρόλο, αλλά να το δείξει με αυτοπεποίθηση σε όλον τον κόσμο. Τί σημαίνει αυτό; Αυτό σημαίνει ότι οι φιλοδοξίες της πρέπει να αποτυπώνονται στο αστικό περιβάλλον, στον δημόσιο χώρο, στην αρχιτεκτονική, στις συγκοινωνίες – σε όλα αυτά που συναποτελούν την καθημερινή λειτουργία ενός αστικού κέντρου. Για να γίνει αυτό χρειαζόμαστε υποδομές – υποδομές – υποδομές. Υποδομές που θα στηρίξουν την ανάπτυξη αλλά ταυτόχρονα θα την προκαλέσουν ( αναπλάσεις – δίκτυα – κινητικότητα – πράσινο – ανθεκτικότητα – αστικός σχεδιασμός – χρήσεις γης κ.ο.κ.)

Σημείο 6ο: Το πρόβλημα. Το πρόβλημα με αυτήν την ωραία αφήγηση και αυτήν την ιδανική για τη χώρα προοπτική είναι ένα. Για να παίξει αυτόν τον ρόλο η Θεσσαλονίκη έχει ανάγκη την κεντρική εξουσία, το πολιτικό σύστημα. Η κεντρική εξουσία όμως (όχι μόνο η παρούσα κυβέρνηση) δεν φαίνεται να πιστεύει μια τέτοια αλληλουχία πολιτικών – δεν έχει πειστεί ή έχει άλλες προτεραιότητες. Η Θεσσαλονίκη μπορεί να γίνει καταλύτης αλλαγής παραδείγματος αλλά δεν είναι εφικτό να το πετύχει ενδογενώς. Η κότα έκανε το αβγό ή το αβγό την κότα; Η Θεσσαλονίκη θα αλλάξει το μοντέλο αλλά για να το αλλάξει χρειάζεται τη συνδρομή αυτών που έφτιαξαν το προηγούμενο που χρήζει αλλαγής. Πιάσε το αβγό και κούρευτο ή μήπως έχουμε λύση;

Η λύση ως έχουν τα πράγματα είναι μία. Πρέπει με κάθε τρόπο, από κάθε δίοδο, από κάθε διαδρομή να πειστεί το πολιτικό προσωπικό της χώρας ότι τυχόν επιτυχία της πόλης θα οδηγήσει σε επιτυχία την Ελλάδα. Ότι δηλαδή ισχυρή Θεσσαλονίκη θα σημάνει περιφερειακή ανάπτυξη, γεωπολιτική αναβάθμιση, εξωστρέφεια, ίσως καλύτερη δημογραφία.

Αν δείτε τη Θεσσαλονίκη να τα καταφέρνει, να ανεβαίνει, να παίζει έναν ρόλο πέραν των συνόρων της Ελλάδας αλλά πάντοτε προς όφελος της, αυτό σημαίνει ότι θα έχουν αλλάξει προτεραιότητες, κατανομές και ότι ακολουθούμε ενάρετες αναπτυξιακές πολιτικές. Αν δείτε τη Θεσσαλονίκη να παλεύει με τους δαίμονές της, σημαίνει ότι δεν άλλαξαν και πολλά σε εθνικό επίπεδο. Τα περισσότερα στην Αθήνα, τα ρέστα στην περιφέρεια και γενικά χαμηλές πτήσεις. Το κακό με το κακό σενάριο είναι πως οι Βαλκάνιοι γείτονες αλλά και οι ανατολικοευρωπαίοι θα προχωρήσουν είτε έτσι είτε αλλιώς.

Στους εξ ανατολών γείτονες δεν αναφέρομαι καν – είναι ήδη σε άλλη πίστα. Συνδέστε λοιπόν το μέλλον της πόλης με το μέλλον της χώρας – αναβαθμίστε το στοίχημα για όλους.


το άρθρο δημοσιεύτηκε 06/01/2024 στη Voria.gr

Σάββατο 18 Ιουνίου 2022

Η ιστορική ευκαιρία της Θεσσαλονίκης: Μετεξέλιξη, Εξωστρέφεια, Ανάπτυξη



Οι παγκόσμιες εξελίξεις φέρνουν ανακατατάξεις. Οι βίαιες εξελίξεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, φέρνουν δυναμικές αλλαγές, επιταχύνουν αργόσυρτες διαδικασίες και δημιουργούν νέες δυναμικές. Τα Βαλκάνια μετά την τραυματική εμπειρία των αρχών των 90s εμφανίζουν ξανά γεωπολιτικό ενδιαφέρον καθώς η εγγύτητά τους με το πεδίο της σύγκρουσης, η γειτνίασή τους με αναθεωρητικές δυνάμεις, η ιστορική, πολιτισμική και φυλετική συγγένεια με τους αντιμαχόμενους (σλάβοι) και η διαρκής εκκρεμότητα ένταξή τους στις ευρωπαϊκές (και εύρω-ατλαντικές δομές) τα καθιστούν σημείο αυξημένου ενδιαφέροντος. Η δημιουργία ενός περιφερειακού συστήματος ασφάλειας την επομένη της σύγκρουσης απαιτεί διευθετήσεις, νέες συμμαχίες, υπερβάσεις και συνεκτικούς δεσμούς, άρα τα ζητήματα των Βαλκανίων πρέπει να κλείσουν.

Σε αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα μπορεί να παίξει σημαίνοντα ρόλο καθώς παρά την υπερδεκαετή οικονομική και κοινωνική κρίση έχει ακόμη το ειδικό βάρος μιας χώρας μέλους της Ε.Ε, του ευρώ, του ΝΑΤΟ, με εξαιρετικά ισχυρή δύναμη αποτροπής και στρατιωτική ισχύ για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Οι συμμαχίες με Ισραήλ, Αίγυπτο, Γαλλία αλλά και η αναβάθμιση των σχέσεών με τις ΗΠΑ αναστηλώνουν τη διεθνή εικόνα μας και εμπεδώνουν έναν ρόλο που ήταν ζητούμενο για εμάς. Η Ελλάδα αν δεν υποστεί κάποιο πλήγμα, αν δεν ηττηθεί σε κάποιο θερμό επεισόδιο με τη γείτονα –πόσο δε μάλλον αν επικρατήσει- μπορεί να «αλλάξει πίστα» και να εμφανιστεί ως ένας πολύ σοβαρός παίκτης του διεθνούς συστήματος, εγγυητής της σταθερότητας και της ασφάλειας, προσανατολισμένος σε αξίες και συμμαχίες.

Ο ρόλος όμως της Ελλάδας δεν περιορίζεται μόνο στο αποτρεπτικό – στρατιωτικό επίπεδο. Αυτό είναι η απαραίτητη προϋπόθεση που εξασφαλίζει ότι δεν θα υποταχθούμε στο νέο-οθωμανικό αναθεωρητικό σχέδιο που ιδανικά θα ήθελε αναβίωση της επιρροής της οθωμανικής αυτοκρατορίας ακυρώνοντας ιστορία και αποτελέσματα 200 ετών – από την ελληνική επανάσταση. Ο ρόλος μας μπορεί και πρέπει να είναι σημαντικός σε σειρά άλλων πεδίων με άξονα την οικονομία.

Επενδύσεις, υποδομές, εμπόριο, μεταφορές, εκπαίδευση, τουρισμός, συμπράξεις ελληνικών με βαλκανικές εταιρείες, συνεργασία στην ενέργεια, στον αγροδιατροφικό τομέα, στην τραπεζική είναι δυνητικά ευκαιρίες συνεργασίας με την Ελλάδα να έχει κεντρικό ρόλο. Αυτός είναι ο τρόπος να μετατρέψουμε τη γεωγραφική μας θέση σε γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Σε μια τέτοια θετική (και ακόμα υποθετική) εξέλιξη, αν μία πόλη έχει σημαίνοντα ρόλο είναι η Θεσσαλονίκη. Η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη που μπορεί να παίξει τον ρόλο του κέντρου, της πύλης εισόδου, του κόμβου. Μπορεί να αναδειχθεί σε φιλόδοξο αστικό κέντρο που σε ουσιαστικό αλλά συμβολικό επίπεδο θα αποτυπώνει και θα σχηματοποιεί αυτήν την ελληνική στρατηγική – θα της δίνει εικόνα και υλική υπόσταση.

Εάν στη Θεσσαλονίκη συνεχίσουν να εγκαθίστανται μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις, εάν συνεχιστεί η πορεία ανάδειξής της σε κέντρο καινοτομίας και ο μετασχηματισμός της σε smart city, με ολοκληρωμένες τις μεγάλες υποδομές και τις σημαντικές αναπλάσεις του δημοσίου χώρου τότε η πόλη θα έχει καταφέρει να κατακτήσει αυτόν τον ηγετικό ρόλο στη Βαλκανική. Ήδη τις δίνονται κάποιες σημαντικές ψήφοι εμπιστοσύνης – ο τουρισμός ανακάμπτει, η κρουαζιέρα εμφανίζει ανοδικές τάσεις και πολλά γκρουπ τουριστών κάνουν εμφανή την παρουσία τους στο κέντρο της πόλης. Χτίζονται συνεχώς ξενοδοχεία υψηλών προδιαγραφών ενώ το ενδιαφέρον στο real estate είναι αμείωτο.

Στο μέτωπο των αναπλάσεων, για πρώτη ίσως φορά μετά από χρόνια υπάρχουν στο τραπέζι ώριμα σχέδια, μελέτες και εξασφαλισμένες χρηματοδοτήσεις. Σκεφτείτε την εικόνα της πόλης με ολοκληρωμένο δυτικά το Μουσείο Ολοκαυτώματος, με νέες πλατείες Διοικητηρίου και Ελευθερίας, με έναν ανανεωμένο άξονα Αριστοτέλους και με το ντεκ επέκτασης της παλιάς Παραλίας. Οι αναβαθμισμένες αγορές Μοδιάνο και Καπάνι δεν θα έχουν τίποτε να ζηλέψουν από τις ανοιχτές αγορές της Ευρώπης και η ανάπλαση της ΔΕΘ θα δώσει τεράστια ανάσα αλλάζοντας όλο το κέντρο. Μετρό, αστικές συγκοινωνίες και ποδηλατόδρομοι θα συμβάλλουν στην λύση του κυκλοφοριακού ενώ το νέο γήπεδο της Τούμπας και οι παρεμβάσεις στη γύρω περιοχή θα αναβαθμίσουν συνολικά το αστικό περιβάλλον. Το ίδιο και οι νέοι «Στάβλοι Παπάφη» - ένα κτηριακό συγκρότημα υψηλών προδιαγραφών στο κέντρο του αστικού ιστού.  Παράλληλα η συντήρηση και οι παρεμβάσεις στις γειτονιές εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των δικτύων και συμβάλλουν στη διατήρηση της συνοχής της πόλης, ενώ οι προσπάθειες ανάταξης και ανάκτησης της χαμένης εμπορικότητας των δρόμων θα συμβάλλουν στη διατήρηση της επιχειρηματικότητας μικρού και μεσαίου επιπέδου με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την κοινωνική διαστρωμάτωση και τα εισοδήματα.

Η Θεσσαλονίκη μπορεί – αυτό δεν το αμφισβητεί κανείς. Ανατάσσεται στο εσωτερικό της – διαδικασία επίμονη και απαιτητική, επενδύει, καλύπτει το χαμένο έδαφος στις υποδομές. Το κεντρικό κράτος οφείλει να αναγνωρίσει αυτή τη δυναμική, να μην την υποσκάψει και ακολούθως να σχεδιάσει για την Ελλάδα έναν νέο δυναμικό και εξωστρεφή ρόλο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η Θεσσαλονίκη μπορεί να παίξει τον ρόλο του «κέντρου» αυτής της προσπάθειας – προετοιμάζεται. Μια τέτοια εξέλιξη θα είναι μάλιστα ευεργετική για την ολόκληρη τη χώρα. Ένας δεύτερος αστικός πόλος ανάπτυξης μπορεί να δώσει ιδιαίτερη δυναμική στο ΑΕΠ και στη δομή της οικονομίας.

Η προσπάθεια έχει ξεκινήσει, είναι σε εξέλιξη - όσοι βλέπουν τη μεγάλη εικόνα δίνουν ήδη αυτή τη μάχη.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στη Voria.gr ΕΔΩ

Τετάρτη 26 Δεκεμβρίου 2012

Η γεωπολιτική δίνει τη θέση της στη γεωοικονομία


Του Θεοδωρου Κουλουμπη*

Με γεωπολιτικά κριτήρια παγκόσμιας τάξης/αταξίας, ο 19ος αιώνας μπορεί να χαρακτηριστεί σχετικά ειρηνικός και ο 20ός απόλυτα συγκρουσιακός. Το ερώτημα, καθώς μπαίνουμε στη δεύτερη δεκαετία του 21ου αιώνα, είναι πώς οι ιστορικοί του μέλλοντος τελικά θα τον βαφτίσουν;

Μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους οι νικήτριες δυνάμεις συμφώνησαν, στο Κογκρέσο της Βιέννης (1814-15), να υιοθετήσουν μια άτυπη, αλλά ουσιαστική, συνεργασία των μεγάλων δυνάμεων που αποκλήθηκε «Ευρωπαϊκή Συμφωνία». Αναγνώρισαν ότι μελλοντικές συγκρούσεις μεταξύ των ισχυρών (Βρετανία, Γαλλία, Αυστρία, Ρωσία και Πρωσία) μόνο σε συλλογική ζημιά θα μπορούσαν να καταλήξουν. Ετσι δεσμεύτηκαν να ρυθμίζουν από κοινού (σε πολυμερείς διασκέψεις) περιφερειακές διενέξεις που από καιρού εις καιρόν θα ξεπηδούσαν στην περίμετρο του «ευρωκεντρικού» διεθνούς συστήματος. Βασικός κανόνας για τη διαιώνιση της ειρήνης θα ήταν ότι οι «μεγάλοι» δεν θα επιχειρούσαν να διεκδικήσουν την παγκόσμια ηγεμονία και θα αναγνώριζαν ίσα δικαιώματα στα υπόλοιπα μέλη του συλλόγου των ισχυρών.

Ο κανόνας της συλλογικής διαβούλευσης παραβιάστηκε απόλυτα στον 20ό αιώνα. Τα κυριότερα αίτια της ιστορικής αυτής παράβασης ήταν ο άκρατος ανταγωνισμός ανάμεσα σε αποικιοκρατικές και ποιοτικά ελλειμματικές ηγεσίες, καθώς και η σταδιακή ανάπτυξη επεκτατικών και πολωτικών ιδεολογιών που στόχο είχαν την επαναστατική αναδιάρθρωση του διεθνούς συστήματος. Το κόστος για την ανθρωπότητα αποδείχθηκε τρομακτικό: δύο φονικοί παγκόσμιοι πόλεμοι (με πάνω από 100 εκατομμύρια νεκρούς) που ακολουθήθηκαν από τα 45 χρόνια Ψυχρού Πολέμου. Ο τελευταίος δεν εξελίχθηκε σε έναν τρίτο (ίσως και τελευταίο) παγκόσμιο πόλεμο, «χάρη» στη μακάβρια εξίσωση της ισορροπίας του πυρηνικού τρόμου. Αλλά ο κανόνας της συλλογικής ευθύνης για τη σταθερότητα του διεθνούς συστήματος παρέμεινε ανενεργός σε ένα διπολικό κόσμο όπου η μία πλευρά προσπαθούσε να «θάψει» την άλλη.

Μετά τον αυτοχειριασμό του σοβιετικού συστήματος και τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αρκετοί αναλυτές μίλησαν για την επανίδρυση μιας «νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων». Μάλιστα, ένας υπεραισιόδοξος Αμερικανός στοχαστής, ο Φράνσις Φουκουγιάμα, δημοσίευσε βιβλίο με τον προκλητικό τίτλο «Το τέλος της Ιστορίας», στο οποίο διακήρυσσε ότι η ειρήνη θα παγιωνόταν σε ένα κόσμο βιώσιμης δημοκρατίας και ελεύθερης αγοράς. Η Ρωσία πέρασε σε μεταβατική περίοδο εσωστρέφειας και προσαρμογής στο άναρχο καπιταλιστικό μοντέλο. Το κέντρο του γεωπολιτικού βάρους μετακινήθηκε στον Περσικό Κόλπο (εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ) και στα δυτικά Βαλκάνια (πόλεμοι διαδοχής στην πρώην Γιουγκοσλαβία). Και σοβαροί αναλυτές, ιδίως οι νεοσυντηρητικοί της Ουάσιγκτον, έκαναν υπεραισιόδοξες προβλέψεις για τον επερχόμενο «αμερικανικό αιώνα», με τις ΗΠΑ στον ρόλο της «μοναδικής υπερδύναμης».

Η αυγή του 21ου αιώνα σημαδεύτηκε από την τρομοκρατική επίθεση της Αλ Κάιντα στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης. Ο Αμερικανός πρόεδρος Τζορτζ Μπους κήρυξε αμέσως τον πόλεμο στην τρομοκρατία και υιοθέτησε -άκριτα- τα δόγματα του μονομερισμού, του προληπτικού πολέμου και της συμμαχίας των προθύμων. Οι αποφάσεις του, που ενέπλεξαν τη Δύση στους πολυετείς πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, προκάλεσαν σοβαρές τριβές στις σχέσεις των Αμερικανών με παραδοσιακούς συμμάχους, όπως η Γερμανία και η Γαλλία. Σήμερα, με πρόεδρο τον Μπαράκ Ομπάμα, οι Αμερικανοί προσπαθούν να βρουν τον δρόμο απεμπλοκής από τα θέατρα του πολέμου χωρίς να ξαναζήσει η χώρα τους την ταπεινωτική εμπειρία μιας άτακτης υποχώρησης τύπου Βιετνάμ.

Στην αυγή της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα, μπορούμε να προβλέψουμε την «επιστροφή» σε ένα σύστημα «παγκόσμιας συμφωνίας μεγάλων δυνάμεων» που θα εξασφαλίσει μακροχρόνια την ειρήνη ανάμεσα στους ισχυρούς του πλανήτη. Ως άτυπη οντότητα συντονισμού των δράσεων των μεγάλων δυνάμεων, προσφέρεται η Ομάδα των Είκοσι (G-20), καθώς και μια αναζωογονημένη συστάδα διεθνών θεσμών, όπως ο ΟΗΕ, η Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο Διεθνής Οργανισμός Εμπορίου κ.ά. Σε μια κρίσιμη εποχή που η γεωπολιτική δίνει τη θέση της στη γεωοικονομία, θα ήταν κρίμα για την ανθρωπότητα να κατρακυλήσει και πάλι σε βιβλικές αντιπαραθέσεις και θρησκευτικούς πολέμους.

*Ο κ. Θεόδωρος Κουλουμπής είναι ομότιμος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Τετάρτη 7 Σεπτεμβρίου 2011

To ξεχασμένο 2004 και ο καταλληλότερος ( οι Ρώσοι, οι φωτιές, οι απαγωγές, οι αγωγοί και ο ροζ πάνθηρας)


Είναι καιρός τώρα που παρακολουθούμε να ξετυλίγεται ένα πολύπλευρο θεματάκι με στοιχεία από ταινία του Hollywood. Υποκλοπές, Αμερικάνοι, Ρώσοι, αγωγοί, απαγωγές, υποκλοπές, εθνικές καταστροφές και άλλα εντυπωσιακά. Όλα αφορούν τον πρώην πρωθυπουργό κ.Κώστα Καραμανλή.
Είναι από την άλλη πλευρά και οι αναιμικές προσπάθειες του νυν πρωθυπουργού ( για να μην πω ατελέσφορες) σε συνδιασμό με λάθη, παραλείψεις και επιδείνωση του διεθνούς οικονομικού κλίματος και όλα ‘’δένουν’’ στο φαντασιακό του δεξιού ψηφοφόρου. Αλλά το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνον εκεί καθώς ο δεξιός ψηφοφόρος έχει χαρακτηριστικά που έχει ο μέσος Έλληνας της Μεταπολίτευσης. Έχει αρκετές ομοιότητες με τον πασοκτζή της δεκαετίας του 1980. Αγάπη για τον ηγέτη, συνωμοσιολογία, εξωτερικοί παράγοντες που επιβουλεύονται την προσπάθεια της κυβέρνησης...
Για την οικονομία της συζήτησης ας δεχτούμε ότι οι Αμερικανοί δεν ήθελαν τον κ.Κώστα Καραμανλή στην θέση του πρωθυπουργού της Ελλάδας – γεγονός που δεν προκύπτει συνολικά από τις πολιτικές επιλογές της κυβέρνησής του, καθώς και παραγγελίες όπλων έκανε και στήριζε τις αντιπυραυλικές ασπίδες ( μέσω της τότε ΥΠΕΞ )  και στο σχέδιο Αναν δεν πήρε θέση ουσιαστικά ποτέ, παρά την εγχώρια προπαγάνδα (μέσω των εκατομμυρίων ευρώ σε εντυπα και καναλάκια της περιφέρειας του συστήματος Ρουσόπουλου).
Αλλά όλες τις αντιρρήσεις τις προσπερνώ και θέτω απλά ερωτήματα. Ποίος κυβερνούσε και διαπίστωσε ότι υποκλέπτονταν οι συνομιλίες του; Ποιός διπλασίασε το μισθολογικό κόστος του δημοσίου μέσα σε 5,5 χρόνια; Ποιός έμπλεξε σε τόσα σκάνδαλα; Ποιός διπλασίασε το δημόσιο χρέος; Ποιός επέλεξε να κάνει οικονομική απογραφή; Ποιός δεν ήξερε να διαχειριστεί την ολυμπιακή περιουσία; Ποιός διόρισε με προγράμματα stage την μισή κομματική νεολαία; Ποιός είχε την πολιτική ευθύνη για την ολοκληρωτική καταστροφή του 2007; Υπενθυμίζω οτι το 2001 είχαμε περισσότερες εστίες φωτιάς, αλλά δεν είχαμε στρατηγό άνεμο. Για το τέλος της εθνικά υπερήφανης νεοδημοκρατικής διακυβέρνησης αφήνω το έλλειμα 15% του ΑΕΠ.
Τέλοσπάντων, ουκ έστιν αριθμός ζητημάτων της εξαετίας του κ.Κώστα Καραμανλή. Ένα γενικό σχόλιο είναι η λέξη μπάχαλο, αποσάρθρωση, διάλυση, ωχαδερφισμός. Αλλά επειδή στήνεται σκηνικό δικαίωσης του ανθρώπου που κατέστρεψε την χώρα θέλω να υπενθυμίσω τα εξής άβολα για τον νεοκαραμανλικό μύθο. Τον Ιούνιο του 2009 λίγο πρίν τις ευρωεκλογές, ο τότε επίτροπός Χοακίν Αλμούνια προειδοποιούσε για έλλειμα πάνω από 10% του ΑΕΠ. Τον Αύγουστο ο διοικ. Της Τράπεζας της Ελλάδος είπε : « Όγδοος μήνας 8% έλλειμα – δωδέκατος πόσο;» . Επιπλέον μπορούμε να μιλήσουμε έχοντας γνώση της αλληλογραφίας υπουργών του κ.Κώστα Καραμανλή με τον κ.Γίωργο Αλογοσκούφη και τον κ.Πέτρο Δούκα – όπου σε απεγνωμένες εκλήσεις για μέτρα και μεταρυθμίσεις , αυτός , ο τιτάνας της γεωπολιτικής σκακιέρας απαντούσε με το αλήστου μνήμοης « Ασ’ το για αργότερα» όταν φιλοτιμούνταν να απαντήσει.
Αλλά όταν τα αποτελέσματα είναι τραγέλαφος, τότε ΠΑΝΤΑ φταίει ο εξωτερικός παράγοντας. Όταν η διακυβέρνηση είχε διαλυτικά αποτελέσματα βρίσκουμε μια ιστοριούλα με κακούς Αμερικανούς, καλούς Ρώσους και όλα ξεχνιούνται.
Όμως η ευθύνη είναι του νυν πρωθυπουργού που πρώτον είπε ψέμματα προεκλογικά και δεύτερον δέχθηκε να αναλάβει μονόπλευρα όλο το κόστος της μνημονιακής πολιτικής αφήνοντας όλους τους άλλους να φωνασκούν πως θα μηδενίσουν το έλλειμα και θα μειώσουν το χρέος σε 18 μήνες, χωρίς περικοπές...
Αλλά το χειρότερο όλων είναι πως όλα όσα αναφέρω για να φρεσκάρουμε την μνήμη μας, φαντάζουν πολύ μακρινά. Σκεφτείτε δε, πως κάποτε, αυτήν εδώ τη χώρα την κυβέρνησε ο κ. Κώστα Σημίτης... Αιώνες από τότε – δυστυχώς.


Υ.Γ Μιλάμε για τον πρωθυπουργό της Ελλάδας που μετά την ήττα του αγνοείται, κρύβεται, κάνει διακοπές από τέλη Απρίλη... Αλλά αυτό δεν έκανε και όταν κυβερνούσε. Αφήστε τα για αργότερα παίδες...

Δευτέρα 20 Ιουνίου 2011

Επαναδιαπραγμάτευση και εξελίξεις ( άρθρο μου για την Θεσσαλονίκη της 20/06/2011)


Οι εξελίξεις που έλαβαν χώρα τις τελευταίες μέρες ήταν πυκνές. Διέλυσαν κάθε οπτική του πολιτικού χρόνου. Έφεραν τους πάντες προ απροόπτου και προ μεγάλων διλλημάτων. Βρεθήκαμε για κάποιες ώρες χωρίς κυβέρνηση να συζητάμε απο τηλεοράσεως ποιός ήταν καταληλότερος να κυβερνήσει. Μια πρώτη και σημαντικά ουσιαστική ανάγνωση θα έκανε λόγο για παρωδία. Παρωδία της οποίας οι ευθύνες επιμερίζονται σε όσους με τον έναν ή άλλον τρόπο συμμετείχαν σε αυτήν. Η κατάληξη όλου αυτού ήταν ο ανασχηματισμός. Ανασχηματισμός που φέρνει την πρώτη γραμμή του ΠΑ.ΣΟ.Κ σε υπουργικούς θώκους, τους τεχνοκράτες έξω από αυτήν και τον κόσμο να παραμένει αγανακτισμένος .
Η φύση του ανασχηματισμού φανερώνει μάλλον και μια εκτίμηση των κυβερνώντων. Το πρόβλημα της χώρας εκτός από οικονομικό και λογιστικό είναι και πολιτικό. Δηλαδή αν δεν πειστεί ο λαός πολιτικά για την χρησιμότητα και την αναγκαιότητα των αλλαγών και των μνημονίων, δεν πρόκειται να γίνει τίποτε. Όχι πως υπάρχει μια οικονομική λύση έτοιμη στο συρτάρι των ευρωπαίων που θα μας λυτρώσει και απομένει εμείς να την δεχτούμε, αλλά το μοντέλο με τον πρώην ΥΠΟΙΚ να κανει προσθαφαιρέσεις και να ανακοινωνει νέα μέτρα, μόνο πολιτικά βιώσιμο δεν ήταν.
Το στοίχημα που παίζεται αυτή τη στιγμή είναι πανευρωπαικό. Δεν είναι τυχαίο πως με το δημοσιονομικό πρόβλημα της Ελλάδας ασχολούνται οι πάντες. Από τον Ομπάμα μέχρι το σύνολο των πολιτικών ηγετών της Ε.Ε όλοι αναζητούν λύση. Λύση διότι όλοι ξέρουν πως το πρόβλημα της Ελλάδας είναι η αρχή. Εαν δεν στηθεί ανάχωμα στην Αθήνα, τίθεται σε αμφιβολία το νομισματικό και πολιτικό οικοδόμημα της Ε.Ε και εξ’ αντανακλάσεως η οικονομία των Η.Π.Α. Οι δομικές αδυναμίες της ΟΝΕ από την μια, οι οικονομικοί εθνικισμοί των ελίτ της κεντρικής Ευρώπης και η παραίτηση της πολιτικής έναντι των αγορών έχουν καταστήσει την ιδέα της Ευρωπαικής ολοκλήρωσης θολή.
Πίσω στα δικά μας, οποιαδήποτε και αν είναι η εξέλιξη στο εγχώριο πολιτικό σκηνικό, η λύση θα προέλθει από τραπέζια συζητήσεων και αποφάσεων εκτός Ελλάδας. Μάλλον οδηγούμαστε σε κάποιου είδους οριστικής πολιτικής λύσης. Θα μας εγγυηθούν την χρηματοδότηση μέχρι η χώρα να βγει στις αγορές, θα χρηματοδοτήσουν αναπτυξιακά προγράμματα και εμείς θα φέρουμε σε πέρας τις όποιες υποχρεώσεις μας που συμπυκνώνωνται σε μνημόνιο και μεσοπρόθεσμο. Στο σημείο όμως αυτό υπάρχει χώρος για ελλήνική παρέμβαση. Μια κάποιου είδους επαναδιαπραγμάτευση είναι εφικτή. Το θέμα είναι αν θα την διεκδικήσουμε με όρους που προτείνει ο κ. Σαμαράς ή με αυτούς που προτείνει ο κ. Παπανδρέου. Δηλαδή θα εμφανιστούμε αποφασισμένοι για μια επαναδιαπραγμέτευση επικαλούμενοι τα εθνικά μας δίκαια ή θα την επιδιώξουμε στη βάση της εμπιστοσύνης μιας και εφαρμόζουμε τα συμφωνηθέντα; Το μεν πρώτο ακούγεται και είναι άμεσο και ανακουφιστικό το δε δεύτερο επίπονο και οριακά πιο πειστικό από πλευράς αποτελεσματικότητας. Βέβαια όλα αυτά είναι ασκήσεις επί χάρτου μιας και οποιαδήποτε μη ελεγχόμενη εξέλιξη τινάζει στον αέρα τα πάντα και αλλάζει εντελώς τα δεδομένα.
Οποιαδήποτε και αν είναι η εξέλιξη πάντως η ελληνική κοινωνία καλείται να ζήσει με πολύ λιγότερα, σε καθεστώς ανασφάλειας και φτώχειας. Καλούμαστε να αλλάξουμε πολλά σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Άθλος σχεδόν ακατόρθωτος. Ίσως το πρωταρχικό λάθος του πρωθυπουργού, που δεν ζήτησε τριπλασιο χρόνο προσαρμογής στην αρχή των διαπραγματέυσεων. Αν τώρα οι εξελίξεις πάνε καλά για τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς, ο πρωθυπουργός επιδεικνύοντας μιαν απέλπιδα προσπάθεια βολονταρισμού θα προβεί σε κάποιες μεταρρυθμίσεις, ίσως κάνει δημοψήφισμα όπως προανήγγηλε και θα περιμένει τα κάλα μαντάτα από το εξωτερικό. Η αξιωματική αντιπολίτευση δε, πολιτεύται καθαρά με μεταπολιτευτικούς όρους εναλλαγής και για αυτό και προηγείται στις δημοσκοπήσεις

Πέμπτη 30 Σεπτεμβρίου 2010

Ν. Κοτζιάς στη Θεσσαλονίκη

Την 29/9/2010 ο Νίκος Κοτζιάς μίλησε στην αίθουσα του Δ.Σ.Θ υπό την αιγίδα της Ν.Ε ΠΑ.ΣΟ.Κ Θεσσαλονίκης. Αν και αυτό το τελευταίο δεν πολυφάνηκε ( λόγω προσέλευσης) οφείλω να ομολογήσω πως ήταν θετικό. Θα προσπαθήσω να μεταφέρω την τοποθέτηση του Ν. Κοτζιά, μέσα από τα δικά μου αυτιά, όπως εγώ την συγκράτησα και όπως εγώ ιεράρχησα τα βασικότερα.
Αρχικά η κρίση δεν είναι παγκόσμια. Είναι δυτική. Εμείς στη Δύση έχουμε την τάση να βλέπουμε τον κόσμο αλλά και την Ιστορία δυτικοκεντρικά. Μια ματιά στους ρυθμούς ανάπτυξης της Ανατολής αλλά και στα αποθεματικά τους το καταδεικνύει άμεσα. Το 1997 ( κατά την κρίση των χρηματιστηρίων στην Ανατολή) τα αποθεματικά τους συνολικά ανέρχονταν σε 380δις. Σήμερα στην παρούσα κρίση ανέρχονται σε πάνω από 4 τρις. Αυτά τα 4 τρις είναι αυτά που λείπουν από την Δύση σήμερα. Πρόκειται για αποκατάσταση  της Ιστορίας καθώς επί αιώνες (επειδή η Ανατολή έχασε την βιομηχανική επανάσταση αν και η Κίνα προηγούνταν ημών) η Δύση συσσώρευε έναντι των υπολοίπων.
Η Κίνα μπροστά στην δυτική λοιπόν κρίση, είχε δύο επιλογές. Να μικρύνει την οικονομία της, μιας και οι δυτικοί αγοραστές των προϊόντων της έμπαιναν σε φάση λιτότητας ή να ενισχύσει την εσωτερική αγορά. Επέλεξε το δεύτερο, με μεγάλες δημόσιες επενδύσεις και με άνοδο της αγοραστικής δύναμης των Κινέζων. Επέτρεψε την δημιουργία συνδικάτων ( παρακίνησε την δημιουργία) ώστε να έρθει και να ικανοποιήσει τα αιτήματά τους.
Στα της διαπραγμάτευσης της Ελληνικής πλευράς με τους δανειστές της τώρα. Εγκληματική άγνοια και ανικανότητα των φυσικών προσώπων που ανέλαβαν τις διαπραγματεύσεις, καθώς και πολιτική ευθύνη της κυβέρνησης που από βήματος Βουλής παραδόθηκε και παραιτήθηκε των διαπραγματευτικών χαρτιών της – επιλέγοντας να πάει στο τραπέζι ως πρόβατο επί σφαγή. Επίσης ανικανότητα ανάλυσης του ευρωπαϊκού συσχετισμού δυνάμεων και κατανόησης ορισμένων κεφαλαιωδών αλλαγών κυρίως σε ό,τι αφορά τους Γερμανούς και τους στόχους τους. Η Γερμανία του 2010 δεν είναι η Γερμανία του 1980 ούτε του 1990, που επιθυμούσε πολιτική ενοποίηση, ομοσπονδιακή Ε.Ε όπως εμείς. Η Γερμανία σήμερα έχει κάνει στροφή στον οικονομικό εθνικισμό, αντιλαμβάνεται τα συμφέροντά της στην Ανατολή, έχει αυξήσει τις εξαγωγές της προς τα εκεί ( αφού ο ευρ. Νότος έχει στραγγίξει) και γενικά νιώθει μάλλον άβολα στο ευρωπαϊκό κοστούμι.
Στα της Ελλάδας. Η κρίση δεν είναι κρίση αμιγώς δημοσιονομική. Δεν λύνεται με λογιστικούς μόνο όρους. Είναι βαθύτερη. Είναι συνολική και αφορά το οικονομικό  μοντέλο της χώρας. Ο κίνδυνος είναι να μετατραπεί σε κρίση της Δημοκρατίας καθώς μάλλον έχει μετατραπεί ήδη σε κρίση πολιτική, κοινωνική και ηθική. Όταν μαυρίζει η ψυχή του λαού/ πολίτη, κάμπτονται  οι αντοχές του από την καθημερινή προσπάθεια και κουράζεται. Δεν μπορεί να μετέχει στα κοινά. Παραιτείται. Δεν ελπίζει – δεν προσμονά. Για αυτό χρειάζεται μία αφήγηση – όπως τα παραμύθια των παιδικών μας χρόνων. Σε παρακινούν , θέλεις να μάθεις το τέλος. Θέλεις το τέλος να είναι καλό. Προσμένεις. Ελπίζεις.
Τραγική η έλλειψη των ελίτ στην ελληνική κοινωνία. Όχι μόνο πολιτικών ελίτ, αλλά και επιχειρηματικών, δημοσιογραφικών, κοινωνικών. Οι διανοούμενοι αντί της τοποθέτησης προτιμούν κάποιο ευρωπαϊκό πρόγραμμα για βιοποριστικούς λόγους. Το σύστημα εξουσίας στην Ελλάδα διαρθρώνεται κάπως έτσι. Το Δημόσιο προσφέρει εγγυήσεις στις τράπεζες. Οι τράπεζες αντί να χρηματοδοτήσουν την πραγματική οικονομία ή να δανειοδοτήσουν τις επιχειρήσεις, χρηματοδοτούν τα εκδοτικά συγκροτήματα, πολλές φορές κόντρα σε κάθε ορθολογική προοπτική. Τα εκδοτικά συγκροτήματα με τους δημοσιογράφους- πιστόλια αναλαμβάνουν την προάσπιση των συμφερόντων των τραπεζιτών ( ούτε καν των τραπεζών αλλά των τραπεζιτών). Παράδειγμα υποκρισίας. Βγαίνουν στις τηλεπαράθυρα δημοσιογράφοι, κουνάν το χέρι στο Δημόσιο για την διαχείριση, τις σπατάλες, τα ελλείμματα και τον ανορθολογισμό. Ποιοι; Αυτοί οι οποίοι τα του οίκου τους τα έχουν κάνει θάλασσα. Χρωστάνε στους πάντες και είναι χρεωμένοι ως εκεί που δεν πάει. Κουνάνε το χέρι στο Δημόσιο, και το Δημόσιο έμμεσα τους αναχρηματοδοτεί μέσω του συστήματος ανωτέρω.
Προτάσεις. Υπάρχουν 10 τρόποι ανάπτυξης καταγεγραμμένοι στην βιβλιογραφία. Ο τρίτος χειρότερος είναι η μείωση μισθών και κοινωνικών δαπανών προς αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Πολλοί πιστεύουν πως οι κοινωνικές δαπάνες είναι ένα δαπανηρό και άχρηστο τμήμα του οικονομικού σχεδιασμού ή πως οι κοινωνικές δαπάνες λαμβάνουν χώρα αφού έχουμε περίσσευμα από τις όποιες άλλες ανάγκες. Λάθος. Οι κοινωνικές δαπάνες είναι κατεξοχήν παραγωγικές. Είναι αναγκαίες. Η παιδεία, η υγεία, η ασφάλιση είναι τομείς που προσθέτουν. Προσθέτουν πέρα από λογιστικές αντιλήψεις στην ποιότητα ζωής. Ένα καλό επίπεδο ζωής είναι βασικός συντελεστής της παραγωγικότητας της εργασίας.
Επιμέρους προτάσεις. Για παράδειγμα στην περιοχή των Ιωαννίνων ( τώρα με την μεταρρύθμιση του Καλλικράτη ανάλογα σε όλες τις περιφέρειες της χώρας) όπου υπάρχει μία αρκετά καλή κλινική ( νοσοκομείο;) ορθοπεδικής ιατρικής θα μπορούσε να ακολουθηθεί ένα σχέδιο ανάπτυξης, βασισμένο σε αυτή. Πιο μεγάλο αεροδρόμιο , διασύνδεση με Βαλκάνια και γιατί όχι με βόρεια Αφρική- ανατολική Μεσόγειο και παράλληλη βιομηχανία-βιοτεχνία ιατρικού εξοπλισμού προσανατολισμένου στα ορθοπεδικά εξαρτήματα – εργαλεία. Αυτό παράλληλα με τις κλασσικές παραγωγικές δομές κτηνοτροφίας, γεωργίας και τουρισμού. Δηλαδή με λίγα λόγια εντοπισμός των τοπικών πλεονεκτημάτων και σχεδιασμένη επένδυση σε αυτά, ώστε οι περιφέρειες να αποκτήσουν ειδίκευση στον παγκόσμιο επιμερισμό εργασίας. Το έχουμε ξανακάνει στα τέλη της δεκαετίας του 1950 περίπου, όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έφερε από το εξωτερικό τον Ανδρέα Παπανδρέου στο Κέντρο Οικονομικών Ερευνών μετέπειτα ΚΕΠΕ. Οι ετήσιοι ρυθμοί ανάπτυξης ήταν δεύτεροι παγκοσμίως πίσω από την Ιαπωνία Εξάλλου δεν είμαστε σαν χώρα το τεράστιο σούπερ μάρκετ που μπορούμε να τα κάνουμε όλα ( αλλά δεν είμαστε και τόσο άχρηστοι για να μην παράγουμε τίποτα) – γεγονός που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη και στα θέματα εξωτερικής πολιτικής.
Στα της εξωτερικής πολιτικής τώρα. Μάλλον ανυπαρξία σχεδίου. Τρεις είναι οι διακριτές επιλογές. Αποχωρούμε από Ε.Ε και δυτικές δομές και παλεύουμε μόνοι μας ή μένουμε όπως είμαστε μαζεμένοι στην γωνία μας, εντός αλλά ήσυχοι ή αποφασίζουμε να αναλάβουμε ενεργό ρόλο τουλάχιστον στην περιοχή μας, τουλάχιστον για τα συμφέροντά μας. Έχουμε ρόλο να παίξουμε, τόσο τοπικά όσο και περιφερειακά. Αναδυόμενες δυνάμεις της Ανατολής ( Κίνα, Ινδία) αλλά και ήδη ανεπτυγμένες έχουν κάποια στοιχεία κοινά με εμάς. Έχουν και αυτές οι χώρες πολιτισμό από αρχαιοτάτων χρόνων. Πολιτισμό που τον έχουν εμπεδώσει και τον ζουν καθημερινά. Μας σέβονται για τον ίδιο λόγο. Δεν ήμαστε αποικιοκρατική δύναμη, μετά τον Μ. Αλέξανδρο δεν πολεμήσαμε ποτέ προς τα εκεί εναντίων τους, έχουμε αρχαίο πολιτισμό για γενικά καλές σχέσεις. Μπορούμε δηλαδή να παίξουμε τον ρόλο του δίαυλου επικοινωνίας Δύσης- Ανατολής με πολλαπλά οφέλη για εμάς, τόσο οικονομικά όσο και διαπραγματευτικά για τα δικά μας ανοιχτά εθνικά θέματα. Σε τοπικό επίπεδο να αναλάβουμε διαμεσολαβήσεις, διευθετήσεις και διαιτησίες για ζητήματα όπως το Παλαιστινιακό – το έχουμε κάνει κατά το παρελθόν. Να γίνουμε δηλαδή μια χώρα χρήσιμη. Ειδάλλως θα μετατραπούμε σε χώρα απροσάρμοστη που έχει προβλήματα με όλους σχεδόν όσους συνορεύει. Αλβανία, Σκόπια, Τουρκία.
Αλλά σε κάθε περίπτωση χρειάζεται σχέδιο. Για παράδειγμα ενώ είμαστε από τους λίγους που δεν έχουμε αναγνωρίσει το νέο καθεστώς του Κοσσόβου σε συμπαράσταση των Σέρβων, οι τελευταίοι μπαίνοντας στον προθάλαμο των ευρωπαϊκών επενδυτικών προγραμμάτων έχουν δώσει όλα τα μεγάλα έργα τους σε τούρκικες κατασκευαστικές αν και η Τουρκία αναγνώρισε πρώτη το νέο καθεστώς. Ακόμα ένα παράδειγμα. Όταν ξέσπασαν στην Κίνα πριν 1,5 περίπου χρόνο αναταραχές ανάμεσα στην κρατική διοίκηση και σε ένα τουρκογενές μουσουλμανικό φύλο ( μου διαφεύγει η ονομασία του) ο Ερντογάν διεθνοποίησε το θέμα και με δηλώσεις του προσπάθησε να τους θέσει υπό την σκέπη του. Την άλλη μέρα ο υπουργός εξωτερικών της Ελλάδας θα έπρεπε να υπογράφει μνημόνιο συνεργασίας με τον Κινέζο ομόλογό του και σε κοινές δηλώσεις  να καταδικάζουν την ανάμειξη της Τουρκίας σε εσωτερικά ζητήματα ξένου κράτους.

Σταματώ εδώ μια πρώτη μεταφορά της τοποθέτησης του Ν. Κοτζιά. Τα μετέφερα υποκειμενικά, αδικώντας σίγουρα τον ομιλητή.  Παρόλα έκρινα πως είναι σκόπιμη μια παρουσίαση της εισήγησής του. Αναμένω συμπληρωματικές σημειώσεις ως σχόλιο από όποιον βρίσκονταν στο χώρο και θεωρεί πως ξέχασα κάτι σημαντικό ή πως υπέπεσα σε λάθος.

Τέλος για να αυτοδιαφημιστώ δείτε και αυτό : Μεγάλη εικόνα

Τρίτη 31 Αυγούστου 2010

Μεγάλη εικόνα

China hangzhou bay bridge
Ο δημόσιος λόγος τον τελευταίο καιρό είναι αποσπασματικός. Αντανακλά τον κατακερματισμό της κοινωνίας και βασίζεται στη συντεχνιακή οργάνωση των συμφερόντων. Το μνημόνιο της ελληνικής κυβέρνησης με την τρόικα είναι πλέον ο άξονας όλων των συζητήσεων, των αναλύσεων και των αντιπαραθέσεων. Αντιμετωπίζεται από τους Έλληνες σαν να είναι το δάσος και όχι το δέντρο. Απουσιάζει μία μεγάλη αφήγηση, μια εξήγηση, ένα σχέδιο. Όλα περιστρέφονται γύρω από την μετάφραση του κειμένου, την απόδοσή του στα ελληνικά, την ερμηνεία των διατάξεων, την εφαρμογή τους από τους υπουργούς και άλλα τέτοια θλιβερά και μίζερα.
Την ίδια στιγμή παγκόσμιες ανακατατάξεις λαμβάνουν χώρα. Το εργοστάσιο του κόσμου, η Κίνα των θηριωδών ρυθμών ανάπτυξης αντιμετωπίζει τις πρώτες δειλές απεργίες των εργαζομένων της, τη στιγμή που φαίνεται έτοιμη να εισβάλει στη Δύση οικονομικά και παραγωγικά. Η Δύση αναδιπλώνεται αντιλαμβανόμενη πως δεν γίνεται να κυριαρχήσει με όρους νεοσυντηριτικούς, βασιζόμενη στην ωμή στρατιωτική ισχύ. Χώρες αναπτυσσόμενες διεκδικούν νέους ρόλους, περιφερειακούς, παγκόσμιους, εκμεταλλευόμενες τα όποια προτερήματά τους. Η Δύση γερνάει, η Ανατολή γεννάει, ο πληθυσμός αυξάνεται και το περιβάλλον επιβαρύνεται.
Ίσως βρισκόμαστε μπροστά στην ανάδυση ενός πολυπολικού κόσμου, με χαρακτηριστικά που διαφέρουν από αυτά που ζήσαμε εδώ και τρεις γενιές. Πως σχετίζονται αυτά με την Ελλάδα και το μνημόνιο που υπεγράφη; Παίζουν κάποιο ρόλο στην καθημερινότητά μας; Εκ πρώτης όψεως όχι. Εάν θέλουμε να παραμείνουμε απαθείς, άβουλοι, επικυριαρχούμενοι δεν πρέπει να μας απασχολούν. Εάν όμως δεν βλέπουμε το μέλλον μας ως τελευταίοι τροχοί της αμάξης, ως κράτος παρίας της Δύσης, ως μονίμως πένητες, οφείλουμε να εξετάσουμε όλα τα παραπάνω. Η γεωγραφική θέση μας, επιτρέπει την ανάληψη πρωτοβουλιών. Το κάναμε στο παρελθόν- μπορούμε και τώρα. Η καταστατική μας θέση στη Δύση δεν κινδυνεύει εάν αδράξουμε τις ευκαιρίες. Αντιθέτως ενισχύεται. Πέραν της ευρωπαϊκής ταυτότητας έχουμε την βαλκανική, την μεσογειακή. Είμαστε κληρονόμοι του αρχαίου κλασσικού πολιτισμού, που μπορεί στα πλαίσια της προτεσταντικής ηθικής να μην σημαίνει τίποτα, όμως εκτιμάται περισσότερο από δυνάμεις με ανάλογο παρελθόν.
Αν καταφέρουμε να δούμε την μεγάλη εικόνα, θα διαπιστώσουμε πως δεν έχουμε ξοφλήσει. Μπορούμε με προϋποθέσεις. Βασική προϋπόθεση να μην μονοδρομούμε την σκέψη μας. Το ίδιο και η κυβέρνηση. Οφείλει στους Έλληνες να επεξεργαστεί και να παρουσιάσει ένα διαφορετικό σχέδιο. Να δώσει ένα στίγμα, να δείξει ότι μπορεί, ότι γνωρίζει, ότι έχει παγκόσμιο βλέμμα, ότι βλέπει την μεγάλη εικόνα.
Η φτώχεια, όσο και αν επενδυθεί με ηθικολογικές προσεγγίσεις, δεν θα επιφέρει τον εξαγνισμό των παλιών ανομημάτων, ούτε αποτελεί σχέδιο για τον τόπο. Ενισχύει την απαξίωση, την απογοήτευση, την αποσάθρωση. Αντίθετα μια προσέγγιση στοιχειωδώς οραματική θα έδινε μία διέξοδο. Θα συνέδεε την τοπική δυσπραγία με τις παγκόσμιες εξελίξεις, θα κινητοποιούσε μερίδα του κόσμου, θα επανενεργοποιούσε τις δημιουργικές δυνάμεις της χώρας. Θα δημιουργούσε την αίσθηση πως μπορούμε, θέλουμε και γνωρίζουμε. Θα είχε σύμμαχο τον κόσμο της εργασίας.
Τα χρονικά αλλά κυρίως τα κοινωνικά περιθώρια έχουν στενέψει. Το φθινόπωρο αναμένονται εξελίξεις. Προς ποια κατεύθυνση παραμένει ζητούμενο. Ας ελπίσουμε πως όλοι θα σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Διαφορετικά θα μιλάμε για τέλος εποχής, με ανυπολόγιστο κόστος και ανοιχτά πολλά ενδεχόμενα.