ΠΑ.ΣΟ.Κ και δημοσκοπήσεις, από άλλη ματιά

 

Η δημοσκοπική άνοδος ''αντισυστημικών'' κομμάτων και η στασιμότητα - ελαφρά πτώση του ΠΑ.ΣΟ.Κ δεν οφείλεται στο γεγονός ότι το τελευταίο φλέρταρε με τον αντισυστημισμό ή λόγω της στάσης του στο ζήτημα των Τεμπών. Οφείλεται στο ότι το ΠΑ.ΣΟ.Κ δεν καταφέρνει να συνομιλήσει με ακροατήρια που έχουν ριζοσπαστικοποιηθεί εδώ και 15 χρόνια. Αυτός ο κόσμος ( ας τον πούμε σχηματικά και με πολλές αναλογίες και συμβάσεις ) του ΟΧΙ του 2015, είναι υπαρκτός και αναζητά έκφραση. Προφανώς όχι ενιαία και συνολική - υπάρχουν και σε αυτό το σύμπαν εμφανείς διαφοροποιήσεις μιας και πέρασαν και 10 χρόνια και πολλές αλλαγές έχουν γίνει ήδη.

Τα Τέμπη ήταν η ευκαιρία ανάδειξης μίας ακόμη μορφής που μπορεί αυθεντικά να γίνει αποδέκτης ενός ποσοστού αυτού του κόσμου. Συσπειρώνει ένα υποσύνολο αυτών και ανεβαίνει δημοσκοπικά.

Το έργο του ΠΑ.ΣΟ.Κ είναι αντικειμενικά πιο δύσκολο διότι ναι μεν έχει έναν κορμό σταθερών ψηφοφόρων περί το 10% που έχουν συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά και στάσεις που διαμορφώθηκαν στην περίοδο της κρίσης ( σταθερότητα, σοβαρότητα, κεντρώες παραστάσεις και προτάγματα) ΑΛΛΑ ταυτόχρονα πρέπει να απευθυνθεί και σε ακροατήρια με διαφορετικές προσδοκίες και στάσεις. Ο συγκερασμός αυτός είναι δύσκολος, αλλά κατά την άποψή μου μονόδρομος. 

Για να το πούμε αλλιώς - αν το ΠΑ.ΣΟ.Κ για τα Τέμπη πετούσε χαρταετό, θα εξαερωνόταν ή θα επέστρεφε στο 6-7%. Από την άλλη, αν το επόμενο διάστημα δεν καταφέρει αυτόν τον συγκερασμό με πρωτοβουλίες και πολιτικό λόγο που να σχηματοποιεί αυτήν την νέα - επιθυμητή- για το ΠΑ.ΣΟ.Κ συμμαχία, πάλι θα έχει πρόβλημα. Για το κόμμα αυτό δεν υπάρχει η επιλογή της ακινησίας, εάν θέλει να μετασχηματιστεί σε κόμμα εξουσίας ή σε κόμμα κορμό μιας άλλης διακυβέρνησης.

Μια μείζονος σημασίας παρανόηση πολλών, σοβαρών και έγκριτων αναλυτών που κριτικάρουν το ΠΑ.ΣΟ.Κ υποστηρίζοντας ότι λαμβάνει διαζύγιο από την παρακαταθήκη του αυτή της σοβαρότητας και του προασπιστή της σταθερότητας (2012 - 2016) είναι η εξής. Το όλον ΠΑ.ΣΟ.Κ, με πολιτικούς - ιστορικούς - παραταξιακούς όρους ΔΕΝ ΗΤΑΝ μόνον αυτό της περιόδου 2012 - 2016. Αυτή είναι μια παράδοση έκτακτης συνθήκης, επειγοντικού χαρακτήρα την οποία εννοείται ότι μπορεί και πρέπει να την αξιοποιήσει. Το γεγονός ότι ο πυρήνας των υποστηρικτών του, ένα 5-10% έχει αυτές τις θύμισες και τις προτεραιότητες δεν πρέπει να βαραίνει περισσότερο από τις θύμισες και τις πολιτικές του ΠΑ.ΣΟ.Κ του 48%. Και τα δύο ΠΑ.ΣΟ.Κ ήταν, από πολίτες υπερψηφίστηκαν.

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ όμως γεννήθηκε - από τα μέσα της δεκαετίας του 60 -  τυπικά το 1974 και εξελίχθηκε έχοντας μονίμως δύο ψυχές. Την εκσυγχρονιστική και την λαϊκοδημοκρατική ή όπως αλλιώς θέλετε ονοματίστε τις. Αν προκρίνει την μία έναντι της άλλης γίνεται ή ΠΟΤΑΜΙ, ή Πλεύση. Δεν πρέπει να θέλει να γίνει τίποτε από τα δύο, παρά μόνον παράταξη - πόλος. Και επειδή το εγχείρημα είναι αντικειμενικά δύσκολο, δυσκολεύεται. Δεν έχει όμως κανένα νόημα να γίνει κάτι από τα προαναφερθέντα. 

Το ΠΑ.ΣΟ.Κ οφείλει να ενσωματώσει στοιχεία ριζοσπαστισμού, οφείλει να συνομιλήσει με εκείνα τα κοινωνικά στρώματα που δεν είναι ικανοποιημένα και θέλουν αλλαγές. Οφείλει να ακούσει τον ωκεανό των μη προνομιούχων και να τους ''τραβήξει'' σε μια πρόταση πιο ρεαλιστική, πιο στέρεη, στη βάση μιας σοσιαλδημοκρατικής προγραμματικής πρότασης ΠΟΥ ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ θα πρέπει κάτι να αλλάζει στην κατανομή πλούτου και βαρών. Άρα να συνομιλήσει - να τους ακούσει - να τους πείσει ΑΛΛΑ και να τους εκφράσει, να μετασχηματίσει τις αγωνίες τους σε πολιτικό πρόγραμμα αλλαγών.

6 σκέψεις μετά τις συγκεντρώσεις για τα Τέμπη, άρθρο στο TheOpinion 02/03/2025

1ο Το πλήθος στη συγκέντρωση της Παρασκευής, πραγματικά μεγάλο και η σύνθεσή του εντυπωσιακή. Η κινητοποίηση του λαϊκού παράγοντα είναι πάντοτε σημαντική παράμετρος που βάζει σε λειτουργία πολλά περισσότερα γρανάζια σε σύγκριση με περιόδους χαμηλής κινητοποίησης ή απουσίας του. Κανείς δεν μπορεί να προσδιορίσει το μεσοπρόθεσμο μέλλον αλλά κανείς δεν μπορεί επίσης να το σχεδιάσει ερήμην του. Αυτή η εξέλιξη συνιστά έναν αναγκαίο εμπλουτισμό του δημοκρατικού παιχνιδιού.

2ο Η στενότητα του πολιτικού συστήματος έχει φτάσει στα ακρότατα όριά της. Απαιτείται άμεση αντίδραση των κομμάτων, ανάταξη, σοβαρή λειτουργία, παραγωγή πολιτικής, επανεκκίνηση αμφίδρομων και ουσιαστικών επικοινωνιών με την κοινωνική τους βάση αλλά και με πολλά περισσότερα γεωγραφικά σημεία πέραν την Πλατείας Συντάγματος. Η κομματική αδυναμία μετατρέπεται σε πολιτική αδυναμία και εν τέλει σε κατάπτωση της δημοκρατικής λειτουργίας. Τα αιτήματα είναι πολλά, είναι υπαρκτά, πολλά από αυτά δίκαια και ρεαλιστικά – όπως και οι λύσεις εφικτές.

3ο Η βασική αιτία της ευημερίας ή της φτώχειας των εθνών/ κρατών βρίσκεται στους πολιτικούς και οικονομικούς τους θεσμούς. Οι χώρες που ευημερούν έχουν συμπεριληπτικούς θεσμούς (inclusive institutions), ενώ οι χώρες που αποτυγχάνουν έχουν θεσμούς εκμετάλλευσης (extractive institutions). Τί σημαίνουν οι δεύτεροι – ο όρος αναφέρεται σε πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς που είναι σχεδιασμένοι ώστε να εξυπηρετούν τα συμφέροντα μιας μικρής ελίτ εις βάρος της πλειοψηφίας του πληθυσμού. Είναι θεσμοί που συγκεντρώνουν την εξουσία στα χέρια λίγων, περιορίζουν τις οικονομικές ευκαιρίες για τους περισσότερους, αποθαρρύνουν την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα, διατηρούν την ανισότητα και εμποδίζουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Αυτά υποστηρίζουν οι συγγραφείς Ντάρον Ατζέμογλου και Τζέιμς Ρόμπινσον στο βιβλίο τους «Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty». Άρα αν θέλουμε η Ελλάδα να μην φτωχαίνει πρέπει να δούμε ξανά το θεσμικό εποικοδόμημα. Δεν είμαστε σε μαύρο χάλι – δεν είμαστε όμως και πολύ καλά. Το σημαντικότερο όμως είναι να καταλάβουμε ότι αυτό το πεδίο έχει προτεραιότητα. Θεσμός κορωνίδα η Δικαιοσύνη.

4ο Το αίτημα για σύγχρονο και ασφαλή σιδηρόδρομο είναι μέρος ενός μεγαλύτερου, για ασφάλεια, επιλογές και προσιτές υπηρεσίες μεταφορών και μετακινήσεων, το οποίο με τη σειρά του είναι μέρος ενός ακόμη μεγαλύτερου για ποιοτική παροχή δημοσίων αγαθών, το οποίο με τη σειρά του είναι μέρος ενός ακόμη μεγαλύτερου, αυτού της εξασφάλισης μιας βαθμίδας κοινωνικής συνοχής και αξιοπρεπούς διαβίωσης. Η αποτυχία του ελληνικού σιδηρόδρομου είναι τόσο έντονη και πρόδηλη γιατί είναι ακριβώς ο σιδηρόδρομος που έχει συνδεθεί στο συλλογικό υποσυνείδητο του πολιτισμένου κόσμου με τον εκσυγχρονισμό, την εκβιομηχάνιση, την πρόοδο, την ασφάλεια, την περιβαλλοντική μετακίνηση και με την ποιότητα ζωής εν γένει. Η ελληνική αποτυχία στο πεδίο αυτό – ιστορικά εξηγήσιμη αλλά σε κάθε περίπτωση απαράδεκτη – είναι κάρφος στο μάτι όλων μας.

5ο Η δημοκρατία θέλει πλουραλισμό και πολυφωνία – απαιτείται ένας minimum διάλογος και όχι μονόλογοι, στοιχειώδεις συνθήκες ισονομίας σε όλα εκείνα τα πεδία που διαμεσολαβούν και καθορίζουν την ενημέρωση ή κανοναρχούν την επικοινωνία. Η εξέλιξη της υπόθεσης των Τεμπών με την μεγάλη κινητοποίηση του λαϊκού παράγοντα βάζει τέλος σε δύο διακριτές τακτικές που συναρθώνονται εδώ και 15 χρόνια. Σε αυτήν της πόλωσης και σε αυτήν του μονολόγου της εξουσίας. Όπως ήταν εμφανές εκεί στα 2017 -2019 ότι η χώρα δεν μπορούσε να προχωρήσει με τον διχασμό των μνημονιακών ετών, έτσι είναι εμφανές ότι και σήμερα δεν γίνεται να προχωρήσει με «μπαμπούλες», «ακυβερνησίες» και κενές περιεχομένου «σταθερότητες». Όλα πρέπει να αντιστοιχίζονται με την «πραγματική» πραγματικότητα και να ανταποκρίνονται στις υλικές συνθήκες διαβίωσης των πολιτών. Όλοι αναμετρώνται με τα δεδομένα, με την πραγματικότητα, με τις προσδοκίες και όχι με τον αόρατο ή ορατό εχθρό. Δεν έχουμε ούτε «επάρατο μνημόνιο» – ούτε «αντισύριζα» μέτωπο. Έχουμε μια χώρα που χρειάζεται μεγάλες και βαθιές τομές.

6ο Λένε πολλοί ότι και πάλι οι Έλληνες ομφαλοσκοπούν και συγκεντρώνονται σε πορείες τη στιγμή που τεκτονικές αλλαγές είναι στα σκαριά – βλέπε Η.Π.Α, πόλεμος στην Ουκρανία, Κίνα και τεχνολογία κοκ. Λένε ότι τα Τέμπη είναι έλασσον ζήτημα μπροστά σε αυτά που εκτυλίσσονται με μεγάλη ταχύτητα και με πρωτοφανείς σεισμικές δονήσεις. Λάθος. Το λανθάνων αίτημα της ελληνικής κοινωνίας είναι ένα – ο συγχρονισμός μας με τις προοδευμένες κοινωνίες μέσω του εκσυγχρονισμού μας. Έμμεσο, δευτερεύον, όχι τόσο ορατό και ξεκάθαρο; Πιθανόν. Είναι όμως υπαρκτό.  Αν δεν μπορούμε να φτιάξουμε μια σιδηροδρομική γραμμή Αθήνα – Θεσσαλονίκη τότε ποια είναι η μοίρα μας όταν το παιχνίδι θα παίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τα ρομπότ; Είναι αγωνία και απαίτηση μαζί.

Αλλαγή στρατηγικής εν κινήσει για την κυβέρνηση, τοποθέτηση στην ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της 23/2/2025

Η εξέλιξη του δυστυχήματος των Τεμπών μετά την μεγάλη λαϊκή κινητοποίηση έχει δημιουργήσει μια ισχυρή δυναμική και έχει φέρει την κυβέρνηση σε δυσχερή θέση. Η πρώτη αντίδραση με την συνέντευξη του πρωθυπουργού σε τηλεοπτικό σταθμό μάλλον δημιούργησε περισσότερα ερωτήματα και έδωσε χώρο στην ακόμα μεγαλύτερη αμφισβήτηση των χειρισμών που είχαν γίνει μέχρι τότε. Δευτερευόντως, είχε μάλλον αρνητικό αντίκτυπο στη συνοχή της κυβερνητικής παράταξης καθώς φάνηκε να αποδομείται όχι μόνον η επιχειρηματολογία της επί του συγκεκριμένου, αλλά η συνολική της ικανότητα να ορίζει με όρους ηγεμονίας την πολιτική ατζέντα, μετά από πολλά χρόνια.

Η δυναμική που δημιουργήθηκε όλες τις επόμενες ημέρες έδειξε πως υπήρχε (υπάρχει ακόμη) το ενδεχόμενο να μετατραπεί η υπόθεση των Τεμπών σε μια θρυαλλίδα που θα επιτρέψει την παγίωση αντικυβερνητικού κλίματος και την ευθεία αμφισβήτηση της πολιτικής της συνολικά.

Η νέα κυβερνητική στρατηγική που εγκαινιάστηκε πρόσφατα, στον αντίποδα αυτής μετά τις πρώτες κινητοποιήσεις και εν αναμονή αυτών στα τέλη Φεβρουαρίου, έρχεται να επαναφέρει την προτέρα κατάσταση. Στόχος της είναι να συγκρατήσει τις δημοσκοπικές απώλειες, να διασφαλίσει ένα minimum συνοχής συσπειρώνοντας κομματική και εκλογική βάση και να αναδείξει το πολιτικό αδιέξοδο των αντιπολιτευτικών κομμάτων. 

Σε αυτό το επίπεδο γίνεται εμφανές ότι θα υπάρξει εμφανώς «πιο επιθετική γραμμή», η πόλωση θα επανέλθει ως τακτική από όλες τις πλευρές, ενώ θα επιχειρηθεί η ευθεία σύγκριση των πολιτικών προτάσεων των κομμάτων σε όλο το φάσμα της διακυβέρνησης – γεγονός που στο κυβερνητικό στρατόπεδο αξιολογείται ως πλεονέκτημα έναντι των υπολοίπων.

Στην κυβέρνηση πιστεύουν ότι εάν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, οι κινητοποιήσεις των επόμενων ημερών είναι η κορύφωση της διαμαρτυρίας και όχι ένα «επεισόδιο» που προαναγγέλλει επόμενα, θα έχουν την δυνατότητα μέσα από αυτή τη νέα στρατηγική να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία. Στο σχήμα «κυβέρνηση εναντίον λαού» κάθε κυβέρνηση χάνει – στο σχήμα «κυβερνητικό κόμμα εναντίον αντιπολιτευόμενου κόμματος» όλα είναι δυνατά. Επιλέγεται το δεύτερο.