Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Θεσσαλονίκη. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Θεσσαλονίκη. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 11 Ιουλίου 2026

Πότε αλλάζει μια πόλη; άρθρο στη VORIA στις 11/07/2026



Το σύνθημα «η πόλη αλλάζει» έχει φθαρεί από τη χρήση. Η Θεσσαλονίκη αλλάζει. Η Αθήνα αλλάζει. Ο Πειραιάς αλλάζει. Το Ηράκλειο αλλάζει. Κάθε δήμαρχος, κάθε υποψήφιος δήμαρχος, κάθε διοίκηση που θέλει να εμφανιστεί κινητική, αποτελεσματική και αισιόδοξη, καταφεύγει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο σε αυτήν τη φράση. Λογικό. Είναι σύντομη, εύκολη, θετική, χωράει σε αφίσα, βίντεο, σε προεκλογικό φυλλάδιο και σε ανάρτηση στα social media. Το ενδιαφέρον όμως δεν βρίσκεται στο ίδιο το σύνθημα αλλά σε αυτό που υποδηλώνει. Για να το χρησιμοποιούν όλοι, ανεξαρτήτως πολιτικού χρώματος και θητείας, σημαίνει ότι όλοι αντιλαμβάνονται πως υπάρχει ένα πάνδημο αίτημα αλλαγής. Και όταν λέμε αλλαγή, σχεδόν πάντα εννοούμε βελτίωση. Κανείς δεν ζητά να αλλάξει η πόλη του προς το χειρότερο. Ζητά να γίνει πιο λειτουργική, πιο όμορφη, πιο ασφαλής, πιο δίκαιη, πιο ανθεκτική, πιο φιλόδοξη. Άρα πίσω από το πολυφορεμένο σύνθημα υπάρχει κάτι πραγματική κοινωνική ανάγκη.

Αν όμως απογυμνώσουμε τη φράση από το προεκλογικό ή αυτοδιοικητικό της περιτύλιγμα, πρέπει να απαντήσουμε στο δύσκολο ερώτημα. Πότε αλλάζει πράγματι μια πόλη; Με ποιον τρόπο; Με ποια έργα; Με ποιες ιεραρχήσεις; Και κυρίως, με ποιους πόρους; Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Η Ελλάδα πέρασε μια δεκαπενταετία μεγάλης οικονομικής καθίζησης, δημοσιονομικής ασφυξίας και επενδυτικής αδράνειας. Η χρεοκοπία άφησε πίσω της ένα τεράστιο κενό στις επενδύσεις στις υποδομές, στη συντήρηση, στα δίκτυα, στα δημόσια κτίρια, στην ιδιωτική οικονομία, στα εισοδήματα, στην αυτοπεποίθηση. Οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση για την αλλαγή μιας πόλης πρέπει να ξεκινά από αυτήν την παραδοχή. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να κάνουμε τα πάντα. Άρα οφείλουμε να ιεραρχήσουμε. Η πολιτική αρχίζει ακριβώς εκεί όπου πρέπει να επιλέξεις. Αν τα κάνεις όλα ίδια, τελικά δεν επιλέγεις τίποτα.

Ας πάρουμε το παράδειγμα της Θεσσαλονίκης.

Μια πόλη δεν αλλάζει με αναπλάσεις πεζοδρομίων και μικρών πάρκων. Μπορεί να βελτιώνεται, μπορεί να γίνεται πιο αξιοβίωτη, πιο φιλική, λιγότερο ενοχλητική στην καθημερινότητα του κατοίκου. Και αυτό δεν είναι λίγο. Για τον ηλικιωμένο που σκοντάφτει στο σπασμένο πεζοδρόμιο, το πεζοδρόμιο δεν είναι μικρό έργο. Για τον γονιό που θέλει μια καθαρή παιδική χαρά, η παιδική χαρά δεν είναι λεπτομέρεια. Για τον επαγγελματία που βλέπει τον δρόμο έξω από το κατάστημά του παρατημένο, η στοιχειώδης φροντίδα του δημόσιου χώρου έχει αξία. Όμως άλλο η βελτίωση της καθημερινότητας και άλλο η αλλαγή κατηγορίας μιας πόλης. Με τα πεζοδρόμια η πόλη γίνεται πιο αξιοβίωτη. Με τα παγκάκια γίνεται πιο φιλική. Με τις ασφαλτοστρώσεις λιγότερο εκνευριστική. Αλλά δεν αλλάζει ιστορική τροχιά. Η πόλη αλλάζει όταν παίρνει μεγάλες αποφάσεις για τον χώρο της. Όταν δεν αναπλάθει απλώς τετραγωνικά μέτρα, αλλά αναδιατάσσει χρήσεις, λειτουργίες και δυνατότητες. Η Θεσσαλονίκη θα αλλάξει περισσότερο από μια μεγάλη πράσινη ανάπλαση στη ΔΕΘ ή από ακόμη μερικές σημειακές παρεμβάσεις στο κέντρο; Θα αλλάξει περισσότερο από ένα δίκτυο μητροπολιτικών πάρκων στα πρώην στρατόπεδα ή από μικρές πλατείες χωρίς συνοχή; Θα αλλάξει περισσότερο από ένα ενιαίο παραλιακό μέτωπο από το Αγγελοχώρι έως το Καλοχώρι ή από αποσπασματικές παρεμβάσεις που κάθε δήμος τις βλέπει μέχρι τα διοικητικά του όρια; Χρήσιμα τα μικρά, καθοριστικά όμως τα μεγάλα. Και επειδή οι πόροι δεν είναι άπειροι, αυτή η διάκριση δεν είναι θεωρητική αλλά απολύτως πρακτική. Το δίλλημα δεν είναι μικρά έργα έναντι μεγάλων –και οι δύο κλίμακες χρειάζονται. Πρέπει όμως να καταλαβαίνουμε τι πετυχαίνουμε με τις δύο αυτές επιλογές. Φτιάχνεις 2-3 πεζοδρόμια; Μπράβο σου. Η πόλη βελτιώνεται –δεν αλλάζει. Να είμαστε ακριβολόγοι.

Βέβαια εδώ πρέπει να πούμε παρενθετικά και μια ακόμη αλήθεια. Οι δήμαρχοι δεν έχουν τις περισσότερες φορές ούτε τα χρήματα ούτε τη διοικητική μηχανή, ούτε το πολιτικό κεφάλαιο ούτε και την αρμοδιότητα να προχωρήσουν στις μεγάλες αλλαγές. Αυτό μάλλον περισσότερο κυβερνητική υπόθεση είναι –όμως είναι αναμφίβολα μέρος/ βαθμίδα σημαντική της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και μπορούν να επηρεάσουν. Μπορούν να οριοθετήσουν προτεραιότητες, να τις καταστήσουν αίτημα και να τις διεκδικήσουν.

Η πόλη αλλάζει, δεύτερον, με τη συγκοινωνία. Μια πόλη όπου κάτοικοι και επισκέπτες δεν μπορούν να μετακινηθούν γρήγορα, με ασφάλεια, χαμηλό κόστος και προβλεψιμότητα, δεν μπορεί να θεωρεί τον εαυτό της σύγχρονο. Μπορεί να έχει κάποιες ωραίες πλατείες, νέα κτίρια, ανακαινισμένα μέτωπα, καφέ γεμάτα κόσμο και τουριστική κίνηση. Αν όμως για να πας από τη μία πλευρά της πόλης στην άλλη χρειάζεσαι καθημερινά υπομονή μοναχού του Αγίου Όρους, τότε κάτι θεμελιώδες δεν λειτουργεί. Και όταν λέμε «να πας, να μετακινηθείς, να φτάσεις» εννοούμε να πας παντού –και στο αεροδρόμιο και στα σημεία ενδιαφέροντος και στις οικιστικές ζώνες και γιατί όχι και λίγο παραέξω. Άρα, η Θεσσαλονίκη χρειάζεται συγκοινωνιακό χάρτη μητροπολιτικής λογικής. Μετρό, επεκτάσεις, δυτική Θεσσαλονίκη, Καλαμαριά, προαστιακός, λεωφορεία, ενιαίο εισιτήριο, τηλεματική, αξιοπιστία. Όχι μελέτες και παρουσιάσεις σε ημερίδες, αλλά καθημερινή εμπειρία. Να ξέρεις πότε φεύγεις, πότε φτάνεις, πόσο πληρώνεις και ότι δεν θα χάσεις τη μισή σου ημέρα επειδή η πόλη δεν κατάφερε να οργανώσει μια βασική της λειτουργία. Η μετακίνηση δεν είναι δευτερεύον θέμα αλλά σκελετός της πόλης.

Η πόλη αλλάζει, τρίτον, όταν σταματά να βλάπτει τη δημόσια υγεία των κατοίκων της. Ωραία τα νέα κτήρια, ωραία τα δημοτικά κτήρια, ωραίες οι πλατείες, τα συντριβάνια και οι φωτισμοί. Αν όμως ο αέρας που αναπνέουμε είναι προβληματικός, οι προτεραιότητές μας είναι λανθασμένες. Εδώ υπάρχει μια ιδιαιτερότητα. Αυτά που μας βλάπτουν περισσότερο συχνά δεν φαίνονται. Ο κακός αέρας δεν κόβει κορδέλες –κόβει χρόνια ζωής. Η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν φωτογραφίζεται εύκολα. Η θερμική νησίδα δεν χωράει σε μακέτα. Μια πλατεία, ένα σιντριβάνι, ένα ωραίο κτήριο φαίνονται. Παράγουν εικόνα και η εικόνα στην πολιτική μετράει. Μόνο που η πόλη δεν μπορεί να σχεδιάζεται αποκλειστικά με βάση αυτό που φαίνεται. Αν οι καύσωνες γίνονται αφόρητοι, αν το πράσινο παραμένει ελάχιστο, αν ο Θερμαϊκός και το Σέιχ Σου αντιμετωπίζονται σαν θέματα που τα θυμόμαστε όταν φτάνει η κρίση, τότε η πόλη δεν αλλάζει. Απλώς γυαλίζει κάποια σημεία της. Το κόστος της προσβολής της δημόσιας υγείας είναι πολύ μεγαλύτερο από όσο συχνά θέλουμε να παραδεχθούμε. Μετρήσιμο ή μη, είναι υπαρκτό.

Η πόλη αλλάζει, τέταρτον, με υποδομές. Αλλά και εδώ χρειάζεται διάκριση. Υποδομές κοινωνικές και υποδομές παραγωγικές. Η Θεσσαλονίκη χρειάζεται νοσοκομεία, κέντρα υγείας, σχολεία, παιδικούς σταθμούς, δικαστικό μέγαρο, δομές φροντίδας, κοινωνική κατοικία. Όλα αυτά είναι απαραίτητα. Μια πόλη χωρίς κοινωνικές υποδομές γίνεται σκληρή, άνιση και απωθητική για τους ίδιους της τους κατοίκους. Χρειάζεται όμως και παραγωγικές υποδομές. Διότι χωρίς παραγωγή νέου πλούτου, κάποια στιγμή δεν μπορείς να στηρίξεις ούτε τις κοινωνικές ανάγκες. Η εστίαση και ο τουρισμός είναι σημαντικοί κλάδοι, αλλά είναι αμφίβολο αν μπορούν μόνοι τους να σηκώσουν αναπτυξιακά τη Θεσσαλονίκη τα επόμενα χρόνια. Πιθανότατα έχουν ήδη πλησιάσει τα όριά τους. Εδώ ο έκτος προβλήτας του λιμανιού είναι παράδειγμα σχεδόν σχολικό. Αν υπάρχει ένα έργο που μπορεί να αλλάξει την οικονομική κατηγορία της πόλης, είναι αυτό. Όχι μόνο του, βέβαια αλλά μαζί με τη σιδηροδρομική και οδική σύνδεση, τους αποθηκευτικούς χώρους, τα logistics, τις επιχειρήσεις που μπορούν να αναπτυχθούν γύρω του, τη σύνδεση με τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη. Αυτό είναι έργο που αλλάζει τον ρόλο μιας πόλης. Δεν την ομορφαίνει απλώς, της δίνει παραγωγικό βάθος, αναπτυξιακή ώθηση και ιπποδύναμη να ανέβει τον ανήφορο.

Και τέλος, μια πόλη αλλάζει όταν αλλάζει η αντίληψη που έχουν οι ίδιοι οι κάτοικοί της γι’ αυτήν. Η Θεσσαλονίκη για πολλά χρόνια χαμήλωσε τον πήχη της. Πριν τριάντα και σαράντα χρόνια πίστευε ότι μπορούσε να συγκρίνεται με πόλεις της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της Βαλκανικής, της Ανατολικής Μεσογείου. Μετά άρχισε να συγκρίνεται με μικρότερες πόλεις της Μακεδονίας και της Θράκης. Συμπαθείς, χρήσιμες, σημαντικές πόλεις αλλά αυτή η σύγκριση για τη Θεσσαλονίκη ήταν υποβάθμιση φαντασίας. Αν θέλεις να αλλάξεις, πρέπει πρώτα να αποφασίσεις με ποιον συγκρίνεσαι. Με ποιον συνομιλείς. Ποιον ανταγωνίζεσαι. Ποιον θέλεις να φτάσεις και σε τι θέλεις να τον ξεπεράσεις. Μια πόλη που δεν έχει φιλοδοξία, καταλήγει να πανηγυρίζει τα αυτονόητα. Μια πόλη που έχει φιλοδοξία, ιεραρχεί, διεκδικεί, σχεδιάζει και επιμένει. Και μετράς και συγκρίνεις με ιστορικούς κύκλους –όχι με τετραετίες και θητείες, είτε κυβερνητικές είτε αυτοδιοικητικές. 
Άρα, πότε αλλάζει μια πόλη; Όταν πάψει να μπερδεύει τη συντήρηση με τη μεταμόρφωση. Όταν καταλάβει ότι τα μικρά έργα κάνουν τη ζωή καλύτερη, αλλά τα μεγάλα σχέδια αλλάζουν την ιστορία. Όταν οι πόροι κατευθύνονται εκεί όπου παράγουν μέλλον και όχι μόνο πρόσκαιρη ικανοποίηση. Όταν η πολιτική ηγεσία κοιτάζει λίγο πιο μακριά από την επόμενη κορδέλα. Και όταν οι κάτοικοι ξαναπιστέψουν ότι ο τόπος τους δεν είναι καταδικασμένος να ακολουθεί, αλλά μπορεί και να προηγείται.

Όλα αυτά βέβαια έχουν στον πυρήνα τους την Πολιτική. Με το π κεφαλαίο. Πολιτική που θα υπηρετεί προτεραιότητες. Ιεράρχηση αναγκών και δυνατοτήτων. Το τονίζω αυτό διότι στην ανάγκη μας για να παρουσιάσουμε έργο, να αποδείξουμε ότι απορροφούμε πόρους, ότι δουλεύουν τα εργοτάξια και πιάνουμε λογιστικούς στόχους, πολλές φορές ξεχνάμε αυτές τις έννοιες. Τις υποτιμούμε. Και βέβαια πολλές φορές αποδεικνύεται εκ των υστέρων ότι κάναμε λάθος.

Η μεγάλη σχιζοφρένεια της ελληνικής κλίμακας, άρθρο στη VORIA στις 04/07/2026

 


Περπατά κανείς σήμερα στην Εγνατία, στην Τσιμισκή, στη Μητροπόλεως και στους δρόμους γύρω από αυτό που θεωρούσαμε κάποτε ως το αδιαμφισβήτητο εμπορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης. Η εικόνα δεν χρειάζεται ιδιαίτερη παρατηρητικότητα για να γίνει αντιληπτή. Κατεβασμένα ρολά, σκονισμένες βιτρίνες, ενοικιαστήρια που κιτρίνισαν από τον χρόνο, καταστήματα που άδειασαν και παραμένουν άδεια. Δεν είναι δύο και τρία. Το φθινόπωρο του 2025 καταγράφηκαν περίπου 85 κλειστά καταστήματα μόνο στην Εγνατία και άλλα 31 στην Τσιμισκή και στη Μητροπόλεως. Και αυτό στην καρδιά της πόλης, εκεί όπου περνούν καθημερινά χιλιάδες άνθρωποι. 

Κάθε τέτοιο άδειο κατάστημα είχε κάποτε κάτι μέσα. Έναν έμπορο, έναν τεχνίτη, ένα μικρό εργαστήριο, μια μικρή βιοτεχνία, ένα λογιστικό ή δικηγορικό γραφείο, μια οικογενειακή επιχείρηση, έναν ελεύθερο επαγγελματία. Κάποιον που μπορεί να μη δημιουργούσε τη νέα Apple, αλλά δημιουργούσε ένα εισόδημα για τον ίδιο, την οικογένειά του και ίσως δύο ή τρεις ακόμη ανθρώπους. Αυτή ήταν η ελληνική οικονομία για πολλές δεκαετίες. Μικρή, πολυτεμαχισμένη, οικογενειακή, με μεγάλη αυτοαπασχόληση και μια κάπως ιδιόμορφη σχέση με το κράτος, τις τράπεζες, τους φόρους και την επίσημη οικονομία.

Αυτό το οικοσύστημα δεν εξαφανίστηκε. Παραμένει αριθμητικά κυρίαρχο, αλλά συμπιέζεται οικονομικά και χάνει σταδιακά τη δυνατότητα να αναπαράγεται με τους όρους του παρελθόντος. Και αυτό συμβαίνει λόγω πολλών ταυτόχρονων εξελίξεων. Δεν είναι αποτέλεσμα μόνο του ηλεκτρονικού εμπορίου, της πανδημίας, των υψηλών ενοικίων ή της μειωμένης αγοραστικής δύναμης. Είναι και τμήμα ενός πολύ μεγαλύτερου μετασχηματισμού, τον οποίο η χώρα συζητά εδώ και δεκαπέντε χρόνια με δύο εντελώς διαφορετικές γλώσσες.

Τι έλεγαν τα μεγάλα κείμενα πολιτικής;

Από την έναρξη της κρίσης και μετά, ένα σταθερό νήμα διατρέχει σχεδόν όλα τα βασικά κείμενα οικονομικής πολιτικής. Τα Μνημόνια, με τη δική τους γλώσσα περί απελευθέρωσης αγορών και επαγγελμάτων, ανταγωνισμού και άρσης των προστατευτικών φραγμών. Η μελέτη της McKinsey «Η Ελλάδα 10 χρόνια μπροστά». Τα Μεσοπρόθεσμα Προγράμματα. Η Έκθεση Πισσαρίδη. Το Σχέδιο «Ελλάδα 2.0». Διαφορετικά κείμενα, διαφορετικές αφετηρίες, αλλά μια κοινή λίγο-πολύ διάγνωση: η ελληνική οικονομία πάσχει από υπερβολικό κατακερματισμό.

Η McKinsey ήταν αρκετά σαφής. Συνέδεε τη χαμηλή παραγωγικότητα με την απουσία επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας και υποστήριζε ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις έπρεπε να αποκτήσουν μέγεθος μέσω συγκέντρωσης. Στη μεταποίηση, οι επιχειρήσεις με έως εννέα εργαζομένους εμφάνιζαν, σύμφωνα με τα στοιχεία που χρησιμοποιούσε η έκθεση, παραγωγικότητα χαμηλότερη από το 40% εκείνης των επιχειρήσεων με περισσότερους από 250 εργαζομένους. Για το λιανεμπόριο πρότεινε ρητά συνεργασίες, συμπράξεις και περαιτέρω συγκέντρωση, ώστε να γίνουν επενδύσεις στην τεχνολογία, στα logistics και στο ηλεκτρονικό εμπόριο. 

Στην ίδια κατεύθυνση, η Έκθεση Πισσαρίδη υποστήριξε ότι το υψηλό ποσοστό απασχόλησης σε ατομικές και μικρές επιχειρήσεις συνδέεται με τη χαμηλή παραγωγικότητα. Το μικρό μέγεθος, ανέφερε, περιορίζει την αξιοποίηση οικονομιών κλίμακας και τεχνολογιών αιχμής και κρατά μεγάλο τμήμα της επιχειρηματικότητας προσανατολισμένο στην εσωτερική κατανάλωση. 

Τα Μνημόνια δεν έγραφαν βεβαίως σε κάποιο κεφάλαιο ότι «πρέπει να κλείσουν οι μικρές επιχειρήσεις». Δεν ήταν αυτός ο ρητός τους στόχος. Προωθούσαν όμως την απελευθέρωση επαγγελμάτων, την άρση γεωγραφικών και άλλων περιορισμών, την αύξηση του ανταγωνισμού, την τυπικότητα, τη φορολογική συμμόρφωση και τη μείωση των προστατευμένων αγορών. Όλα αυτά περιόριζαν σταδιακά το οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορούσε να επιβιώνει η παραδοσιακή ελληνική μικροκλίμακα. 

Η οικονομική λογική πίσω από αυτή τη διάγνωση είναι κατανοητή. Μια μεγαλύτερη επιχείρηση έχει ευκολότερη πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα, μπορεί να χρηματοδοτήσει επενδύσεις, να αγοράσει τεχνολογία, να οργανώσει εξαγωγικό δίκτυο, να δημιουργήσει διοικητικές ιεραρχίες και να προσλάβει στελέχη με υψηλότερες δεξιότητες. Αντέχει ευκολότερα το κόστος της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης, της πιστοποίησης, της κανονιστικής συμμόρφωσης και της διαρκούς προσαρμογής. Με δυο λόγια, ο τεχνοκρατικός λόγος της προηγούμενης δεκαπενταετίας δεν έλεγε ότι κάθε μικρή επιχείρηση είναι άχρηστη. Έλεγε όμως ότι η μόνιμη μικροκλίμακα είναι πρόβλημα. Ότι η Ελλάδα είχε πάρα πολλές επιχειρήσεις που δεν μεγάλωναν ποτέ, δεν συνεργάζονταν, δεν επένδυαν αρκετά, δεν εξήγαν και δεν δημιουργούσαν ζήτηση για πιο σύνθετη και καλύτερα αμειβόμενη εργασία.

Άλλαξε τελικά η ελληνική οικονομία;

Η απάντηση είναι «ναι και όχι». Σε ορισμένους κλάδους η αλλαγή είναι μπροστά στα μάτια μας. Το λιανεμπόριο συγκεντρώθηκε. Οι μικρές τοπικές αλυσίδες σούπερ μάρκετ περιορίστηκαν ή εξαγοράστηκαν. Οι μεγάλες αλυσίδες ένδυσης, εστίασης, ηλεκτρικών ειδών και υπηρεσιών κατέλαβαν ολοένα μεγαλύτερο τμήμα της αγοράς. Οι ψηφιακές πλατφόρμες έδωσαν ακόμη μεγαλύτερο πλεονέκτημα σε όσους διαθέτουν οργανωμένα δίκτυα, αποθήκες, κεφάλαιο και τεχνογνωσία.

Ταυτόχρονα, το κράτος δεν έμεινε αμέτοχο. Το «Ελλάδα 2.0» προέβλεψε συγκεκριμένα κίνητρα για συνεργασίες, συγχωνεύσεις και εξαγορές πολύ μικρών, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, με δηλωμένο στόχο τη δημιουργία αποτελεσματικότερων και ανταγωνιστικότερων επιχειρηματικών σχημάτων. 

Και όμως, η βαθιά δομή της οικονομίας παραμένει εντυπωσιακά ανθεκτική. Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό ενημερωτικό δελτίο για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, το 2024 οι επιχειρήσεις με έως εννέα εργαζομένους αποτελούσαν το 94,5% του συνόλου. Απασχολούσαν το 46,8% των εργαζομένων, αλλά παρήγαν μόλις το 24,8% της προστιθέμενης αξίας. Συνολικά, οι ΜμΕ αντιστοιχούσαν στο 99,9% των επιχειρήσεων και στο 84,7% της απασχόλησης. 

Άρα ας μη βιαστούμε να τελέσουμε την κηδεία της μικρομεσαίας Ελλάδας. Δεν εξαφανίστηκε. Παραμένει αριθμητικά κυρίαρχη, κοινωνικά κρίσιμη και οικονομικά απολύτως καθοριστική. Αυτό που υποχωρεί είναι η δυνατότητα μεγάλου τμήματός της να αναπαράγεται με τους παλιούς όρους. Με χαμηλή κεφαλαιοποίηση, οικογενειακή εργασία, περιορισμένο δανεισμό, μικρή φορολογική ορατότητα και μια σταθερή εσωτερική αγορά που κάπως θα συντηρεί τους πάντες. Αυτό το μοντέλο στενεύει. Δεν έχει όμως αντικατασταθεί από κάποιο άλλο ολοκληρωμένο μοντέλο.

Το παράδοξο της «ραχοκοκαλιάς»

Και εδώ φτάνουμε στη μεγάλη πολιτική αντίφαση. Από τη μια πλευρά, η πραγματική οικονομική πολιτική πιέζει προς τη μεγέθυνση. Οι τράπεζες χρηματοδοτούν ευκολότερα τους πιο αξιόχρεους. Οι ευρωπαϊκοί πόροι απαιτούν σχέδια, ίδια συμμετοχή, τραπεζική επιλεξιμότητα και διοικητική επάρκεια. Η φορολογική και ασφαλιστική συμμόρφωση αυξάνει το σταθερό κόστος λειτουργίας. Η τεχνολογία απαιτεί κεφάλαια. Τα κίνητρα για συγχωνεύσεις υπάρχουν, έστω και αν, όπως σημειώνει ο ΟΟΣΑ, η μέχρι τώρα αξιοποίησή τους παραμένει περιορισμένη. 

Από την άλλη πλευρά, ο επίσημος κομματικός λόγος εξακολουθεί σχεδόν τελετουργικά να επαναλαμβάνει ότι «οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας». Το λέει η κυβέρνηση, το λέει το ΠΑΣΟΚ, το λέει ο ΣΥΡΙΖΑ, το λένε τα κόμματα δεξιότερα και αριστερότερα. Όλοι θέλουν να στηρίξουν τον μικρομεσαίο, τον ελεύθερο επαγγελματία, την οικογενειακή επιχείρηση.

Μα καλά, για να συνεννοηθούμε. Τι ακριβώς θέλουμε;

Θέλουμε να διατηρηθούν εκατοντάδες χιλιάδες πολύ μικρές μονάδες όπως ακριβώς λειτουργούσαν πριν από τριάντα χρόνια; Θεωρούμε ότι αυτό το παραγωγικό μοντέλο μπορεί να δώσει υψηλότερη παραγωγικότητα, καλύτερους μισθούς, επενδύσεις και εξαγωγές; Αν ναι, τα κόμματα πρέπει να μας εξηγήσουν πώς. Με ποιες τράπεζες, με ποια φορολογία, με ποιες ψηφιακές υποδομές, με ποιες συνεργασίες και με ποιο σύστημα δεξιοτήτων. Αν, αντίθετα, θεωρούμε ότι η ελληνική οικονομία χρειάζεται μεγαλύτερες επιχειρήσεις, περισσότερες συγχωνεύσεις, περισσότερες συμπράξεις και λιγότερη αυτοαπασχόληση ανάγκης, πρέπει επίσης να το πούμε. Να μην υποκρινόμαστε ότι υπερασπιζόμαστε αμετάβλητο ένα μοντέλο το οποίο στην πράξη προσπαθούμε να μετασχηματίσουμε.

Αυτή είναι η μεγάλη σχιζοφρένεια της ελληνικής κλίμακας. Άλλη γλώσσα χρησιμοποιούμε στα αναπτυξιακά σχέδια, στις Βρυξέλλες, στις τράπεζες και στις εκθέσεις των ειδικών. Και άλλη γλώσσα στις εκλογές, στις περιοδείες και στις συναντήσεις με τους επαγγελματικούς φορείς. Στη μία περίπτωση ζητάμε συγκέντρωση, μεγέθυνση, εταιρική διακυβέρνηση και εξωστρέφεια. Στην άλλη ορκιζόμαστε αιώνια πίστη στο μαγαζί της γωνίας.

Η μετάβαση που δεν συζητήσαμε

Το ζήτημα όμως δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και βαθιά κοινωνικό. Η μικρή επιχείρηση υπήρξε στην Ελλάδα μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας. Έδωσε σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους αυτονομία, περιουσία, οικογενειακή ασφάλεια, πολιτική φωνή και μια θέση στη μεσαία τάξη. Μπορεί να είχε χαμηλή παραγωγικότητα. Είχε όμως υψηλή κοινωνική λειτουργία. Εάν αυτή η μεσαία τάξη των μικροϊδιοκτητών υποχωρεί, κάτι πρέπει να έρθει στη θέση της. Ιδανικά, μια νέα μεσαία τάξη καλά αμειβόμενων μισθωτών, στελεχών και εξειδικευμένων εργαζομένων. Άνθρωποι με σταθερό εισόδημα, δυνατότητα αποταμίευσης, πρόσβαση σε κατοικία και πραγματικές προοπτικές εξέλιξης. Εάν όμως κλείνει το μικρό κατάστημα και στη θέση του δημιουργείται μια θέση εργασίας χαμηλού μισθού, χωρίς ασφάλεια και χωρίς προοπτική, τότε δεν έχουμε αναβάθμιση του παραγωγικού μοντέλου αλλά κοινωνική υποχώρηση. Για την ώρα ας κρίνει ο αναγνώστης τι από τα δύο συμβαίνει ή κυριαρχεί και ίσως καταλάβει μέρος της μεγάλης δυσαρέσκειας. 

Μονόδρομος η μεγάλη κλίμακα; 

Κατά την άποψή μου, το δίλημμα δεν είναι τόσο απλοϊκό όσο «μικρή επιχείρηση ή πολυεθνική». Υπάρχουν συνεργατικά σχήματα, clusters, κοινοπραξίες, συνεταιρισμοί νέου τύπου, κοινές υπηρεσίες λογιστικής, τεχνολογίας και εξαγωγών. Υπάρχουν δίκτυα μικρών επιχειρήσεων που μπορούν να αποκτήσουν πλεονεκτήματα κλίμακας χωρίς να εξαφανιστούν μέσα σε έναν μεγάλο όμιλο. Το πραγματικό δίλημμα είναι άλλο: απομονωμένη και μόνιμη μικροκλίμακα ή οργανωμένη κλίμακα;

Η αναγκαία μεγέθυνση δεν μπορεί να σημαίνει απλώς ότι χιλιάδες μικρές μονάδες θα αντικατασταθούν από τρεις ή τέσσερις ομίλους που θα ελέγχουν την αγορά. Κλίμακα χωρίς ανταγωνισμό δεν παράγει εκσυγχρονισμό· παράγει ολιγοπώλια. Αυτό πρέπει να συζητήσει η πολιτική. Όχι να κολακεύει τους μικρούς την ώρα που τους αφήνει μόνους απέναντι στην αγορά. Όχι να επιδοτεί για λίγο την επιβίωση και να αποφεύγει τη συζήτηση για το μέλλον. Όχι να περιμένει από την ύφεση, την τραπεζική ασφυξία και τη φορολογική πίεση να κάνουν βίαια τη δουλειά που θα έπρεπε να κάνει ένα σχέδιο. Αν θέλουμε μεγαλύτερες επιχειρήσεις, πρέπει να οργανώσουμε την πορεία προς αυτές. Με κίνητρα, χρόνο, χρηματοδότηση, επανεκπαίδευση και κοινωνικό δίχτυ. Αν θέλουμε ισχυρές μικρές επιχειρήσεις, πρέπει να τις βοηθήσουμε να συνεργαστούν, να εκσυγχρονιστούν και να πάψουν να είναι μικρές και μόνες. Γιατί πράγματι, είναι απαιτητική υπόθεση να επιλέξεις ένα δύσκολο μοντέλο. Είναι χειρότερο όμως να εφαρμόζεις σιωπηρά το ένα και να υπόσχεσαι μεγαλόφωνα το αντίθετο.

Πάρκο Παύλου Μελά: Μια δημοκρατική αλλαγή παραδείγματος, άρθρο στη VORIA στις 13/06/2026

 Μπορεί ένα πάρκο να αλλάξει τον χαρακτήρα μιας ολόκληρης περιοχής; Η αυθόρμητη απάντηση είναι όχι. Οι πόλεις δεν αλλάζουν με ένα έργο, όσο μεγάλο και αν είναι αυτό. Αλλάζουν με σχέδιο, υποδομές, μεταφορές, δημόσιες πολιτικές, επενδύσεις, επιμονή και κυρίως με μια κοινωνία που καταλαβαίνει τι της συμβαίνει και τι μπορεί να διεκδικήσει. Υπάρχουν όμως έργα που δεν εξαντλούνται στα τεχνικά τους χαρακτηριστικά, ούτε στη λειτουργική βελτίωση της καθημερινότητας. Μαζί με τις υπαρκτές, αντικειμενικές ωφέλειες σηματοδοτούν μια τομή. Turning point που λέμε. Είναι έργα που επιτρέπουν σε έναν τόπο και στους ανθρώπους του να κοιτάξουν λίγο-λίγο πιο αισιόδοξα τον εαυτό τους, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Ξεκαθαρίζω από την αρχή ότι, επειδή πήγα σχολείο και μεγάλωσα στη γειτονιά της Σταυρούπολης, από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 μέχρι και τα 00s, με νοητό αλλά και διοικητικό σύνορο τότε το στρατόπεδο Παύλου Μελά, αντιμετωπίζω το ζήτημα λίγο πιο ρομαντικά. Στις λίγες φορές που εκκλησιαζόμουν, θυμάμαι να περνώ την πύλη του στρατοπέδου, να κατευθύνομαι στον Ιερό Ναό της Αγίας Βαρβάρας και να χαιρετώ – πιτσιρίκι τότε – τους φαντάρους. Θυμάμαι τον μαντρότοιχο που χώριζε έναν θύλακα άδειου χώρου από την υπόλοιπη πόλη. Οπότε χθες, περνώντας τις νέες εισόδους στην τελετή των εγκαινίων του Πάρκου, ένιωσα μια μικρή συγκίνηση. 

Το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά είναι μια τέτοια περίπτωση έργου που, δυνητικά, είναι πολλά περισσότερα. Για τον δήμο Παύλου Μελά, για τη δυτική Θεσσαλονίκη, για τις γενιές των πολλών καλών λαϊκών ανθρώπων που μεγάλωσαν σε ένα μη προνομιούχο τμήμα της πόλης, για τις μνήμες της εργατιάς και της προσφυγιάς, ριζωμένες δεκαετίες εδώ, που ακόμη αναμένουν και ελπίζουν, για τον ωκεανό των μικρομεσαίων στρωμάτων που διατηρούν δημογραφική και δημιουργική δύναμη, για εκείνους που το οραματίστηκαν, το διεκδίκησαν, το πάλεψαν. Και για εκείνους που δεν το πρόλαβαν – γιατί τα χρόνια, δυστυχώς, από το όραμα στην υλοποίηση είναι πολλά. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Αλλά και για ολόκληρο το πολεοδομικό συγκρότημα, το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά είναι πολλά περισσότερα από ένα πάρκο.

Image


Είναι αλήθεια ότι η δυτική Θεσσαλονίκη έμαθε για πολλά χρόνια να ζει με λιγότερα. Λιγότερο πράσινο, λιγότερους δημόσιους χώρους, λιγότερες μεγάλες υποδομές, λιγότερη φροντίδα στην εικόνα, λιγότερη συμμετοχή στις μεγάλες αφηγήσεις της πόλης. Δεν πρόκειται για ένα αβάσιμο και τοπικιστικό αίσθημα αδικίας, αλλά για μια αστική, κοινωνική/ταξική, γεωγραφική και αναπτυξιακή πραγματικότητα που τη βλέπεις στον χάρτη, την περπατάς στους δρόμους, την αντιλαμβάνεσαι στις μετακινήσεις, στη θερμοκρασία του καλοκαιριού, στα σχολεία, στις πλατείες, στις αποστάσεις, στην καθημερινότητα.

Αν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι, αρκετά έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια. Έργα γίνονται, χρηματοδοτήσεις έρχονται, δήμοι κινούνται, η συζήτηση για τα δυτικά δεν είναι πια τόσο περιθωριακή όσο ήταν παλαιότερα. Αλλά η ανισορροπία και η ασυμμετρία παραμένουν. Ανισορροπία που δεν καλύπτεται με μία κορδέλα, με μία γιορτή ή με μία καλή φωτογραφία από ψηλά. Καλύπτεται με σταθερή επένδυση, συνειδητή προτεραιοποίηση, συστηματική προσπάθεια και ανάλογες χρηματοδοτήσεις. Καλύπτεται όταν ένα έργο γίνεται αφετηρία για περισσότερα έργα και όταν μετατρέπεται από μεμονωμένη επιτυχία σε νέα λογική.

Περιβαλλοντική σημασία

Το Πάρκο Παύλου Μελά έχει πρώτα απ’ όλα τεράστια περιβαλλοντική σημασία. Σε μια πόλη που δοκιμάζεται από την έλλειψη πρασίνου, από την αστική θερμική νησίδα, από την πυκνή δόμηση και από μια καθημερινή δυσφορία, ένας μεγάλος πράσινος χώρος δεν είναι πολυτέλεια, ούτε διακόσμηση. Είναι υποδομή, συμβολή στη δημόσια υγεία, ανάσα, σκιά, θερμική αποφόρτιση, ποιότητα ζωής και αστική ευφορία. Είναι ένας άλλος τρόπος να κατοικείς την πόλη. Και εδώ υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο, γιατί για χρόνια μιλούσαμε για το πράσινο σαν να είναι αισθητική προσθήκη. Ήταν λάθος. Στον 21ο αιώνα το πράσινο είναι σκληρή υποδομή ανθεκτικότητας. Όπως είναι οι δρόμοι, τα δίκτυα, οι συγκοινωνίες, τα σχολεία. Μια πόλη χωρίς πράσινο είναι πιο ζεστή, πιο κουραστική. Ανυπόφορη.

Το Πάρκο Παύλου Μελά, λοιπόν, είναι μια πρώτη κατάφαση. Οι δυτικές συνοικίες δικαιούνται μεγάλο, ποιοτικό, δημόσιο πράσινο δημόσιο χώρο. Όχι ό,τι περισσεύει, όχι ένα παρτέρι ανάμεσα σε δρόμους, όχι μικρές ανάσες που απλώς μετριάζουν την ασφυξία. Είναι ένας χώρος αναφοράς που μπορεί να ικανοποιήσει οικογένειες, παιδιά, ηλικιωμένους, νέους, πολιτιστικές δράσεις, σχολικές επισκέψεις, περιπάτους, μνήμες, αθλητισμό, ζωή.

Το Πάρκο είναι κοινωνική δικαιοσύνη

Μια πόλη χωρίς πράσινο και χωρίς δημόσιους χώρους αξιώσεων είναι καταφανώς και μια πόλη πιο άδικη. Γιατί οι πρώτοι που πληρώνουν την έλλειψη δημόσιου χώρου είναι εκείνοι που δεν μπορούν να αγοράσουν την ιδιωτική του εκδοχή: το σπίτι με τον κήπο, το εξοχικό, την αυλή, τη δυνατότητα διαφυγής. Η κοινωνική λοιπόν διάσταση είναι εξίσου σημαντική. Η δυτική Θεσσαλονίκη είναι ένας τόπος λαϊκός, εργατικός, μικρομεσαίος, πυκνός, ζωντανός. Με οικογένειες που έστησαν τη ζωή τους γύρω από δουλειές, βάρδιες, μικρά μαγαζιά, δημόσιες υπηρεσίες, προσφυγικές μνήμες, μετακινήσεις και καθημερινό αγώνα. Αυτοί οι άνθρωποι δικαιούνται – δικαιούμαστε – το αυτονόητο. Να μπορούν να περπατήσουν σε έναν όμορφο χώρο, να πάνε το παιδί τους κάπου χωρίς να πρέπει να διασχίσουν τη μισή πόλη και να πληρώσουν εισιτήριο. 

Με δυο λόγια το Πάρκο είναι δημοκρατία. Είναι αντιστροφή της ολιγαρχικής διάρθρωσης του χώρου – για όλους, δωρεάν, κάτι ποιοτικό και προσβάσιμο. Βλέπετε σε κάτι δυστοπικές ταινίες του Χόλιγουντ – αλλά δυστυχώς και σε αρκετά μέρη του κόσμου – το χωρικό μέλλον; Περίκλειστοι θύλακες υπεραπολαύσεων και χυδαίας υπερκατανάλωσης και, έξω από τα τείχη, αστικές χαβούζες και υποβάθμιση. Ο ποιοτικός δημόσιος χώρος είναι στον αντίποδα αυτού του μέλλοντος. Και συν τοις άλλοις είναι και στη δική μας παράδοση, την αρχαία ελληνική, την ευρωπαϊκή, τη νεωτερική. Η δική μας πολιτική και πολιτιστική διαδρομή στον ιστορικό χρόνο οφείλει να περιβάλλει με ηθική απαξία την ιδιωτικοποίηση του δημοσίου χώρου, των δημοσίων αγαθών, το «κλειστό» και το ιεραρχικά περιφραγμένο.

Αναπτυξιακή διάσταση

Υπάρχει όμως και η αναπτυξιακή διάσταση. Ας μη φοβόμαστε τη λέξη. Ένας μεγάλος ποιοτικός δημόσιος χώρος παράγει αξία. Όχι μόνο οικονομική, αν και παράγει και τέτοια. Παράγει ενδιαφέρον, επισκεψιμότητα, νέες χρήσεις, ήπιες δραστηριότητες, τοπική κινητικότητα, πολιτιστικό κεφάλαιο. Μπορεί να αλλάξει τη σχέση μιας περιοχής με την υπόλοιπη πόλη. Μπορεί να κάνει ανθρώπους που δεν είχαν λόγο να έρθουν δυτικά, να έρθουν. Και αυτό, αν σχεδιαστεί σωστά, μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά.

Εδώ χρειάζεται σοβαρότητα. Η ανάπτυξη γύρω από το πάρκο δεν πρέπει να γίνει με τη λογική του «ό,τι να ’ναι, αρκεί να κινηθεί η αγορά». Δεν χρειάζεται η δυτική Θεσσαλονίκη μια πρόχειρη εμπορευματοποίηση του δημόσιου χώρου της. Χρειάζεται ισορροπημένη αναβάθμιση. Μικρή επιχειρηματικότητα, πολιτιστικές χρήσεις, μουσειακές λειτουργίες, ποιοτική εστίαση εκεί που πρέπει, διαδρομές, σύνδεση με τις γειτονιές, σεβασμός στη μνήμη του χώρου. Αν το πάρκο γίνει απλώς αφορμή για τσιμέντο γύρω του, θα έχουμε χάσει το νόημα. Αν γίνει αφορμή για ένα νέο αστικό οικοσύστημα, τότε μπορεί να αλλάξει πραγματικά τα πράγματα.

Αυτοπεποίθηση και συλλογική αισιοδοξία

Το συμβολικό του βάρος ίσως είναι ακόμη μεγαλύτερο. Η δυτική Θεσσαλονίκη για δεκαετίες είχε συνηθίσει να βλέπει τα καλά να συμβαίνουν αλλού. Στο κέντρο, στην παραλία, στα ανατολικά, σε περιοχές που η πόλη είχε μάθει να θεωρεί πιο «ελκυστικές», πιο «φωτογενείς». Το Πάρκο Παύλου Μελά μπορεί να γίνει ένα σημείο αυτοπεποίθησης. Δηλαδή της ήρεμης βεβαιότητας ότι αυτός ο τόπος έχει δυνατότητες, έχει αξία, έχει δικαίωμα στα μεγάλα. Και αυτό δεν είναι καθόλου δευτερεύον, γιατί μια κοινωνία που αλλάζει την εικόνα που έχει για τον εαυτό της, αλλάζει και τον τρόπο που διεκδικεί. Το Πάρκο είναι η δραστική ουσία που νικά την ασθένεια της παγίωσης χαμηλών προσδοκιών. Μπορεί να γίνει αφετηρία πολλών και σοβαρών νέων διεκδικήσεων, τεκμηριωμένων, αναγκαίων και καθυστερημένων στον ιστορικό πλέον χρόνο.

Από εδώ αρχίζει η δύσκολη συζήτηση. Το Πάρκο Παύλου Μελά δεν πρέπει να γίνει το άλλοθι για να πούμε ότι η δυτική Θεσσαλονίκη «τακτοποιήθηκε». Δεν τακτοποιήθηκε. Έχει ανάγκη από πολλά ακόμη. Από μετρό προς τα δυτικά, όχι ως ευχή για κάποτε, αλλά ως κεντρική προτεραιότητα του συγκοινωνιακού μέλλοντος της πόλης. Από καλύτερο ΟΑΣΘ, από διαδημοτικές συνδέσεις, από ασφαλείς πεζές και ποδηλατικές διαδρομές προς το πάρκο. Από σχολικές υποδομές, αθλητικούς χώρους, αναπλάσεις γειτονιών, αντιπλημμυρικά έργα, καθαριότητα, φωτισμό, ασφάλεια.

Έχει ανάγκη επίσης από μια μεγάλη συζήτηση για το Καρατάσιου, για τις πρώην βιομηχανικές εκτάσεις, για τους ανενεργούς δημόσιους χώρους, για το πώς μπορεί η δυτική πλευρά να γίνει όχι απλώς τόπος κατοικίας, αλλά τόπος προοπτικής. Με δουλειές, πολιτισμό, εκπαίδευση, υγεία, καινοτομία, δημόσιο χώρο. Με δυο λόγια, να πάψει να αντιμετωπίζεται ως η πίσω αυλή της Θεσσαλονίκης και να ενταχθεί στον κεντρικό αναπτυξιακό χάρτη της.

Αφετηρία

Το Πάρκο Παύλου Μελά μπορεί να αλλάξει τον χαρακτήρα της δυτικής Θεσσαλονίκης μόνο αν δεν μείνει μόνο του. Αν συνδεθεί με ένα σχέδιο ευρύτερης στρατηγικής. Αν γύρω του χτιστεί μια νέα αφήγηση για την περιοχή. Μια αφήγηση που θα λέει «εδώ υπάρχει μια από τις μεγάλες ευκαιρίες της Θεσσαλονίκης». Η πραγματική του λοιπόν σημασία δεν είναι μόνο ότι δίνει περισσότερο πράσινο και ομορφαίνει μια περιοχή – το κάνει. Το βαθύτερο είναι ότι δείχνει πως η δυτική Θεσσαλονίκη μπορεί να ξεφύγει από τη νομοτέλεια της υστέρησης και να μεταμορφωθεί.

Το Πάρκο Παύλου Μελά είναι μια αρχή. Και όπως όλες οι αρχές, έχει μέσα της και ενθουσιασμό και κίνδυνο. Ο ενθουσιασμός είναι να πιστέψουμε ότι κάτι αλλάζει. Ο κίνδυνος είναι να πιστέψουμε ότι άλλαξε ήδη. Δεν άλλαξε ακόμη. Άνοιξε όμως ένας δρόμος. Και τώρα πρέπει να αποφασίσουμε αν θα τον περπατήσουμε μέχρι τέλους ή αν θα αρκεστούμε στη φωτογραφία της πρώτης ημέρας.

Ευχαριστούμε... Ryanair: Μια δραματική ευκαιρία να συζητήσουμε τα σοβαρά, άρθρο στη VORIA στις 09/05/2026



Με αφορμή την υπόθεση της Ryanair και του αεροδρομίου «Μακεδονία» μπορούμε – και πρέπει- να συζητήσουμε το ευρύτερο ζήτημα της τουριστικής μας στρατηγικής ενταγμένης μάλιστα σε μια ακόμη μεγαλύτερη θεματολογία, αυτή της οικονομικής ανάπτυξης. Το ενδεχόμενο αποχώρησης της αεροπορικής αυτής εταιρείας έγινε αντιληπτό σχεδόν από τους πάντες ως κίνδυνος πισωγυρίσματος και υποχώρησης της ευρύτερης περιοχής.

Όπως και να το κάνουμε η οπτικοποίηση ενός άδειου αεροδρομίου, μιας εταιρείας που αποσύρεται και ενός ηλεκτρονικού πίνακα πτήσεων που παραμένει άδειος ή ασθενικός είναι μια εικόνα που χτυπά ευαισθησίες και γίνεται εύκολα αντιληπτή ως μια αρνητικότατη εξέλιξη. Πράγματι, υπήρξε άμεση κινητοποίηση, αναβρασμός, πληθωρικός δημόσιος σχολιασμός – όλα θετικά και παρήγορα. Αν και δεν ευοδόθηκαν οι προσπάθειες αυτές και δεν παραμένει η αεροπορική βάση της Ryanair στη Θεσσαλονίκη, νομίζω ότι πρέπει να μιλήσουμε κάπως πιο στέρεα για το πού βρισκόμαστε και τι πρέπει να κάνουμε. Είναι ευκαιρία να συζητήσουμε επιτέλους σοβαρά για τον τουρισμό, την αεροπορική συνδεσιμότητα και τη θέση της Θεσσαλονίκης στον ευρωπαϊκό χάρτη.

Πριν δούμε μια σειρά σημείων βέβαια, αφήνουμε εκτός τις πολιτικές επιλογές, τον ρόλο της Fraport, τις προτεραιότητές της, την κρατική πολιτική στις αερομεταφορές κ.ο.κ. Ας μείνουμε σε αυτά που μπορούμε να επηρεάσουμε. 

1 – κάποτε θα πρέπει να μάθουμε να προβλέπουμε, να παρεμβαίνουμε έγκαιρα και όχι μόνον μετά από αρνητικές εξελίξεις. Εάν δηλαδή δεν ανακοινώνονταν η αποχώρηση της Ryanair από τη Θεσσαλονίκη, θα σήμαινε ότι όλα βαίνουν καλώς; Ο ανταγωνισμός μας δεν ενισχύεται; Χάνουμε ή όχι έδαφος; Άρα ένα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι σχεδόν πάντοτε ενεργούμε κατόπιν εορτής. Αυτό πρέπει να αλλάξει.

2 - το αεροδρόμιο «Μακεδονία» βρίσκεται σε ανοδική τροχιά. Το 2025 έφτασε τους 7.982.798 επιβάτες, αυξημένο κατά 8,2% σε σχέση με το 2024, ενώ η διεθνής κίνηση ενισχύθηκε σημαντικά. Το πρώτο τρίμηνο του 2026 η επιβατική κίνηση συνέχισε ανοδικά, φτάνοντας τα 1,47 εκατομμύρια επιβάτες, με αύξηση 5,1%, ενώ η διεθνής κίνηση ξεπέρασε τους 857.000 επιβάτες.  Με απλά λόγια, η Θεσσαλονίκη ανεβαίνει. Και ακριβώς γι’ αυτό δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει έδαφος. Ανεβαίνει όμως όσο θα θέλαμε, όσο θα μπορούσαμε, όσο περιμέναμε; Δεν το ξέρω. Ανεβαίνει συγκριτικά με τον ανταγωνισμό ή απλά ανεβαίνει; Δεν το ξέρω. Είναι κρίσιμα ερωτήματα αυτά.

3 - τα τελευταία χρόνια η Θεσσαλονίκη απέκτησε μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα ως προορισμός city break. Έχει γαστρονομία, ιστορία, μνημεία UNESCO, παραλία, πολιτισμό, νυχτερινή ζωή, πανεπιστήμια, συνέδρια, γειτνίαση με τη Χαλκιδική, τον Όλυμπο, τη Βεργίνα, την Πιερία. Θεωρητικά έχει την κλίμακα μιας πόλης που μπορεί «να σε κρατήσει για να τη ζήσεις για λίγες ημέρες», αλλά και το βάθος μιας πόλης που μπορεί «να σε κάνει να επιστρέψεις». Πρακτικά το πετυχαίνει ή όχι; 

4 – τα χιλιοειπωμένα και χιλιογραμμένα συγκριτικά της πλεονεκτήματα αρκούν; Υποστηρίζω ότι και όλα να τα συνυπολογίσεις δεν αρκούν από μόνα τους. Τα πλεονεκτήματα δεν γίνονται αυτόματα στρατηγική. Χρειάζονται σχέδιο, επαγγελματική προβολή, σταθερές υποδομές, καθαρή τουριστική ταυτότητα και, κυρίως, προσβασιμότητα. Αν κοπούν οι γέφυρες (βλ. αεροπορικές συνδέσεις), μειώνεται και η δυνατότητα της πόλης να προσελκύσει το κοινό που διεκδικεί - Ευρωπαίους ταξιδιώτες μεσαίου εισοδήματος, νέους επισκέπτες, συνέδρους, ανθρώπους που επιλέγουν πόλεις-εμπειρίες και όχι μόνο κλασικούς θερινούς προορισμούς. Αλλά και τώρα που το σκέφτομαι στερούμαστε ενός σοβαρού συνεδριακού κέντρου – αυτό είναι θέμα άλλου σημειώματος. Κάθε απευθείας πτήση σημαίνει επισκέπτες, διανυκτερεύσεις, κρατήσεις, τζίρο, δουλειές. Σημαίνει ξενοδοχεία, εστίαση, εμπόριο, ταξί, μεταφορές, πολιτιστικούς χώρους, μουσεία, συνέδρια, μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ο επισκέπτης που φτάνει στη Θεσσαλονίκη με μια απευθείας πτήση αφήνει οικονομικό αποτύπωμα σε κάθε σημείο της πόλης που διασχίζει.

5 – είναι η Ryanair μια κρίσιμη παράμετρος για τη Θεσσαλονίκη; Κατά την άποψή μου ναι. Η low-cost αεροπορία άλλαξε τον τουριστικό χάρτη της Ευρώπης. Έδωσε σε μεσαίες πόλεις τη δυνατότητα να γίνουν διεθνείς προορισμοί. Έδωσε ροή επισκεπτών σε περιόδους εκτός αιχμής. Έκανε εφικτό το ταξίδι του Σαββατοκύριακου. Για τη Θεσσαλονίκη, αυτή η δυνατότητα είναι κρίσιμη. Γιατί αν θέλουμε τουρισμό 12 μηνών, χρειαζόμαστε πτήσεις 12 μηνών. Αν θέλουμε συνέδρια, χρειαζόμαστε εύκολη πρόσβαση (και νέο συνεδριακό κέντρο). Αν θέλουμε να αυξήσουμε τη μέση παραμονή και τη μέση δαπάνη, πρέπει πρώτα να διασφαλίσουμε ότι ο επισκέπτης μπορεί να έρθει εύκολα, γρήγορα και οικονομικά.

6 – είμαστε μόνοι μας ή ανταγωνιζόμαστε με κάποιους; Προφανώς ισχύει το δεύτερο και αυτό φαίνεται να μην το συνυπολογίζουμε ποτέ στο δημόσιο διάλογο. Συγκρίνουμε το δικό μας παρελθόν με το δικό μας παρόν και το δικό μας μέλλον. Δεν βλέπουμε πόσο προχωρούν οι γύρω μας, δεν βλέπουμε εάν αυτοί τρέχουν ενώ εμείς περπατάμε, εάν αυτοί κερδίζουν ενώ εμείς επιπλέουμε. Ο ανταγωνισμός δεν περιμένει κανέναν. Η Ryanair ανακοίνωσε για τα Τίρανα βάση τεσσάρων αεροσκαφών, επένδυση 400 εκατ. δολαρίων, 44 δρομολόγια για το καλοκαίρι του 2026, από τα οποία 21 νέα, και στόχο για 4 εκατομμύρια επιβάτες τον χρόνο. Η Σόφια αναπτύσσεται και καθίσταται κόμβος – ήδη πολλοί Έλληνες την επιλέγουν για τις πτήσεις τους. Αυτό δεν είναι μια μακρινή εξέλιξη αλλά το άμεσο περιβάλλον μας. Είναι τα Βαλκάνια, η γειτονιά μας. 

7 – Η Θεσσαλονίκη μπορεί; Δυνητικά ναι – όπως είναι σήμερα όχι. Αυτή είναι η σκληρή αλήθεια και όσο γρηγορότερα τη δεχθούμε, τόσο το καλύτερο για εμάς. Η Θεσσαλονίκη είχε και έχει κάθε λόγο να είναι ο βασικός κόμβος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Έχει ιστορικό βάθος, γεωγραφική θέση, πανεπιστήμια, λιμάνι, ανθρώπινο δυναμικό, τουριστικό προϊόν, πρόσβαση σε μια ευρύτερη ενδοχώρα. Αλλά κανένας ρόλος δεν χαρίζεται - ο ρόλος κερδίζεται. Και κερδίζεται με αποφάσεις, όχι με ευχές. Πρωτίστως πρέπει να αναβαθμιστεί η εμπειρία του επισκέπτη. Η αεροπορική σύνδεση φέρνει τον τουρίστα αλλά η πόλη είναι αυτή που τον κρατά ή τον απογοητεύει. Καθαριότητα, δημόσιος χώρος, σήμανση, φωτισμός, αστική ασφάλεια, ψηφιακές υπηρεσίες, μετακίνηση από και προς το αεροδρόμιο, σύνδεση με το κέντρο, λειτουργία των μέσων μεταφοράς, προσβασιμότητα στα μνημεία. Όλα αυτά είναι τουριστική πολιτική. Ο τουρίστας δεν βλέπει μόνο τα αξιοθέατα. Βλέπει την πόλη όπως είναι. Και βέβαια αυτή η ατζέντα είναι πρωτίστως ευεργετική για τον κάτοικο. 

8 – data based πολιτικές. Χρειαζόμαστε δεδομένα. Έγκυρα, σταθερά,  αξιόπιστα, διαθέσιμα, ανοιχτά και προσβάσιμα από όλους. Ένα πραγματικό τουριστικό παρατηρητήριο για τη Θεσσαλονίκη, που θα παρακολουθεί πληρότητες, διάρκεια παραμονής, μέση δαπάνη, αγορές προέλευσης, εποχικότητα, συνεδριακή κίνηση, επισκεψιμότητα μουσείων, αεροπορικές συνδέσεις, ψηφιακή εικόνα της πόλης. Δεν μπορούμε να σχεδιάζουμε με εντυπώσεις και απόψεις του ενός εκάστου. Μια πόλη που θέλει να ανταγωνιστεί ευρωπαϊκούς προορισμούς πρέπει να λειτουργεί με αριθμούς, ανάλυση και μετρήσιμους στόχους.

9 - η Θεσσαλονίκη χρειάζεται ενιαίο τουριστικό ημερολόγιο 12 μηνών. Συνέδρια, φεστιβάλ, αθλητικά γεγονότα, πολιτιστικές διοργανώσεις, γαστρονομικές δράσεις, πανεπιστημιακές και επιστημονικές συναντήσεις πρέπει να οργανώνονται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν σταθερή ζήτηση. Ο τουρισμός δεν είναι μόνο προβολή. Είναι προϊόν. Και το προϊόν πρέπει να έχει περιεχόμενο όλο τον χρόνο.

10 - αεροπορική συνδεσιμότητα ως υποδομή στρατηγικής σημασίας. Η πόλη χρειάζεται μόνιμο μηχανισμό παρακολούθησης και ενίσχυσης των αεροπορικών συνδέσεων. Δήμος, Περιφέρεια, Οργανισμός Τουρισμού Θεσσαλονίκης, επιμελητήρια, ξενοδόχοι, αεροδρόμιο και κεντρική κυβέρνηση πρέπει να λειτουργούν με κοινό σχέδιο. Να ξέρουν ποιες αγορές διεκδικούμε, ποιες γραμμές είναι κρίσιμες, ποιες εταιρείες μπορούν να επενδύσουν στη Θεσσαλονίκη, ποια κίνητρα μπορούν να δοθούν, ποιες καμπάνιες χρειάζονται. Πρέπει να υπάρξει ενιαία στρατηγική προσέλκυσης και διατήρησης αεροπορικών εταιρειών. Η Θεσσαλονίκη δεν μπορεί να εξαρτάται υπερβολικά από έναν αερομεταφορέα, όσο σημαντικός και αν είναι. Χρειάζεται διαφοροποίηση, πολλαπλές εταιρείες, πολλαπλές αγορές, πολλαπλά δίκτυα. Η εξάρτηση από έναν ισχυρό παίκτη δημιουργεί ευαλωτότητα. Η στρατηγική συνδεσιμότητα σημαίνει ανθεκτικότητα. Επίσης χρειάζεται σοβαρή συζήτηση για το κόστος και τα κίνητρα. Δεν μπορούμε να αγνοούμε ότι οι αεροπορικές εταιρείες αποφασίζουν με βάση το κόστος, τη ζήτηση, την πληρότητα και την προοπτική κερδοφορίας. Αν άλλες πόλεις και άλλα αεροδρόμια εμφανίζονται πιο ανταγωνιστικά, τότε η Θεσσαλονίκη πρέπει να ξέρει πώς απαντά.

Κλείνοντας, η αντίδραση των τελευταίων ημερών από τους φορείς της πόλης είναι θετική. Η σύγκληση συσκέψεων, η επικοινωνία με τη Ryanair, η αναζήτηση ενημέρωσης από τη Fraport, η κινητοποίηση του Δήμου και των τουριστικών φορέων είναι αναγκαία βήματα. Αλλά δεν αρκεί να αντιδρούμε κάθε φορά που εμφανίζεται μια απειλή. Η Θεσσαλονίκη πρέπει να προλαβαίνει, να έχει σχέδιο πριν από την κρίση, να ξέρει τι διεκδικεί πριν καθίσει στο τραπέζι, να εμφανίζεται με ενιαία φωνή και όχι με διάσπαρτες αγωνίες και ατζέντες. Μας λείπει η επιτελικότητα – το επίπεδο εκείνο που θα χαράσσει και θα εφαρμόζει συνολικές στρατηγικές. Από τον Οργανισμό Ρυθμιστικού μέχρι την τουριστική πολιτική είμαστε έρμαιο της μερικότητας, της πολυδιάσπασης, της απουσίας ownership και της εξάρτησης από κέντρα μακρινά και πολλές φορές δικαίως αδιάφορα. 

Μπορεί η δυτική Θεσσαλονίκη να προσφέρει καλύτερο επίπεδο ζωής; άρθρο στη Voria.gr στις 02/05/2026



Η εύκολη απάντηση είναι «ναι, αρκεί να γίνουν έργα». Η πιο σωστή απάντηση είναι λίγο πιο σύνθετη. Η δυτική Θεσσαλονίκη μπορεί όχι απλώς να προσφέρει καλύτερο επίπεδο ζωής, αλλά να γίνει ένας από τους πιο ενδιαφέροντες αστικούς χώρους της χώρας τα επόμενα χρόνια. Αρκεί να σταματήσουμε να τη βλέπουμε ως πίσω αυλή της πόλης, ως χώρο υποδοχής όσων δεν χωρούσαν αλλού, ως περιοχή χαμηλών προσδοκιών. Αρκεί, με δυο λόγια, να συμφωνήσουμε ότι οι άνθρωποι που ζουν στον Εύοσμο, στη Σταυρούπολη, στην Πολίχνη, στους Αμπελόκηπους, στη Μενεμένη, στη Νεάπολη, στις Συκιές, στη δυτική είσοδο, δεν δικαιούνται λιγότερη ποιότητα ζωής από όσους κατοικούν ανατολικότερα.

Η Θεσσαλονίκη, ως μια ιστορική και δυναμική μητρόπολη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, διανύει μια περίοδο βαθιάς αναθεώρησης του χωρικού και κοινωνικού της μοντέλου. Η παραδοσιακή διχοτόμηση μεταξύ της "προνομιούχου" ανατολικής πλευράς και της "υποβαθμισμένης" δυτικής θα έπρεπε να αποτελεί πλέον το αντικείμενο ενός εκτεταμένου στρατηγικού σχεδιασμού που να στοχεύει στην ανατροπή παγιωμένων ανισοτήτων δεκαετιών.

Για δεκαετίες, η δυτική Θεσσαλονίκη μεγάλωσε με τρόπο άνισο. Σήκωσε μεγάλο μέρος της εργατικής, βιοτεχνικής, βιομηχανικής και οικιστικής πίεσης της πόλης, χωρίς να πάρει πίσω τις ανάλογες υποδομές. Πυκνή κατοίκηση, λιγότερο πράσινο, ελλείψεις σε δημόσιους χώρους, ανεπαρκείς συγκοινωνίες, περιβαλλοντικά βάρη, αποσπασματικός πολεοδομικός σχεδιασμός. Όλα αυτά δημιούργησαν μια πραγματικότητα που δεν είναι μόνο τεχνική και χωροταξική αλλά είναι ταυτόχρονα κοινωνικά ταξική και αναπτυξιακά ετεροβαρής. Η ποιότητα ζωής δεν είναι αφηρημένη έννοια αλλά περνά από απλές παραμέτρους. Πόση ώρα χρειάζεσαι για να πας στη δουλειά σου, αν έχεις πάρκο κοντά στο σπίτι σου, αν το παιδί σου έχει χώρο να παίξει, αν μπορείς να κινηθείς χωρίς αυτοκίνητο, αν η γειτονιά σου φωτίζεται, καθαρίζεται, αναπνέει, σε κάνει να νιώθεις ασφάλεια αλλά και προοπτική. 

Το ενδιαφέρον είναι ότι η δυτική Θεσσαλονίκη έχει σήμερα κάτι που πολλές περιοχές δεν έχουν. Έχει περιθώριο μετασχηματισμού. Διαθέτει πληθυσμιακή δυναμική, νεανικότητα, κοινωνική ζωντάνια, διαθέσιμους χώρους, μεγάλα πρώην στρατόπεδα, βιομηχανικά κελύφη, γειτονιές με ακόμη ενεργούς δεσμούς, μικρομεσαία οικονομία, εγγύτητα στο λιμάνι, στους βασικούς οδικούς άξονες, στη βιομηχανική και εμπορευματική Θεσσαλονίκη. Έχει, δηλαδή, τα υλικά για να γίνει κάτι πολύ καλύτερο από αυτό που είναι σήμερα. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει σχέδιο, επιμονή και πολιτική βούληση.

Μετακινήσεις 

Πρώτο και βασικό πεδίο είναι οι μετακινήσεις. Καμία περιοχή δεν μπορεί να προσφέρει υψηλό επίπεδο ζωής όταν η καθημερινή μετακίνηση είναι ταλαιπωρία. Η επέκταση του Μετρό προς τα δυτικά δεν είναι πολυτέλεια, ούτε τοπικό αίτημα συναισθηματικού χαρακτήρα. Είναι αναπτυξιακή και κοινωνική αναγκαιότητα. Μια πόλη που αφήνει εκτός μέσων σταθερής τροχιάς τις πιο πυκνοκατοικημένες και νεανικές περιοχές της, ουσιαστικά αποδέχεται μια μόνιμη ανισότητα. Μαζί με το Μετρό, χρειάζεται ανασχεδιασμός λεωφορειακών γραμμών, καλύτερη σύνδεση με το κέντρο, με τα νοσοκομεία, με τα πανεπιστήμια, με τις περιοχές εργασίας. Δεν γίνεται ο δυτικός τομέας να αντιμετωπίζεται συγκοινωνιακά σαν περιφέρεια, ενώ πληθυσμιακά και κοινωνικά αποτελεί καρδιά της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης. Γίνονται προσπάθειες –πρέπει να ενταθούν.

Πράσινο και δημόσιος χώρος

Δεύτερο πεδίο είναι το πράσινο και ο δημόσιος χώρος. Εδώ η δυτική Θεσσαλονίκη έχει μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά και μια μεγάλη υποχρέωση. Το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά μπορεί να αλλάξει την ψυχολογία ολόκληρης της περιοχής. Δεν είναι απλά ένα πάρκο αλλά ένα μήνυμα ότι και δυτικά μπορούν να υπάρξουν μητροπολιτικές παρεμβάσεις υψηλής αξίας. Είναι ένας μετασχηματισμός μεγάλης κλίμακας που προσθέτει αστική ευφορία, βελτιώνει αναλογίες πρασίνου ανά κάτοικο και δημιουργεί ένα πολυεπίπεδο σημείο ενδιαφέροντος στον πυρήνα της δυτικής πλευράς της πόλης. Σαφές μήνυμα ότι ο δημόσιος χώρος δεν είναι υπόλειμμα οικοδομικών τετραγώνων, αλλά κεντρικό στοιχείο ποιότητας ζωής. Το ίδιο ισχύει για κάθε πρώην στρατόπεδο, κάθε ελεύθερο χώρο, κάθε ανενεργό δημόσιο ακίνητο. Αν αυτά αξιοποιηθούν με όρους πρασίνου, πολιτισμού, αθλητισμού, κοινωνικών υπηρεσιών και όχι με λογικές ευκαιριακής εκμετάλλευσης, τότε η δυτική Θεσσαλονίκη μπορεί να αποκτήσει αυτό που της έλειψε περισσότερο. Ανάσα. Και υπάρχουν ακόμη αρκετά ανενεργά στρατόπεδα –μια ματιά στον χάρτη πείθει ακόμη και κακόπιστους. Να σημειώσουμε εδώ το υπό δημιουργία περιαστικό δάσος αναψυχής στην Ευκαρπία και τους χώρους πρασίνου που εντάσσονται πλέον σε πολλές αναπλάσεις (βλ. Μουσείο Ολοκαυτώματος κοκ).

Κοινωνική Υποδομή

Τρίτο πεδίο είναι η κοινωνική υποδομή. Η δυτική Θεσσαλονίκη δεν χρειάζεται μόνο πλατείες και ασφαλτοστρώσεις. Χρειάζεται σχολεία, παιδικούς σταθμούς, δομές υγείας, χώρους άθλησης, πολιτιστικές υποδομές, φροντίδα για την τρίτη ηλικία, στήριξη για την οικογένεια. Χρειάζεται μια πολιτική που να καταλαβαίνει τη σύνθεση του πληθυσμού της. Εδώ ζουν εργαζόμενοι, νέες οικογένειες, μικρομεσαίοι, άνθρωποι που πιέζονται από το κόστος ζωής, αλλά εξακολουθούν να κρατούν ζωντανή την πόλη. Αν η Θεσσαλονίκη θέλει να μιλήσει σοβαρά για κοινωνική συνοχή, πρέπει να ξεκινήσει από εδώ. Αν μάλιστα δει κανείς τη δημογραφία της περιοχής, θα ξεκινούσε τις παρεμβάσεις του από αυτήν –είναι δημογραφικά ακμαία σαν ένας θύλακας σε μια περιοχή που γερνά και μειώνεται πληθυσμιακά.

Οικονομική ταυτότητα

Τέταρτο πεδίο είναι η οικονομική ταυτότητα. Δεν μπορεί η δυτική Θεσσαλονίκη να μείνει μόνο περιοχή κατοικίας ή διέλευσης. Πρέπει να αποκτήσει νέες εστίες εργασίας, καινοτομίας, μικρής παραγωγής, logistics, πράσινης επιχειρηματικότητας, πολιτιστικής οικονομίας. Η εγγύτητα στο λιμάνι, στους οδικούς άξονες και στις παραγωγικές ζώνες μπορεί να γίνει πλεονέκτημα, εφόσον συνδεθεί με καθαρούς κανόνες, περιβαλλοντική προστασία και καλύτερες υποδομές. Δεν χρειαζόμαστε μια δυτική Θεσσαλονίκη φορτωμένη με βάρη που εξυπηρετούν όλους τους άλλους. Χρειαζόμαστε μια δυτική Θεσσαλονίκη που συμμετέχει ισότιμα στην παραγωγή πλούτου και στην απόλαυση των ωφελειών του. Η εικόνα της δυτικής εισόδου μεταμορφώνεται ραγδαία. Στην πρώην ζυθοποιία ΦΙΞ, η DIMAND υλοποιεί επένδυση άνω των 150 εκατ. ευρώ, δημιουργώντας boutique ξενοδοχείο, MOMus, πολυχώρο γαστρονομίας, πεντάστερο ξενοδοχείο 153 κλινών και 96 σύγχρονες κατοικίες. Ακριβώς απέναντι, το HUB 26 (βιοκλιματικό επιχειρηματικό πάρκο 56 εκατ. ευρώ, 31.000 τ.μ. γραφείων) φιλοξενεί ήδη πολυεθνικές και τράπεζες. Σχεδιάζεται επίσης Μουσείο Ολοκαυτώματος, νέο υπερσύγχρονο κολυμβητήριο 32 εκατ. ευρώ (με ολυμπιακή πισίνα 50m), σχολικά έργα μέσω ΣΔΙΤ και το νέο κτήριο Κυτταρικής και Γονιδιακής Θεραπείας στο νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» και βέβαια στο πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου ανεγείρεται το νέο ογκολογικό Νοσοκομείο. Όλα αυτά όμως δεν πρέπει να μείνουν χωρίς δημόσια παρέμβαση-σχεδιασμό-υποδομές. Δεν θα ήταν αποδοτικό να κάνουμε ξανά τα ίδια λάθη με το παρελθόν όπου περιοχές γιγαντώθηκαν χωρίς σχέδιο και ετεροχρονισμένα παλεύουμε για υποδομές και κανόνες. Τώρα πρέπει όλα αυτά να σχεδιαστούν σε βάθος. 


Περιβάλλον

Πέμπτο πεδίο είναι το περιβάλλον. Η δυτική Θεσσαλονίκη αντιμετωπίζει σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα, που υπονομεύουν την ίδια την έννοια της «ποιότητας ζωής». Ο σταθμός μέτρησης της Περιφέρειας στον δήμο Κορδελιού – Ευόσμου κατέγραψε 63 υπερβάσεις μικροσωματιδίων PM10 το 2025, όταν το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο είναι 35 ετησίως. Μόνο τον Ιανουάριο 2026 σημειώθηκαν 8 υπερβάσεις, με μέγιστη τιμή 91 μg/m³. Παράλληλα, οι κάτοικοι καταγγέλλουν παράνομες καύσεις καλωδίων, εκπομπές μεθανίου από τον ΧΥΤΑ Μαυροράχης, ακόμα και αναφορές για ραδιενεργά απόβλητα. Η περιοχή είναι εδώ και χρόνια μια «ζώνη περιβαλλοντικής ανοχής», με την υγεία των πολιτών να τίθεται σε κίνδυνο. Όσο κι αν επενδύσει κανείς σε γυάλινα γραφεία ή πολυτελή ξενοδοχεία, αν ο αέρας παραμένει δηλητηριασμένος και οι οσμές ανυπόφορες, δεν μπορεί να μιλήσει για αυθεντική αναβάθμιση του επιπέδου ζωής. Η περιβαλλοντική υποβάθμιση δεκαετιών δεν μπορεί να αποκατασταθεί με πρωτοβουλίες παρεμπιπτόντως. Χρειάζεται μια εμπροσθοβαρής παρέμβαση που θα συνοδεύεται από πολιτική βούληση και οικονομικούς πόρους. 

Τι θα κρίνει το αποτέλεσμα της προσπάθειας

Η επιτυχία του μετασχηματισμού της δυτικής Θεσσαλονίκης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το μοντέλο διακυβέρνησης. Προτάσεις έχουν κατατεθεί κατά καιρούς από διάφορους θεσμικούς παίκτες αλλά και μεμονωμένα. Το κρίσιμο είναι να αναδειχθεί η υπόθεση αυτή σε προτεραιότητα για την Πολιτεία. Προτεραιότητα όχι προνομιακής μεταχείρισης αλλά αναπτυξιακής προοπτικής και συνολικής αναβάθμισης του πολεοδομικού συγκροτήματος. Οι υποδομές που γίνονται και σχεδιάζονται δημιουργούν μια προσδοκία αλλαγής. Χρειάζεται όμως συστηματική προσέγγιση και δεσμευτικό σχέδιο δεκαετίας. 

Συμπερασματικά

Η δυτική Θεσσαλονίκη χρειάζεται αλλαγή προσέγγισης -να πάψει να κουβαλά το στίγμα του «υποδεέστερου». Αυτή η αντίληψη είναι άδικη, παρωχημένη και αναπτυξιακά ανόητη. Οι δυτικές συνοικίες έχουν ταυτότητα, ιστορία, ανθρώπους της δουλειάς, συλλογικότητες, δυναμισμό, νεολαία. Αν το δουν όχι ως πρόβλημα προς διαχείριση αλλά ως δυνατότητα προς ενεργοποίηση, τότε θα έχουν κάνει το πρώτο μεγάλο βήμα. Με τις σωστές πολιτικές, μπορεί να εξελιχθεί στο πιο δυναμικό και βιώσιμο κομμάτι της μητρόπολης, προσφέροντας μια ποιότητα ζωής που συνδυάζει τη σύγχρονη υποδομή με την ανθρώπινη κλίμακα και την περιβαλλοντική ανθεκτικότητα. Το 2040, η εικόνα της Θεσσαλονίκης θα καθορίζεται από τη δύναμη και την ακτινοβολία του δυτικού της μετώπου.


Κυριακή 12 Απριλίου 2026

Περπατώ, οδηγώ και σε σκέφτομαι: Πέντε σκέψεις για μια καλύτερη Θεσσαλονίκη, άρθρο στη VORIA στις 11/04/2026



Εμείς που ζούμε σε αυτή την πόλη και έχουμε την ευχέρεια να γράφουμε δημόσια την άποψή μας, συχνά καταφεύγουμε στο ίδιο μοτίβο. Μιλάμε πολιτικά, προγραμματικά, για ανάγκες, προτεραιότητες, κατανομή πόρων. Σωστά όλα αυτά – απολύτως αναγκαία. Υπάρχουν όμως φορές  που αξίζει να το δούμε αλλιώς. Ως άνθρωποι που ζούμε τη Θεσσαλονίκη, που περπατάμε, που κολλάμε στην κίνηση, που αξιοποιούμε την παιδική χαρά, που ψάχνουμε πάρκινγκ κ.ο.κ. Με δυο λόγια μια πιο βιωματική, σχεδόν απλή καταγραφή. Δεν ξέρω αν μια τέτοια ματιά μπορεί να γεννήσει πολιτική ατζέντα ή αν μπορεί να οδηγήσει σε σχέδια ή σε παρεμβάσεις. Ξέρω όμως ότι ακόμη και έτσι – ως απλές ιδέες – έχει αξία να καταγραφούν. Με δυο λόγια δηλαδή, πέρα από τα μεγάλα στρατηγικά και πολιτικά ζητήματα, η καθημερινή εμπειρία του πολίτη είναι αυτή που τελικά διαμορφώνει την αίσθηση της πόλης. Οι μικρές, στοχευμένες παρεμβάσεις συχνά έχουν δυσανάλογα μεγάλο θετικό αντίκτυπο.

Σε αυτό το σημείο ξεκαθαρίζω ότι όσα ακολουθούν δεν συγκροτούν ένα σχέδιο για την πόλη ούτε μια δομημένη ατζέντα παρεμβάσεων. Είναι απλές παρατηρήσεις, σκέψεις που γεννιούνται μέσα στην καθημερινότητα. Κάποια από αυτά μπορεί ήδη να έχουν συζητηθεί, να έχουν ενταχθεί σε σχεδιασμούς ή να βρίσκονται στην αρχή της υλοποίησής τους. Άλλα μπορεί να έχουν μελετηθεί και να έχουν απορριφθεί για λόγους που δεν είναι πάντα ορατοί στον πολίτη. Κάποια ίσως να είναι και κοστολογικά μη ρεαλιστικά. Δεν έχει όμως αυτό τη μεγαλύτερη σημασία καθώς αυτό το κείμενο δεν φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως πρόγραμμα. Είναι μια καταγραφή μικρών σκέψεων — όπως προκύπτουν τη στιγμή που ζεις την πόλη, στο κάθε σημείο της. Μια αφορμή για κουβέντα και σκέψη. Άλλωστε οι διακοπές του Πάσχα ευνοούν μια τέτοια προσέγγιση.

1. Κάποιες διασταυρώσεις να υπογειοποιηθούν

Θα είχε αξία να δούμε 2-3 κομβικά σημεία του οδικού δικτύου να αντιμετωπίζονται με πιο αποφασιστικό τρόπο, ακόμη και με λύσεις υπογειοποίησης όπου αυτό είναι εφικτό. Δεν μιλάμε για οριζόντιες παρεμβάσεις σε όλη την πόλη, αλλά για στοχευμένες κινήσεις εκεί όπου η συμφόρηση είναι μόνιμη και δομική. Η διαδρομή από την Κωνσταντίνου Καραμανλή προς τη Μουδανιών είναι χαρακτηριστική. Από το ύψος του Ιπποκρατείου και μετά, οι διαδοχικοί σηματοδότες σε Συνδίκα, Μαρτίου, Μπότσαρη και Βούλγαρη δημιουργούν ένα συνεχές «σταμάτα-ξεκίνα», ένα φαινόμενο ακορντεόν που μπλοκάρει τη ροή και επιβαρύνει συνολικά την πόλη. Σε μία ή δύο από αυτές τις διασταυρώσεις (ιδανικά τις τελευταίες), μια υπογειοποίηση ή μια περιορισμένη σήραγγα για βασικές κατευθύνσεις θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά την εικόνα. Να επιτρέψει συνεχή ροή, να αποσυμφορήσει τους γύρω δρόμους που λειτουργούν ως πρόχειρες παρακάμψεις και να μειώσει τους ρύπους που παράγονται από τη συνεχή επιβράδυνση και επιτάχυνση. Είναι σαφές ότι πρόκειται για παρεμβάσεις υψηλού κόστους και τεχνικής δυσκολίας, που απαιτούν μελέτες κυκλοφοριακών φορτίων και σοβαρή αξιολόγηση. Ακόμη όμως και αν τέτοιες λύσεις δεν μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, υπάρχουν ενδιάμεσες επιλογές — όπως έξυπνα, προσαρμοστικά φανάρια ή μικρότερες παρεμβάσεις κατεύθυνσης της ροής — που θα μπορούσαν να δώσουν μια πρώτη ανάσα. Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο είναι ένα - η πόλη να μπορεί να «αδειάζει» πιο γρήγορα προς τα έξω και να «γεμίζει» πιο ομαλά από τις εισόδους της. 

2. Παιδικές χαρές φτιαγμένες για… άλλο κλίμα

3. Διαγραμμίσεις οδοστρώματος που… εξαφανίζονται

Δεν γίνεται να βάφονται οι διαβάσεις και οι οδικές γραμμές και μέσα σε λίγες εβδομάδες – καμιά φορά και ημέρες – να έχουν σχεδόν εξαφανιστεί. Οι διαγραμμίσεις είναι το βασικό “αλφάβητο” της κυκλοφορίας· όταν σβήνουν, η οδήγηση γίνεται περισσότερο ενστικτώδης, λιγότερο προβλέψιμη και σαφώς πιο επικίνδυνη, ιδιαίτερα τη νύχτα ή σε συνθήκες βροχής. Οι δήμοι τις βάφουν συχνά αλλά το ερώτημα που προκύπτει είναι εύλογο. Τι φταίει; Τα υλικά; Η εφαρμογή; Η ποιότητα της ασφάλτου; Πιθανότατα ένας συνδυασμός όλων αυτών. Αν η επιφάνεια δεν είναι σωστά προετοιμασμένη, αν η άσφαλτος δεν “κρατά”, αν χρησιμοποιούνται φθηνά ή ακατάλληλα υλικά, το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο. Το κρίσιμο όμως δεν είναι να εντοπίσουμε την ευθύνη σε επίπεδο παρατήρησης, αλλά να δούμε ότι το ζήτημα αλλού έχει λυθεί εδώ και χρόνια. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις χρησιμοποιούνται πιο ανθεκτικά υλικά – θερμοπλαστικά ή ειδικά ψυχρά πλαστικά με αντανακλαστικά στοιχεία – που “δένουν” με την άσφαλτο και αντέχουν στον χρόνο και την καταπόνηση. Ας το δούμε και αυτό κάποια στιγμή.

4. Υπόγειοι και υπέργειοι κάδοι δίπλα δίπλα

Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια να τοποθετηθούν υπόγειοι κάδοι στη Θεσσαλονίκη. Και είναι μια παρέμβαση που έχει νόημα - μεγαλύτερη χωρητικότητα, λιγότερες οσμές, πιο καθαρή εικόνα στον δρόμο. Σε αρκετά σημεία, μάλιστα, βλέπεις ότι έχει γίνει πρόοδος. Περπατώντας όμως την πόλη, συναντάς δίπλα ακριβώς από το στόμιο του υπόγειου κάδου να βρίσκονται οι κλασικοί πράσινοι και μπλε. Σαν να συνυπάρχουν δύο εποχές στο ίδιο πεζοδρόμιο. Έτσι όμως χάνεται το πλεονέκτημα γιατί ο βασικός λόγος που μπαίνουν οι υπόγειοι κάδοι είναι και η χωρητικότητα αλλά και η εικόνα. Και υπάρχει και κάτι ακόμη, πιο άυλο αλλά εξίσου σημαντικό. Όταν βλέπεις μια “συστάδα” κάδων – υπόγειων και υπέργειων μαζί – το σημείο ταυτίζεται στο μυαλό σου με τα σκουπίδια. Εκεί αφήνονται πιο εύκολα σακούλες απ’ έξω, ογκώδη αντικείμενα, ό,τι περισσεύει. Σαν να λέει η πόλη “εδώ είναι το σημείο”. Αν υπήρχαν μόνο οι υπόγειοι, πιο καθαροί και πιο διακριτικοί, ίσως να λειτουργούσε και ένας άτυπος αυτοπεριορισμός. Πιθανότατα αυτό που συμβαίνει είναι πρακτικό - είτε η χωρητικότητα δεν επαρκεί ακόμη, είτε η αποκομιδή δεν γίνεται με τη συχνότητα που χρειάζεται. Είναι λογικό σε μια μεταβατική φάση. Αν όμως το σύστημα αυτό επεκταθεί, θα είχε αξία να ολοκληρωθεί καθαρά. Εκεί που μπαίνουν υπόγειοι κάδοι, να φεύγουν οι παλιοί. Και αν δεν “βγαίνει” το σύστημα, να ενισχυθεί με περισσότερους υπόγειους ή με συχνότερη αποκομιδή. Αλλιώς είναι σα να πήραμε πλυντήριο αλλά να κρατάμε τη σκάφη δίπλα, καλού κακού.

5. Αισθητική Ταυτότητα στο Υπαίθριο Εμπόριο και το Street Food

Η Θεσσαλονίκη είναι γνωστή για τη γαστρονομία της, για το σουβλάκι, τον γύρο, την μπουγάτσα, τους λουκουμάδες, για όλες αυτές τις γεύσεις που κυκλοφορούν παντού – και καλά κάνουν. Το street food είναι ταυτότητα της πόλης, ζωντάνια, δημοκρατία στη γεύση. Δεν θα το άλλαζα με τίποτα. Αυτό όμως που θα ήθελα να δω, περπατώντας στη Νέα Παραλία, στην Αριστοτέλους, στην πλατεία Αγίας Σοφίας ή σε άλλα σημεία όπου νόμιμα δραστηριοποιούνται πάγκοι και καντίνες, είναι μια στοιχειώδης οπτική προσαρμογή. Σήμερα, οι περισσότεροι πάγκοι – ακόμα και νόμιμοι – μοιάζουν σαν να ήρθαν από άλλη εποχή ή από άλλη πόλη. Το ίδιο και για το νόμιμο υπαίθριο εμπόριο. Θα ήθελα λοιπόν μια μικρή, ευέλικτη κανονιστική παρέμβαση. Όχι απαγόρευση, όχι διώξεις αλλά για όσους θέλουν να λειτουργούν νόμιμα σε συγκεκριμένες ζώνες της πόλης (π.χ. παραλιακό μέτωπο, ιστορικό κέντρο), να υπάρχουν κάποιες ελάχιστες προδιαγραφές αισθητικής. Ο πάγκος να έχει ουδέτερο ή ξύλινο χρώμα, όχι φανταχτερά πλαστικά, η ταμπέλα να είναι μετρίου μεγέθους, χωρίς φωτεινά νέον που τρεμοπαίζουν, η ομπρέλα ή το στέγαστρο να είναι σε μια παλέτα χρωμάτων που να μην συγκρούεται με το περιβάλλον κ.ο.κ. Κάτι ανάλογο γίνεται σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις με ιστορικά κέντρα: δεν διώχνουν το street food, το εντάσσουν στην εικόνα. Το αποτέλεσμα είναι μια πόλη που δεν χάνει τη ζωντάνια της, αλλά αποκτά συνοχή. Η Θεσσαλονίκη αξίζει αυτή τη φροντίδα – ειδικά όταν μιλάμε για κάτι που η ίδια η πόλη το έχει ανάγκη και το αγαπά.

Έγραψα πέντε σκέψεις πρόχειρες. Θα μπορούσαν να ήταν δεκαπέντε. Και σίγουρα άλλες τόσες από τον καθένα μας. Η δημόσια συζήτηση – ακόμη και αυτή χωρίς ιδιαίτερα προαπαιτούμενα είναι πάντοτε όφελος. Θέματα, προβλήματα, σκέψεις – οποιασδήποτε κλίμακας είναι πλούτος. 

Θεσσαλονίκη: Στον πυρήνα του προβλήματος η πολιτική εκπροσώπηση, άρθρο στη VORIA στις 04/04/2026



Κάθισα να δω τη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου του δήμου Θεσσαλονίκης μιας και θα συζητούνταν το αίτημα διεξαγωγής τοπικού δημοψηφίσματος για το ζήτημα της ανάπλασης της ΔΕΘ. Το ζήτημα είναι κομβικό για την πόλη, για το παρόν και το μέλλον της, για την ποιότητα ζωής των πολιτών αλλά και για τις αναπτυξιακές προοπτικές της. Στο παρόν σημείωμα όμως δεν θέλω να ασχοληθώ με αυτό καθ’ αυτό το ζήτημα της ανάπλασης, αλλά με ένα με κάτι άλλο –πιο δομικό, πιο πολιτικό, μιας και εκεί εκτιμώ ότι βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος.

Για άλλη μια φορά επιβεβαιώθηκε δια της επανάληψης το βασικό μοτίβο εξελίξεων στη Θεσσαλονίκη. Η πόλη φαίνεται ότι μονίμως γκρινιάζει, αδικείται, υστερεί σε πολλά πεδία, κατατρώει τις σάρκες της, διχάζεται εύκολα. Παρουσιάζεται σαν το γαλατικό χωριό του Αστερίξ και οι Θεσσαλονικείς σαν Γαλάτες που δεν μπορούν να ομονοήσουν για να μπούνε τα πράγματα στη σειρά. Είναι όμως αυτή η αλήθεια; 

Για να δούμε μερικά σημεία, για να κατανοήσουμε την πραγματικότητα. Ποιο είναι το μοτίβο; Οι μεγάλες ιδέες της με τις οποίες πορεύεται η πόλη (κυρίως στο κομβικό ζήτημα των υποδομών) είναι χονδρικά των '80s και ίσως και πιο παλιές. Τη δεκαετία των '90s κάποια προχώρησαν και τα μεγάλα σχηματοποιήθηκαν. Μέχρι το 2004, άρα μέχρι το μέσον των '00s, η χώρα ζούσε στον πυρετό των Ολυμπιακών Αγώνων, plus 2-3 έργα εδώ και εκεί στην περιφέρεια για να μη γκρινιάζει η τελευταία. Μετά, και μέχρι την οικονομική κρίση, λίγα πράγματα. Στα '10s είχαμε μνημόνια και ριζική αναθεώρηση των αντικειμενικών δυνατοτήτων αλλά και προτεραιοτήτων. Στα '20s έχοντας βγει τυπικά -και όχι ουσιαστικά- από τις συνέπειες της χρεοκοπίας, αλλά με σημαντική δημοσιονομική δυνατότητα λόγω συγκυριών θα μπορούσαμε να δούμε επιλογές και να ιεραρχήσουμε τι χρειαζόμαστε πραγματικά, αλλά οι εκλογικοί κύκλοι και οι αντικειμενικές ανάγκες του κυβερνάν απαιτούν άλλους ρυθμούς. Συνολικά όμως, για να μη στρουθοκαμηλίζουμε, η Θεσσαλονίκη βγαίνει ηττημένη από έναν μεγάλο ιστορικό-πολιτικό-οικονομικό και γεωπολιτικό κύκλο. Αυτό δεν το αμφισβητεί κανείς, όπως και αν επιμερίζει τις ευθύνες.

Σήμερα ζητείται από τους Θεσσαλονικείς να αισθάνονται χαρά και ικανοποίηση για το γεγονός ότι υλοποιούνται κάποια από εκείνα που πρωτοσκεφτήκαμε στην πρώιμη μεταπολίτευση. Μα ο κόσμος από τότε άλλαξε όχι μία αλλά τέσσερις φορές. Διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση, κατέρρευσε το σιδηρούν παραπέτασμα, πλημμυρίσαμε με Βαλκάνιους μετανάστες και φτηνή ανάπτυξη, η ΕΟΚ έγινε ΕΕ, η Μακεδονία αποβιομηχανοποιήθηκε, η Ελλάδα χρεοκόπησε, το κλίμα άλλαξε επί τα χείρω και η περιβαλλοντική ατζέντα με την ανθεκτικότητα των πόλεων έγιναν must. Δημογραφικά η χώρα αλλά και η πόλη μικραίνει και γερνάει, οι γείτονές μας αναπτύχθηκαν και συνεχίζουν να το κάνουν, τα social media άλλαξαν τον τρόπο που συζητάμε και το AI σε λίγο θα αλλάξει τον τρόπο που εργαζόμαστε και παράγουμε. 

Σε αυτό λοιπόν το πολύ δυναμικό περιβάλλον η πόλη συζητά την ανάπλαση της ΔΕΘ, το Μετρό, τον προβλήτα 6 στο λιμάνι, το Σέιχ Σου, την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα (αυτό θα έπρεπε αλλά δεν το κάνει), το τραμ και τον προαστιακό, την ανάγκη αντιπλημμυρικής προστασίας, τη σχολική στέγη (όταν σε λίγα χρόνια θα κλείνουν σχολεία λόγω έλλειψης μαθητών), τις αναγκαίες θέσεις στάθμευσης, τη συγκοινωνία, τον αναγκαίο ελεύθερο δημόσιο χώρο και την έλλειψη πρασίνου.

Η ατζέντα αυτή είναι παλιά, έχει κουράσει, δεν έχει υλοποιηθεί στο σύνολό της. Και τα τρία ταυτόχρονα. Παλιά – κούρασε – δεν υλοποιήθηκε. Ακόμα και όσα έργα αυτής της ατζέντας υλοποιηθούν ή έχουν υλοποιηθεί ήδη, δεν κομίζουν σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο διότι ακριβώς μετράνε δεκαετίες πίσω τους. Ένα μπράβο το λένε όλοι αλλά κανείς δεν «σκίζει τα ρούχα του» γιατί ολοκληρώθηκε κάτι που πρωτοακούστηκε επί Κούβελα ή επί Τσοβόλα. 

Δείτε το παράδειγμα της ΔΕΘ –από παλιά μια ιδέα να φύγει εκτός πόλης. Μετά εν όψει της διεκδίκησης της EXPO 2008 πολιτική συμφωνία σε υψηλό -πρωθυπουργικό επίπεδο- για μια τέτοια εξέλιξη. Πιο μετά, εν μέσω κρίσης, νέα προσπάθεια το 2012 με διεθνή αξιολογότατο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό και νέο σχέδιο ανάπλασης στον χώρο που βρίσκεται σήμερα. Συμφωνούν όλοι –κόμματα, δήμος, κυβερνήσεις, κοινωνικοί φορείς, καθυστερήσεις, πληθωρισμός, άγονη χρηματοδοτικά και οικονομικά πραγματικότητα κ.ο.κ. Μια ωραία ιστορία 35 και πλέον ετών για να φτάσουμε σήμερα, Απρίλιο 2026, να είναι όλα στο μηδέν, όλα υπό συζήτηση, όλα υπό την αίρεση χρηματοδοτικών εργαλείων και αρχιτεκτονικών νέων προσεγγίσεων. Τα ίδια χονδρικά για το Μετρό, για την υποθαλάσσια, για τα στρατόπεδα του πολεοδομικού συγκροτήματος, τον προβλήτα, τις συνδέσεις και πάει λέγοντας. Ποια αξιοπιστία; Ποια εμπιστοσύνη; Ποιο κύρος θεσμών και πολιτικών; Όλα στον αέρα χαρτοπόλεμος –που λέει και το λαϊκό άσμα.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; 

Και εδώ ερχόμαστε στο κεντρικό ζήτημα, το οποίο δεν είναι άλλο από την πολιτική εκπροσώπηση του τόπου. Αυτό είναι στον πυρήνα του προβλήματος, αυτό παράγει την κακοδαιμονία και, αν δεν λυθεί αυτό, όλα τα άλλα θα μένουν εκκρεμή. Αν δεν κατανοήσουμε ότι το πρόβλημα είναι πολιτικό -με όλη τη σημασία και το βάθος της λέξης- και νομίζουμε ότι είναι διαχειριστικό/τεχνοκρατικό ή οικονομικό κάνουμε θεμελιώδες λάθος. Πολλοί παράγοντες της πόλης, πολιτικοί, opinion makers, αρθρογράφοι, εκπρόσωποι φορέων σε πολλές και διάφορες βαθμίδες, αποκηρύσσουν την πολιτική. Εκτρέπουν τη συζήτηση σε οτιδήποτε άλλο εκτός από την πολιτική. «Να μη διχαστούμε», «μη μαλώνετε», «όλοι μαζί κατά των προβλημάτων» ή, το άλλο, το πιο ρηχό όλων, «τα προβλήματα δεν έχουν χρώμα». Μα και βεβαίως έχουν χρώμα –έχουν το χρώμα εκείνου που τα προκάλεσε, εκείνου που δεν τα έλυσε, που δεν κινητοποίησε διανοητικούς -οικονομικούς -τεχνικούς πόρους για να λύσει, που δεν τα προτεραιοποίησε, δεν αντιπαρατέθηκε, δεν διεκδίκησε και δεν εργάστηκε επαρκώς. 

Όλα αυτά είναι η πιο σταθερή συνταγή αποτυχίας για κάθε οργανωμένη κοινωνία, για κάθε Πολιτεία αλλά και κάθε τοπική κοινωνία. Φυσικοποιούν την πραγματικότητα -τα προβλήματα ως φυσικά φαινόμενα- βροχή, χαλάζι κ.ο.κ. Δεν είναι έτσι και κάποια στιγμή αυτό πρέπει να σταματήσει. Αποσυνδέουν τις πολιτικές επιλογές από τα αποτελέσματά τους και αποδιοργανώνουν μέχρι αποδιάρθρωσης τη δημόσια σφαίρα. Υπονομεύουν δηλαδή το μοναδικό πεδίο που μπορεί να σχηματοποιήσει κάποιες λύσεις, δημοκρατικά και υπό προϋποθέσεις. 

Χρειαζόμαστε πολιτική εκπροσώπηση.

Όλα αυτά που απασχολούν την πόλη, την ευρύτερη περιοχή πρέπει να ακουστούν. Πρέπει να εκπροσωπηθούν, να οργανωθούν γύρω από αυτά πολιτικές. Αυτό είναι καθήκον του πολιτικού μας προσωπικού. Βουλευτές, υπουργοί, αυτοδιοικητικοί, πρόεδροι φορέων, θεσμικών κοινωνικών εταίρων κ.ο.κ. Βουλευτές -συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης- και υπουργοί πρέπει να αναβαθμίσουν την πολιτική τους παρουσία. Οι αυτοδιοικητικοί να αντιληφθούν ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι πολιτικό πεδίο –όχι μόνον διοικητικό ή διεκπεραιωτικό. Δεν είναι εύκολο ούτε απλό αλλά αυτό είναι γνωστό από την αρχή. Τα διλήμματα στην πολιτική είναι υπαρκτά και οι πολιτικοί κρίνονται από το πώς απαντούν σε αυτά. Οι αποφάσεις είναι δύσκολες, η σπάνη των πόρων δεδομένη. Η διαμάχη, η διαπάλη, όμως, είναι οξυγόνο. Η συμμετοχή των πολιτών είναι αναζωογονητική διαδικασία –είναι το πλεονέκτημα της δημοκρατίας έναντι του αυταρχισμού. Για αυτό είμαστε υπερήφανοι στη Δύση έναντι της Ανατολής. 

Η συνθετότητα της διακυβέρνησης στον 21ο αιώνα ορίζει ως στόχο αυτή να είναι πολυεπίπεδη. Δεν αρκεί η ψήφος μας μόνο στις εθνικές εκλογές. Αν αρκούσε θα εκλέγαμε κυβέρνηση και θα αφήναμε όλα τα ζητήματα -από τα μεγάλα μέχρι τα της γειτονιάς- σε αυτήν. Εμείς όμως λέμε ότι θέλουμε να έχουμε πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Και αν όσοι υπηρετούν σε άλλα, πιο χαμηλά από το κυβερνητικό επίπεδα διαπιστώνουν ότι δεν έχουν την αρμοδιότητα ή τα μέσα για να φέρουν εις πέρας την αποστολή τους, τότε πρέπει να το πουν, να διεκδικήσουν, να αντιπαρατεθούν. Πρέπει σε κάθε περίπτωση να ενεργήσουν δημόσια, να ονοματίσουν και να περιγράψουν το πρόβλημα και να διεκδικήσουν τη λύση. Και παράλληλα να εξηγήσουν τα πώς και τα γιατί στην κοινωνία. Να ενεργήσουν δηλαδή πολιτικά και όχι με όρους διευθέτησης, συναλλαγής και ανατολίτικου παζαριού. 

Η ευρύτερη περιοχή μας -συνολικά μάλλον η βόρεια Ελλάδα- έχει εκατοντάδες θέματα και ζητήματα που αθροιζόμενα δημιουργούν την εικόνα της υστέρησης. Αυτά τα ζητήματα πρέπει να αναδειχθούν –να πολιτικοποιηθούν εάν θέλουμε να ελπίζουμε ότι θα λυθούν. Και γράφω ότι πρέπει να πολιτικοποιηθούν γιατί είναι ο μόνος τρόπος στις δημοκρατίες για να επιτευχθεί μια άλλη προτεραιοποίηση και μια άλλη κατανομή των πόρων. Στην αντίθετη περίπτωση ενισχύεται ο κυνισμός της κοινωνίας, η αυτοαναφορικότητα του πολιτικού συστήματος, η στενότητα και η απομάκρυνσή του από την πραγματικότητα και ο καθεστωτισμός. 

Κλείνοντας, η υστέρηση σε υποδομές – ανάπτυξη – εισόδημα είναι απότοκος λανθασμένων επιλογών. Οι επιλογές είναι η πεμπτουσία της πολιτικής. Η πολιτική ασκείται από πρόσωπα και συλλογικά υποκείμενα που έχουν ονοματεπώνυμα. Αντίθετα, η πολιτική αναζωογονείται όταν συμμετέχουν στις διαδικασίες της -και όχι μόνον στις εθνικές εκλογές- οι πολίτες μαζικά. 

Πρέπει να συζητηθούν τα σημαντικά ζητήματα, όχι άλλο αναμάσημα δευτερευόντων. Πρέπει να υπάρχουν και διαφορετικές οπτικές –όχι τεχνητές ομοφωνίες. Πρέπει να υπάρξει διεκδίκηση και όπου χρειάζεται σύγκρουση. Η διευθέτηση δεν είναι πάντοτε η καλύτερη μέθοδος. Πρέπει να υπάρξει τόλμη –η πολιτική δεν μπορεί να είναι μόνο διαχείριση και σιγουριά. Πρέπει να υπάρξει ευθυγράμμιση με τη νέα ατζέντα, προετοιμασία, ανοιχτοί ορίζοντες, ανοιχτό μυαλό, διανοητικές δυνάμεις για αναστοχασμό και αναθεώρηση –όχι βεβαιότητες και ακαμψίες. Πρέπει να υπάρξει ανανέωση. Πρέπει να ξαναδημιουργηθεί μια πολιτική διαδικασία. Ένας τόπος, χώρος και χρόνος που η πολιτική θα μπορεί να βρει τον νέο τρόπο. 

Αν γίνουν αυτά, η εκπροσώπηση θα βελτιωθεί. Θα αντιστοιχηθεί με τις ανάγκες και τότε πολλά από αυτά που μας ταλανίζουν θα βρουν τον δρόμο της επίλυσης.